I FZ 70/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: , Przewodniczący Sędzia NSA Arkadiusz Cudak (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w dniu 22 kwietnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia U. [...] sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 grudnia 2021 r., sygn. akt III SA/Wa 454/21 o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 maja 2021 r., sygn. akt III SA/Wa 454/21 o odrzuceniu skargi w sprawie ze skargi U. [...] sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 30 listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za wrzesień 2015 r. postanawia oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 21 grudnia 2021 r., sygn. akt III SA/Wa 454/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przywrócenia - na wniosek U. [...] sp. z o.o. (dalej "Spółka" lub "Skarżąca") - terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie tego Sądu z 25 maja 2021 r., odrzucające skargę Spółki na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z 30 listopada 2020 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za wrzesień 2015 r.

W uzasadnieniu powyższego orzeczenia wskazano, że Skarżąca (reprezentowana przez kuratora sądowego J.K., dalej "Kurator") nie wykazała braku winy w uchybieniu terminu do złożenia zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi. W szczególności nie wykazała istnienia związku pomiędzy uchybieniem tego terminu a okolicznościami, na które się powołała we wniosku.

Na powyższe postanowienie Skarżąca wniosła zażalenie, żądając w nim zmiany skarżonego postanowienia. W uzasadnieniu zażalenia wskazano, że zarządzeniem z 14 kwietnia 2021 r. wezwano Spółkę do uiszczenia wpisu od skargi, na co Kurator złożył wniosek o przywrócenie terminu i prawo pomocy. Wobec postanowienia Sądu z 29 czerwca 2021 r., przywracającego termin i przyznającego zwolnienie z kosztów sądowych, zarządzenie z 14 kwietnia 2021 r. zostało wykonane, a całe dalsze postępowanie proceduralne było zbędne i bezprzedmiotowe.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Instytucja przywrócenia terminu ma na celu wyeliminowanie negatywnych skutków jego uchybienia w sytuacji, gdy do tego uchybienia doszło w rezultacie okoliczności niezawinionych przez uczestnika postępowania, zobowiązanego do dokonania określonej czynności procesowej w oznaczonym czasie. Zgodnie bowiem z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 329, ze zm.), dalej "P.p.s.a.", jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Ponadto - w myśl art. 87 P.p.s.a. - pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, a w piśmie tym uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Równocześnie z ww. wnioskiem należy ponadto dokonać czynności sądowej, której nie dokonano w terminie.

Z przywołanych regulacji wynika, że instytucja przywrócenia terminu ma charakter wyjątkowy i skorzystanie z niej nie jest możliwe, gdy strona postępowania dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Innymi słowy, przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Dla przykładu można wskazać, że do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się w orzecznictwie m.in. stany nadzwyczajne, takie jak: problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (por. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 10 września 2010 r., sygn. akt II OZ 849/10; z 28 marca 2012 r., sygn. akt II OZ 179/12; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej "CBOSA").

Równocześnie podkreślenia wymaga, że w świetle art. 86 § 1 P.p.s.a. postępowanie w sprawie przywrócenia terminu do dokonania określonej czynności procesowej ma charakter wnioskowy. Sąd administracyjny nie jest władny podjąć żadnych działań w tym zakresie z urzędu. Ponadto (co podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 6 lipca 2011 r., sygn. akt II FZ 320/11; CBOSA) rozpoznając wniosek o przywrócenie terminu, sąd jest zobowiązany do podjęcia rozstrzygnięcia przede wszystkim na podstawie treści wniosku (podniesionych tam okoliczności faktycznych i racji prawnych) oraz dokumentów zebranych w aktach sprawy. Obowiązek taki wynika z systemowego odczytania art. 133 § 1 w zw. z art. 166 P.p.s.a. W myśl bowiem art. 133 § 1 P.p.s.a. (który znajduje odpowiednie zastosowanie do postanowień) sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Odpowiednie odczytanie powołanej regulacji na gruncie postępowania dotyczącego przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej, kończącego się postanowieniem dotyczącym wniosku strony, polega na tym, że jako podstawę oceny sądu należy przyjąć akta sprawy, które dokumentują wszystkie ustalenia faktyczne poczynione w danym postępowaniu.

