I FZ 36/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Zalewska-Radzik po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia B. sp. z o. o. z siedzibą w O. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 24 stycznia 2022 r., sygn. akt I SA/Op 194/21 w przedmiocie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi B. sp. z o. o. z siedzibą w O. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 22 lutego 2021 r., nr [...] w przedmiocie określenia w podatku od towarów i usług za październik, listopad i grudzień 2014 r. nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia oraz kwoty podatku do zapłaty postanawia oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 24 stycznia 2022 r., sygn. akt I SA/Op, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odrzucił skargę B. sp. z o.o. z siedzibą w O. (dalej: "Spółka", "Skarżąca") na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z 22 lutego 2021 r. w przedmiocie określenia w podatku od towarów i usług za październik, listopad i grudzień 2014 r. nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia oraz kwoty podatku do zapłaty.

W uzasadnieniu postanowienia z 24 stycznia 2022 r. Sąd pierwszej instancji wskazał, że zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z 8 maja 2021 r. (winno być 5 maja 2021 r. – przyp. NSA) Spółka została zobowiązana do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 22 566 zł.

Na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału wzywające do uiszczenia wpisu od skargi Spółka wniosła zażalenie, które Naczelny Sąd Administracyjny oddalił postanowieniem z dnia 9 listopada 2021 r., sygn. akt I FZ 158/21.

Równolegle z powyższym zażaleniem Spółka wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienia adwokata. Postanowieniem z 28 maja 2021 r. starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu, po rozpoznaniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, odmówił Spółce przyznania prawa pomocy.

W wyniku rozpoznania złożonego sprzeciwu, postanowieniem Sądu z 21 czerwca 2021 r., sygn. akt I SPP/Op 72/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zmienił zaskarżone postanowienie z 28 maja 2021 r., przyznając Spółce prawo pomocy w zakresie częściowym polegające na zwolnieniu Spółki z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych ponad kwotę 3 000 zł.

W związku z prawomocnym orzeczeniem o przyznaniu prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia Spółki z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, Przewodniczący Wydziału zarządzeniem z 20 grudnia 2021 r. wezwał Skarżącą do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 3 000 zł w terminie dni siedmiu od daty doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi.

Odpis zarządzenia wzywającego do uiszczenia wpisu od skargi został doręczony Spółce w dniu 4 stycznia 2022 r. za zwrotnym potwierdzeniem odbioru.

Termin do uiszczenia wpisu od skargi upłynął 11 stycznia 2022 r., jednakże wpis nie został uiszczony, natomiast Spółka złożyła kolejny wniosek o prawo pomocy, zarejestrowany pod sygn. akt I SPP/ Op 4/22.

Powołując się na art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), Sąd pierwszej instancji odrzucił skargę w związku z nieuiszczeniem wpisu od skargi. Sąd pierwszej instancji wskazał, że ponowne złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, nawet dokonane w terminie określonym w ponownym wezwaniu do uiszczenia wpisu, wystosowanym do Spółki po wydaniu prawomocnego postanowienia o częściowym zwolnieniu od kosztów, nie uchyla skutków prawomocnego rozstrzygnięcia i tym samym nie ma wpływu na bieg terminu do uiszczenia wpisu od skargi.

W zażaleniu na powyższe postanowienie Spółka wniosła o jego uchylenie i przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu zażalenia podniesiono okoliczności dotyczące złej sytuacji finansowej Spółki.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlega oddaleniu.

Stosownie do art.199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zgodnie z art. 230 § 1 p.p.s.a., od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji pobiera się wpis stosunkowy lub stały. Pismem wszczynającym postępowanie jest między innymi skarga (art. 230 § 1 p.p.s.a.). Natomiast zgodnie z art. 220 § 1 p.p.s.a. sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W tym przypadku przewodniczący wzywa wnoszącego pismo do uiszczenia opłaty w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. Skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd (§ 3).

