I FZ 8/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Zalewska-Radzik po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. spółki cywilnej R. B., K. B. z siedzibą w K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 8 września 2021 r., sygn. akt I SA/Łd 373/21 w przedmiocie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi P. spółki cywilnej R. B., K. B. z siedzibą w K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 12 marca 2021 r., nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zwrotu różnicy podatku od towarów i usług za miesiące październik 2014 r. i listopad 2014 r. postanawia oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 8 września 2021 r., sygn. akt I SA/Łd 373/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odrzucił skargę P. spółka cywilna R. B., K. B. (dalej" "Spółka", "Skarżąca") z siedzibą w K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z 12 marca 2021 r. w przedmiocie określenia wysokości zwrotu różnicy podatku od towarów i usług za miesiące październik 2014 r. i listopad 2014 r.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie Sąd pierwszej instancji wskazał, że zarządzeniem Zastępcy Przewodniczącego Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 14 maja 2021 r., pełnomocnik Skarżącej został wezwany do usunięcia braku formalnego skargi poprzez złożenie pełnomocnictwa lub jego uwierzytelnionego odpisu do działania w imieniu Skarżącej w terminie 7 dni, pod rygorem jej odrzucenia.

Pismem z 24 maja 2021 r. złożono pełnomocnictwo upoważniające adwokatów J. P. i W. O. do reprezentowania Spółki podpisane przez R. B.

Następnie zarządzeniem z 29 czerwca 2021 r. wezwano pełnomocnika Spółki do złożenia umowy spółki celem potwierdzenia uprawnienia wspólnika Spółki R. B. do udzielenia ww. adwokatom pełnomocnictwa do reprezentowania Spółki w niniejszym postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi, albo złożenia odpisu pełnomocnictwa podpisanego przez obu wspólników, w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi.

W odpowiedzi na zarządzenie przysłano odpis umowy Spółki wraz z aneksami oraz pełnomocnictwo udzielone kancelarii podpisane przez R. B., argumentując, że za wszystkie decyzje finansowe odpowiada R. B.

Sąd uznając, że prowadzone postępowanie podatkowe przekracza zakres zwykłych czynności zarządu Spółki, a zawarty w aneksie nr 8 do umowy Spółki zapis, zgodnie z którym za wszystkie decyzje finansowe związane z działalnością Spółki, takie jak kredyty, leasingi odpowiada w całości R. B. i nie jest wymagany tym samym podpis na złożonym dokumencie K. B., nie jest wystarczającym umocowaniem dla R. B., zarządzeniem z 3 sierpnia 2021 r. wezwał pełnomocnika Skarżącej do złożenia odpisu pełnomocnictwa do reprezentowania Spółki, podpisanego przez obu wspólników, w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie wysłano elektronicznie, a jak wynika z dokumentu Urzędowego Poświadczenia Doręczenia zostało odebrane 6 sierpnia 2021 r.

Sąd pierwszej instancji odrzucając skargę na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 w związku z § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019. poz. 2325, dalej "p.p.s.a.") wskazał, że z umowy Spółki (§5) wynikało, że prowadzenie spraw spółki będzie należało do obydwóch wspólników. Oświadczenia złożone przez jednego ze wspólników w imieniu Spółki są wiążące dla wspólników. Każdy wspólnik uprawniony jest do prowadzenia samodzielnie spraw związanych z działalnością spółki w zakresie nie przekraczającym zwykłych czynności spółki. Zobowiązania lub wydatki na kwotę ponad 500 zł nie należą do zakresu zwykłych czynności Spółki i zgodę na ich poniesienie muszą wyrazić obaj wspólnicy. Wobec tego pełnomocnictwo dla adwokata podpisane tylko przez jednego wspólnika sąd uznał za podlegający usunięciu brak formalny skargi, który nie został uzupełniony w wyznaczonym terminie.

W zażaleniu na powyższe postanowienie Spółka zarzuciła naruszenie:

1) art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. poprzez błędne uznanie, że Skarżąca nie uzupełniła braków formalnych skargi, podczas doszło do nieuzasadnionego okolicznościami sprawy wezwania do uzupełnienia braków formalnych, a tym samym sprawa powinna otrzymać normalny bieg bez wezwania;

2) art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. poprzez niewskazanie tego przepisu, jako podstawy prawnej odrzucenia skargi i błędne zastosowanie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. wskutek uznania, że podstawę odrzucenia skargi stanowi art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a.

Mając powyższe na uwadze Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zarządzenie dalszego procedowania w sprawie zgodnie ze złożoną skargą.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 57 § 1 p.p.s.a, skarga powinna czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym, a jeżeli pismo wnosi pełnomocnik, który w danej sprawie nie złożył jeszcze pełnomocnictwa, do pisma należy dołączyć pełnomocnictwo lub jego wierzytelny odpis (art. 46 § 3 p.p.s.a.). Z kolei art. 37 § 1 p.p.s.a. stanowi, że pełnomocnik obowiązany jest przy pierwszej czynności procesowej dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa. Jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni (art. 49 § 1 p.p.s.a.). W sytuacji, gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi, sąd skargę odrzuca na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a.

Na wstępie należy wyjaśnić, że w niniejszej sprawie wartość przedmiotu sporu wynosi 45 903 zł., a stroną postępowania jest spółka cywilna, nie zaś jej wspólnicy, co wprost wynika z treści art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2011 r., Nr 177, poz.1054 ze zm.). Zgodnie bowiem z tym przepisem podatnikami są osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne, wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą, o której mowa w ust. 2, bez względu na cel lub rezultat takiej działalności. Tym samym, wszelkie obowiązki i uprawnienia podatników tego podatku wynikające z ustawy o podatku od towarów i usług odnoszą się do spółek cywilnych, a nie bezpośrednio do wspólników tych spółek. To spółka cywilna jest podatnikiem podatku od towarów i usług, a w konsekwencji stroną postępowania podatkowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 października 2016 r., sygn. akt I GSK 1141/16 oraz orzecznictwo tam powołane, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 czerwca 2018 r., sygn. akt I FSK 410/15; publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl; dalej: "CBOSA").

