I FZ 62/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Arkadiusz Cudak (sprawozdawca), , , po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K.B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 3 stycznia 2023 r., sygn. akt I SA/Rz 543/21, w przedmiocie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi K.B. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 18 maja 2021 r., nr 1801-IOV-2.4103.92.2019, w przedmiocie podatku od towarów i usług za kwiecień 2015 r. postanawia oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 3 stycznia 2023 r., sygn. akt I SA/Rz 543/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, działając na podstawie art. 88 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. — Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, ze zm.), dalej "p.p.s.a.", odrzucił wniosek K.B. (dalej "strona" lub "skarżąca") o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku tego sądu z 2 grudnia 2021 r., sygn. akt I SA/Rz 543/21, oddalającego skargę strony na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie (dalej "organ") z 18 maja 2021 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za kwiecień 2015 r. Sąd pierwszej instancji uznał wniosek skarżącej za niedopuszczalny, gdyż został on złożony po upływie roku od uchybionego terminu, a w sprawie nie zaistniał przypadek wyjątkowy w rozumieniu art. 87 § 5 p.p.s.a.

Na przedmiotowe postanowienie skarżąca wniosła zażalenie, żądając uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości oraz przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu zażalenia strona ponownie przywołała podnoszone już wcześniej okoliczności, które uniemożliwiły jej złożenie w terminie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Wskazała, że okoliczności te świadczą zarówno o braku jej winy w niedochowaniu terminu do dokonania wspomnianej czynności procesowej, jak też o zaistnieniu sytuacji nadzwyczajnej, uniemożliwiającej również złożenie wniosku o przywrócenie terminu we właściwym czasie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie Strony nie ma usprawiedliwionych podstaw, przez co nie zasługuje na uwzględnienie.

W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji uznał wniosek skarżącej o przywrócenie terminu za niedopuszczalny z mocy ustawy i stosownie do art. 88 w zw. z art. 87 § 5 p.p.s.a. odrzucił go. Z przywołanych regulacji wynika, że sąd administracyjny odrzuci na posiedzeniu niejawnym m.in. wniosek o przywrócenie terminu złożony po upływie roku od uchybionego terminu, w sytuacji gdy nie zachodziły przypadki wyjątkowe.

Regulacja ta stanowi odstępstwo od normy wyrażonej w art. 86 § 1 cytowanej ustawy, w myśl której jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu.

Prawidłowe zastosowanie art. 87 § 5 p.p.s.a. jest uwarunkowane wykazaniem łącznego zaistnienia dwóch przesłanek, tj. tego, że od uchybienia terminu przewidzianego na dokonanie czynności procesowej upłynął okres dłuższy niż rok oraz że nie zaistniały okoliczności wyjątkowe, które to spowodowały.

Dokonanie ustaleń w zakresie pierwszej z ww. przesłanek co do zasady nie przysparza trudności i jest możliwe przez porównanie daty, w której upływał wyznaczony termin, z datą złożenia wniosku o przywrócenie tego terminu.

W rozpoznawanej sprawie, jak trafnie odnotował sąd pierwszej instancji, siedmiodniowy termin na złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z 2 grudnia 2021 r. upłynął 9 grudnia 2021 r., a wniosek o przywrócenie tego terminu skarżąca złożyła 20 grudnia 2022 r. Nastąpiło to zatem niewątpliwie po upływie roku od uchybionego terminu, co skutkuje ziszczeniem się pierwszej z przesłanek niedopuszczalności takiego wniosku.

Jeśli chodzi o przesłankę drugą, ustawodawca posłużył się w tym zakresie pojęciem nieostrym — "przypadki wyjątkowe". Oznacza to konieczność każdorazowego zdefiniowania tego pojęcia przez sąd w odniesieniu do indywidualnych okoliczności danej sprawy.

W orzecznictwie na gruncie tego przepisu wskazuje się, że pod pojęciem "przypadków wyjątkowych" należy rozumieć nadzwyczajne okoliczności, które uniemożliwiały złożenie wniosku o przywrócenie terminu w normalnym terminie. Rozpoznając taki wniosek o przywrócenie terminu, sąd administracyjny powinien wyważyć argumenty wspierające wniosek i argumenty przemawiające za stabilizacją sytuacji ugruntowanej przez upływ czasu, a powstałej w następstwie niedokonania czynności procesowej w terminie, oraz ustalić, czy przedstawione we wniosku argumenty uzasadniają, że w sprawie zachodzi przypadek, który można uznać za wyjątkowy (postanowienie Naczelnego Sąd Administracyjnego z 24 czerwca 2014 r., sygn. akt II OZ 624/14; dostępne w Centralnej Bazie Orzecznictwa Sądów Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl; dalej "CBOSA"). Pojęcie wyjątkowego przypadku podlega więc ocenie sądu, jednakże zgodnie z intencją ustawodawcy należy interpretować je ścieśniająco. Za wyjątkowy przypadek należy uznać taką sytuację życiową, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy pozwala stwierdzić, że określone zdarzenia — tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i ingerujące w plany życiowe — nie należą do zdarzeń codziennych (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 stycznia 2018 r., sygn. akt I OZ 1906/17; CBOSA). Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie uznawał, że podstawą do przywrócenia terminu na wniosek oparty o art. 87 § 5 p.p.s.a. nie może być np. sam fakt choroby, choćby ciężkiej, czy podeszły wiek, nie są one bowiem równoznaczne z całkowitą niemożnością dokonania czynności procesowej (por. postanowienia tego sądu: z 2 lipca 2013 r., sygn. akt I OZ 444/13, z 24 czerwca 2014 r., sygn. akt II OZ 624/14, z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt I OZ 665/16, z 15 września 2017 r., sygn. akt I OZ 1304/17 i I OZ 1305/17, z 21 września 2017 r., sygn. akt I OZ 1301/17 i I OZ 1303/17; CBOSA).

