I FZ 275/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Zalewska-Radzik, po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 sierpnia 2021 r. sygn. akt III SA/Wa 1726/20 w przedmiocie odrzucenia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi Q. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 13 lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną w sprawie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od marca do grudnia 2014 r. postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 13 sierpnia 2021 r., sygn. akt III SA/Wa 1726/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę kasacyjną Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 13 maja 2021 r., sygn. akt III SA/Wa 1726/20 w sprawie ze skargi Q. sp. z o. o. z siedzibą w W. (dalej: "Skarżąca") na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z 13 lipca 2020 r. w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną w sprawie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od marca do grudnia 2014 r.

W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że pismem z 5 lipca 2021 r. poprzez portal e-PUAP pełnomocnik Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku.

Na zarządzenie Przewodniczącej Wydziału z 6 lipca 2021 r. wezwano Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł.

Wezwanie zostało doręczone 13 lipca 2021 r. pełnomocnikowi Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie za pośrednictwem platformy ePUAP.

Z ustaleń Sądu pierwszej instancji wynika, że Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Warszawie do 6 sierpnia 2021 r. nie uiścił należnego wpisu od skargi kasacyjnej.

Powołując się na art. 230 § 1 i § 2, art. 220 § 3 i art. 178 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325; dalej: "p.p.s.a."/"ustawa procesowa"), Sąd pierwszej instancji wobec nieuiszczenia w terminie należnego wpisu od skargi kasacyjnej przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie, skargę kasacyjną odrzucił.

W zażaleniu na powyższe postanowienie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Warszawie zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 220 § 1 i § 3 w związku z art. 178 p.p.s.a., poprzez odrzucenie skargi kasacyjnej pełnomocnika Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z powodu nieuiszczenia w terminie wpisu sądowego pomimo braku skutecznego doręczenia wezwania do jego uiszczenia na adres organu administracji. W ocenie organu w dniu 13 lipca 2021 r. nie doszło do skutecznego doręczenia przedmiotowego wezwania za pośrednictwem platformy ePUAP. Ponadto, ze znajdującego się w aktach sprawy urzędowego poświadczenia przedłożenia nie wynika możliwość powiązania tego dokumentu z wezwaniem. Pełnomocnik Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie wskazał również, że z informacji uzyskanych z kancelarii organu wynika, że w systemie EZD nie odnotowano wpływu wezwania do uiszczenia przedmiotowego wpisu ani 13 lipca 2021 r. ani 14 lipca 2021 r. Odnotowano natomiast – również za pomocą ePUAP – wpływ innej korespondencji, w tym wezwań do uiszczenia wpisu sądowego z Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

W efekcie powyższego Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Warszawie wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska prezentowanego przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie zmierzającego do zakwestionowania Urzędowego Poświadczenia Przedłożenia (dalej: również "UPP"), jako dowodu doręczenia korespondencji sądowej.

Na wstępie wskazać należy, że za podstawę odrzucenia skargi kasacyjnej w tej sprawie Sąd pierwszej instancji przyjął w kontrolowanym postanowieniu przepis art. 220 § 3 p.p.s.a., zgodnie z którym skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd. Natomiast zgodnie z art. 178 p.p.s.a. wojewódzki sąd administracyjny odrzuci na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną wniesioną po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak również skargę kasacyjną, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie.

Stosownie do art. 12b § 2 p.p.s.a. sąd doręcza dokumenty elektroniczne stronom za pomocą środków komunikacji elektronicznej na warunkach określonych w art. 74a p.p.s.a.

Sąd dokonuje doręczeń pism za pośrednictwem środków komunikacji elektronicznej, jeżeli strona spełniła jeden z warunków określonych w art. 74a § 1 p.p.s.a. Możliwość dokonywania doręczeń Dyrektorowi Izby Administracji Skarbowej w Warszawie za pośrednictwem środków komunikacji elektronicznej nie była w tej sprawie kwestionowana.