Stosownie do art. 28 § 1 p.p.s.a. jednostki organizacyjne mające zdolność sądową dokonują czynności w postępowaniu przez organy albo osoby uprawnione do działania w jej imieniu. W wypadku spółek cywilnych nie są to organy, ale osoby – wspólnicy (art. 866 w związku z art. 875 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2022 r. poz.1360; dalej: "k.c"). Zgodnie z art. 865 § 1 k.c. każdy wspólnik jest jednocześnie uprawniony i zobowiązany do prowadzenia spraw spółki. Natomiast w myśl art. 866 k.c. w braku odmiennej umowy lub uchwały wspólników każdy wspólnik jest umocowany do reprezentowania spółki w takich granicach, w jakich jest uprawniony do prowadzenia jej spraw. Trzeba jednak podkreślić, że pojęcia "prowadzenie spraw spółki" i "reprezentowanie spółki" nie są tożsame. Prowadzenie spraw spółki odnosi się bowiem do dziedziny stosunków wewnętrznych i zarządzania jej sprawami w tym zakresie, natomiast reprezentowanie spółki obejmuje problematykę składania i przyjmowania oświadczeń woli w sprawach prawnomajątkowych w dziedzinie stosunków zewnętrznych. Uprawnienia te pozostają jednak ze sobą w ścisłym związku, ponieważ na podstawie art. 866 k.c., o ile umowa lub uchwała wspólników inaczej tego nie normuje, zakres umocowania do reprezentowania spółki uzależniony jest od zakresu uprawnień wspólnika do prowadzenia jej spraw. Bez podjęcia uprzedniej uchwały przez wszystkich wspólników każdy z nich może prowadzić sprawy, które nie przekraczają zwykłych czynności spółki oraz wykonać czynność nagłą, której zaniechanie mogłoby narazić spółkę na niepowetowane straty (art. 865 § 2 i 3 k.c.). Do prowadzenia spraw, które przekraczają zakres zwykłych czynności spółki, wspólnik jest upoważniony, jeżeli wynika to z umowy lub z podjętej uchwały upoważniającej wspólnika do takich czynności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 kwietnia 2016 r., sygn. akt I GSK 172/16; CBOSA).

Z przepisów art. 866 k.c. w związku z art. 865 § 1 i 2 k.c. wynika zatem, że jeżeli umowa spółki cywilnej nie stanowi inaczej, spółka ta może być reprezentowana przez każdego wspólnika w sprawach nieprzekraczających zwykłego zarządu, o ile nie nastąpi sprzeciw któregokolwiek ze wspólników przed zakończeniem takiej sprawy, bowiem reprezentacja ta odbywa się w granicach upoważnienia ustawowego. Sprawy przekraczające zwykły zarząd wymagają natomiast działania wszystkich wspólników, jeśli takie postanowienie wynika z umowy spółki cywilnej, ponieważ przepis art. 866 k.c. ma charakter przepisu dyspozytywnego, co oznacza, że sposób reprezentacji może zostać ułożony według woli wszystkich wspólników (por. wyrok Sądu Najwyższego z 13 października 2000 r., sygn. akt II CKN 298/00, Legalis; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 marca 2005 r., sygn. akt FSK 1846/04, CBOSA; wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 28 września 2012 r., sygn. akt V ACa 412/12, LEX).

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że reprezentowanie strony przed sądem administracyjnym, w tym w szczególności wniesienie skargi, należy do czynności przekraczających zwykły zarząd (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 grudnia 2002 r., III SA 1181/2001; WSA w Warszawie z 7 kwietnia 2017 r., sygn. akt IV SA/Wa 486/17; Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 8 stycznia 2018 r., sygn. akt I SA/Wr 1069/17; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 grudnia 2020 r., sygn. akt II OSK 1650/18, CBOSA).

Jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji, z umowy Spółki (§ 5) wynikało, że prowadzenie spraw Spółki będzie należało do obydwóch wspólników. Oświadczenia złożone przez jednego ze wspólników w imieniu Spółki są wiążące dla wspólników. Każdy wspólnik uprawniony jest do prowadzenia samodzielnie spraw związanych z działalnością Spółki w zakresie nie przekraczającym zwykłych czynności Spółki. Zobowiązania lub wydatki na kwotę ponad 500 zł nie należą do zakresu zwykłych czynności Spółki i zgodę na ich poniesienie muszą wyrazić obaj wspólnicy. Natomiast w powoływanym przez stronę aneksie nr 8 do umowy Spółki zawarto zapis, że za wszystkie decyzje finansowe związane z działalnością Spółki, takie jak kredyty, leasingi odpowiada w całości R. B. i tym samym nie jest wymagalny podpis na złożonym dokumencie przez drugiego wspólnika. Z umowy Spółki, ani z przywołanego aneksu, nie wynika zatem umocowanie R. B. do samodzielnego (jednoosobowego) reprezentowania Spółki i udzielenia pełnomocnictwa do działania w imieniu Spółki przed wojewódzkim sądem administracyjnym lub przed sądami administracyjnymi.

Zasadnie zatem Sąd pierwszej instancji na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 w związku z § 3 p.p.s.a. odrzucił skargę wobec nie uzupełnienia braków formalnych skargi w wyznaczonym terminie.

Z tych też względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.