W rozpoznawanej sprawie, zdaniem strony, o zaistnieniu wyjątkowej sytuacji uniemożliwiającej jej wystąpienie we właściwym czasie o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku sądu pierwszej instancji z 2 grudnia 2021 r. ma świadczyć cały zespół niekorzystnych okoliczności, w jakich od pewnego czasu żyła skarżąca, tych samych zresztą, które mają uzasadniać brak winy w niezłożeniu wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w terminie określonym w art. 141 § 1 p.p.s.a.

W uzasadnieniu zażalenia strona wskazuje na brak wiedzy o wydaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie 2 grudnia 2021 r. wyroku w sprawie o sygn. akt I SA/Rz 543/21, będący następstwem faktu, że zawiadomienie o terminie rozprawy w tej sprawie odebrała jej matka (zamieszkująca z nią w tym samym budynku, choć posiadająca odrębne mieszkanie), która nie przekazała tej informacji stronie. W konsekwencji o wydaniu wyroku skarżąca dowiedziała się dopiero w toku przygotowań do prowadzonego wobec niej postępowania karnego, w grudniu 2022 r. Dodatkowo skarżąca podkreśla, że doręczenie zawiadomienia o terminie rozprawy miało miejsce w czasie zintensyfikowania zachorowań na COVID-19 (kolejnej fali pandemii), kiedy to ze względu na konieczność szczególnej ochrony zdrowia matki (osoby w podeszłym wieku, będącej w ciężkim stanie psychicznym spowodowanym również niedawną śmiercią męża), skarżąca i jej domownicy starali się ograniczać kontakty z matką, co rzutowało na częstotliwość odbierania korespondencji pozostawianej przez listonosza, a adresowanej do skarżącej (raz w tygodniu). Strona wskazuje też, że zasadniczo w tym samym czasie było wobec niej prowadzonych szereg postępowań podatkowych, a następnie sądowoadministracyjnych (w toku tych ostatnich występowała ponadto o prawo pomocy), co wiązało się z otrzymywaniem licznej korespondencji. W tej sytuacji przeoczenie informacji o terminie rozprawy w sprawie I SA/Rz 543/21 nie wynikało z niedbalstwa skarżącej, jak uznał sąd pierwszej instancji. Strona wskazuje również na konieczność wykonywania przez nią obowiązków rodzinnych (sprawowania osobistej opieki nad matką oraz małoletnimi dziećmi). Podnosi przy tym, że dla skuteczności wniosku o przywrócenie terminu wymagane jest jedynie uprawdopodobnienie, a nie udowodnienie braku winy w uchybieniu terminu.

Odnosząc się do przytoczonej argumentacji, Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że na obecnym etapie postępowania należy ją ocenić w kontekście przesłanki z art. 87 § 5 p.p.s.a., tj. wykazania przez skarżącą zaistnienia nadzwyczajnej sytuacji ("przypadku wyjątkowego") pozwalającej rozpoznać jej wniosek o przywrócenie terminu złożony po upływie roku od uchybienia terminu.

W tym kontekście Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, zgodnie z którym nie można za przypadek wyjątkowy w rozumieniu art. 87 § 5 p.p.s.a. uznać braku wiedzy skarżącej o wyznaczonym terminie rozprawy z uwagi na odebranie stosownej korespondencji przez jej matkę. Trafnie uznał sąd pierwszej instancji, że w okolicznościach niniejszej sprawy uchybienie rocznego terminu, przy zachowaniu którego wniosek o przywrócenie terminu był dopuszczalny, wynikało z niedbałości skarżącej w odbieraniu przesyłek. Argumenty wskazane w tym zakresie w zaskarżonym postanowieniu są w pełni zasadne.

Mając ponadto na względzie argumenty skarżącej odwołujące się do stopnia wykazania braku winy w uchybieniu terminu (konieczność uprawdopodobnienia, a nie udowodnienia), końcowo Naczelny Sąd Administracyjny uznaje z zasadne wyjaśnić, że sąd administracyjny, odrzucając wniosek o przywrócenie terminu na podstawie art. 88 p.p.s.a., nie ocenia przesłanek uprawdopodabniających brak winy w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej. Podjęte na tej podstawie prawnej rozstrzygnięcie ma bowiem charakter wyłącznie formalny, a nie merytoryczny.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

-----------------------

4