Tym samym to do podmiotu wnioskującego o przywrócenie terminu należy takie umotywowanie wniosku, ewentualnie dodatkowe poparcie swoich twierdzeń niezbędną dokumentacją, aby w sposób możliwie wyczerpujący i przekonujący dla sądu administracyjnego uprawdopodobnić brak winy w niedochowaniu terminu. Podkreślenia wymaga przy tym, że z uwagi na charakter działania (zakres kognicji) sądu kasacyjnego - który sprowadza się jedynie do badania prawidłowości działania sądu pierwszej instancji, a nie do powtórnego merytorycznego rozpoznania danej sprawy - wspomniane okoliczności muszą zostać wykazane na etapie rozpatrywania wniosku o przywrócenie terminu przez sąd pierwszej instancji.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny, badający zaskarżone postanowienie pod kątem jego zgodności z obowiązującymi przepisami prawa oraz w granicach okoliczności faktycznych, w jakich orzekał Sąd pierwszej instancji, stwierdza, że postanowienie to nie narusza prawa.

Przede wszystkim nie jest w sprawie sporne spełnienie przez Skarżącą warunków formalnych wniosku o przywrócenie uchybionego terminu, przez co Naczelny Sąd Administracyjny odstępuje od szczegółowej analizy w tym zakresie. Istotę sporu stanowi natomiast kwestia braku winy Skarżącej w uchybieniu terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Sądu pierwszej instancji z 25 maja 2021 r. o odrzuceniu skargi.

We wniosku z 5 lipca 2021 r. o przywrócenie terminu Skarżąca podniosła, że w związku z przyznaniem jej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych (co – jak wynika z akt sprawy - nastąpiło postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 29 czerwca 2021 r., sygn. akt III SPP/Wa 294/21), ustała przyczyna i uzasadnienie postanowienia z 25 maja 2021 r. o odrzuceniu skargi. Powyższe ma, w ocenie Spółki, świadczyć o braku jej winy w uchybieniu terminu do wniesienia zażalenia na ww. postanowienie Sądu pierwszej instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, rozpoznając przedmiotowy wniosek Spółki, uznał, że przywołane okoliczności dotyczące przyznania Skarżącej prawa pomocy nie wykazują związku z uchybieniem terminu do złożenia zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi, a co za tym idzie nie mogą świadczyć o tym, że uchybienie terminu było przez Spółkę niezawinione. Z oceną taką należy się zgodzić.

Trafnie bowiem Sąd pierwszej instancji wskazał, że przywołane we wniosku okoliczności zasadniczo nie wyjaśniają w ogóle przyczyny niezachowania przez Skarżącą terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi. Z uzasadnienia wniosku o przywrócenie terminu, jak też z bardzo lakonicznego uzasadnienia rozpoznawanego obecnie zażalenia, zdaje się płynąć przeświadczenie Spółki o ustaniu obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w związku z przyznaniem jej prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. W konsekwencji miałoby to powodować bezprzedmiotowość postanowienia o odrzuceniu skargi.

Jakkolwiek już samo takie twierdzenie nie znajduje podstaw w przepisach prawa, podkreślić należy dodatkowo, że po wezwaniu strony skarżącej do uiszczenia wpisu, przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku uiszczenia tej opłaty uzależnione jest od tego, czy wniosek w tym przedmiocie został złożony w terminie otwartym do uiszczenia wpisu. Złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy po upływie ww. terminu nie ma żadnego wpływu na obowiązek uiszczania opłat, do których strona została wezwana na mocy prawomocnych zarządzeń w tym przedmiocie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 2 marca 2017 r., sygn. akt I OZ 486/17; z 8 marca 2017 r., sygn. akt I GZ 35/17; z 13 stycznia 2012 r., sygn. akt II OSK 81/12 oraz z 30 sierpnia 2011 r., sygn. akt I FZ 181/11; CBOSA).

W rozpoznawanej sprawie odpis zarządzenia Przewodniczącej Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 14 kwietnia 2021 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi doręczono Spółce 19 kwietnia 2021 r. (co nie jest w sprawie kwestionowane), a zatem termin do uiszczenia wpisu upłynął bezskutecznie 26 kwietnia 2021 r., a wniosek o prawo pomocy złożono dopiero 31 maja 2021 r. Zarządzenie z 14 kwietnia 2021 r. jest przy tym prawomocne, gdyż postanowieniem z 5 października 2021 r., sygn. akt I FZ 206/21, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie Spółki na to zarządzenie. Skarżąca nie mogłaby się zatem powoływać na okoliczność przyznania jej prawa pomocy jako zwalniającą z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi.

Powyższe uwagi mają jedynie charakter uzupełniający, gdyż przedmiotem niniejszego postępowania zażaleniowego jest kwestia możliwości przywrócenia Skarżącej terminu do zaskarżenia postanowienia o odrzuceniu skargi, co zasadniczo okazało się niemożliwe z uwagi na brak wykazania przez Spółkę powodów uchybienia, a w konsekwencji tego, że miały one charakter przez nią niezawiniony.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.