Strona wezwana do uiszczenia opłaty sądowej może wystąpić z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych w ramach prawa pomocy. Po zakończeniu postępowania w przedmiocie prawa pomocy w sposób niekorzystny dla strony, jest ona wzywana do uiszczenia wpisu od skargi. Ponowne złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, nawet dokonane w terminie określonym w ponownym wezwaniu, nie może uchylić skutków prawomocności wydanego wcześniej rozstrzygnięcia (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 18 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 159/09; z 24 marca 2010 r., sygn. akt I OSK 444/10; z 28 maja 2010 r., sygn. akt II FSK 1003/10; z 26 stycznia 2015 r., sygn. akt II OSK 66/15; z 26 czerwca 2018 r., sygn. akt II FZ 395/18; z 24 maja 2022 r., sygn. akt III FZ 93/22; z 7 czerwca 2022 r., sygn. akt II FZ 51/22; orzeczenia sądów administracyjnych publikowane są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych dostępnej pod adresem internetowym: orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: "CBOSA").

Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że złożenie ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie może uchronić Skarżącej przed ujemnymi następstwami niewykonania prawomocnego zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu. Postanowienie o przyznaniu prawa pomocy ma charakter konstytutywny i wywołuje skutki ex nunc, tzn. od daty wniesienia wniosku. Nie działa ono z mocą wsteczną, lecz obejmuje swoim zakresem wszelkie przyszłe i potencjalne koszty sądowe (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 23 czerwca 2004 r., sygn. akt FZ 125/05, z 9 grudnia 2010 r., sygn. akt II FZ 635/10, z 15 czerwca 2011 r., sygn. akt II FZ 194/11; CBOSA). Skoro złożenie ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy – w razie uwzględnienia - wywołuje skutek od daty jego wniesienia, to oznacza, że nie obejmuje zwolnienia od kosztów sądowych, które strona miała obowiązek uiścić przed jego złożeniem (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 11 stycznia 2008 r., sygn. akt II FZ 617/07, z 2 czerwca 2011 r., sygn. akt I GSK 801/11; z 4 marca 2022 r., sygn. akt I FZ 282/21; CBOSA). Bieg terminu do opłacenia skargi nie zostaje przerwany nawet jeżeli strona po doręczeniu jej takiego wezwania, a przed upływem siedmiodniowego terminu do zapłacenia należnych kosztów postępowania, wystąpi do sądu z ponownym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Prawomocność postanowienia w sprawie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych oznacza obowiązek strony uiszczenia wymaganego wpisu. Od obowiązku tego nie zwalnia zatem ponowne złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, do czego strona ma prawo w związku z art. 165 p.p.s.a.

Podkreślenia wymaga, że Skarżąca w wyznaczonym terminie nie uiściła wpisu od skargi. Odrzucenie skargi przez Sąd pierwszej instancji nastąpiło po tym, jak Skarżąca została ponownie wezwana do uiszczenia wpisu od skargi. W dacie tego wezwania postanowienie o rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy było prawomocne, co oznaczało obowiązek wezwania Skarżącej do uiszczenia wymaganego wpisu od skargi i obowiązek jego zapłaty w terminie siedmiu dni od daty doręczenia wezwania (por. postanowienie NSA z 4 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 58/05 ONSAiWSA 2005, nr 6, poz. 118). Sąd pierwszej instancji zasadnie zatem, wobec nieopłacenia skargi przez Skarżącą w siedmiodniowym terminie od daty doręczenia zarządzenia, odrzucił skargę na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a. Powyższe nie stanowiło przeszkody do rozpoznania wniosku Skarżącej o przyznanie prawa pomocy w oparciu o ponownie złożony wniosek, bowiem zgodnie z art. 243 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy może zostać złożony w toku postępowania jak i na każdym jego etapie zarówno przed sądem pierwszej, jak i drugiej instancji (zob. P. Zaborniak, Wybrane kwestie stosowania prawa pomocy..., s. 21 i n.; G. Radecki, Wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony przed wpłynięciem skargi do sądu administracyjnego, ZNSA 2009, nr 4, s. 54 i n.).

Jak wynika z treści uzasadnienia zażalenia, Skarżąca powołuje się na okoliczności związane trudną sytuacją finansową i potrzebą poddania kontroli sądowej zaskarżonej decyzji. Kwestie te jednak wykraczają poza prawne i faktyczne ramy postępowania wywołanego wniesionym zażaleniem. Postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w niniejszej sprawie stanowi kontrolę instancyjną wyłącznie legalności orzeczenia, na mocy którego odrzucono środek zaskarżenia inicjujący postępowanie w sprawie, nie zaś kolejną instancję postępowania wpadkowego w przedmiocie prawa pomocy.

Z tych też względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art.184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.