Ustawa procesowa przewiduje dwa techniczne sposoby doręczania pisma za pomocą środków komunikacji elektronicznej przez sąd. Pierwszy sposób, to procedura, co do zasady, dwuetapowa. W pierwszym etapie odbiorca pisma otrzymuje na swój adres elektroniczny zawiadomienie o możliwości odebrania pisma w systemie teleinformatycznym wraz z niezbędnym pouczeniami w tym przedmiocie. W drugim etapie odbiorca po wejściu na podany w zawiadomieniu adres znajdzie się w systemie teleinformatycznym sądu i po uwierzytelnieniu się i podpisaniu urzędowego poświadczenia odbioru otrzyma doręczane pismo. Drugi techniczny sposób polega na przesłaniu doręczanego pisma bezpośrednio na adres elektronicznej skrzynki podawczej podmiotu publicznego – odbiorcy pisma (por. uzasadnienie projektu ustawy z dnia 10 stycznia 2014 r. o zmianie ustawy o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne oraz niektórych innych ustaw, druk sejmowy nr 1637, Sejm VII kadencji, s. 25).

Podstawowa różnica pomiędzy wyżej opisanymi sposobami doręczania pism polega na różnym zaangażowaniu nadawcy i adresata w procesie obiegu korespondencji. W przypadku pierwszego, dwuetapowego sposobu, w proces doręczenia zaangażowany jest zarówno nadawca (jako wysyłający pismo), jak i adresat, który, co do zasady musi wykonać pewne działanie, aby odebrać pismo (z wyjątkiem elektronicznego doręczenia zastępczego, o którym mowa w art. 74a § 8 i § 9 p.p.s.a.); w przypadku drugiego sposobu wymagana jest czynność wyłącznie po stronie nadawcy, a odbiór korespondencji następuje automatycznie.

Wybór technicznego sposobu doręczenia pisma za pomocą środków komunikacji elektronicznej zależy od adresata, któremu doręcza się pismo. I tak, w przypadku pism doręczanych uczestniczącym w postępowaniu przed sądem prokuratorowi, Rzecznikowi Praw Obywatelskich i Rzecznikowi Praw Dziecka oraz organowi, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania zaskarżono, sąd stosuje drugi z wyżej opisanych sposobów, tj. przesyła pismo bezpośrednio do elektronicznej skrzynki podawczej podmiotu publicznego w rozumieniu ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (Dz. U. z 2021 r. poz. 2070 ze zm.; dalej: "ustawa o informatyzacji"), za urzędowym poświadczeniem odbioru (dalej: również "UPO"); datą doręczenia pisma jest wówczas data określona w UPO (art. 74a § 10-11 p.p.s.a.). W pozostałych przypadkach, stosuje się pierwszy sposób, określony w art. 74a § 3-9 p.p.s.a.

Urzędowe poświadczenie odbioru, stosownie do art. 3 pkt 20 ustawy o informatyzacji, to dane elektroniczne powiązane z dokumentem elektronicznym doręczonym podmiotowi publicznemu lub przez niego doręczanym w sposób zapewniający rozpoznawalność późniejszych zmian dokonanych w tych danych, określające:

a) pełną nazwę podmiotu publicznego, któremu doręczono dokument elektroniczny lub który doręcza dokument,

b) datę i godzinę wprowadzenia albo przeniesienia dokumentu elektronicznego do systemu teleinformatycznego podmiotu publicznego - w odniesieniu do dokumentu doręczanego podmiotowi publicznemu,

c) datę i godzinę podpisania urzędowego poświadczenia odbioru przez adresata z użyciem mechanizmów, o których mowa w art. 20a ust. 1 albo 2 – w odniesieniu do dokumentu doręczanego przez podmiot publiczny,

d) datę i godzinę wytworzenia urzędowego poświadczenia odbioru.

Szczegółowe warunki organizacyjno-techniczne doręczania dokumentów elektronicznych oraz forma urzędowego poświadczania odbioru dokumentów elektronicznych przez adresatów zostały określone w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 14 września 2011 r. w sprawie sporządzania i doręczania dokumentów elektronicznych oraz udostępniania formularzy, wzorów i kopii dokumentów elektronicznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 180; dalej: "rozporządzenie"), wydanym na podstawie delegacji ustawowej z art. 16 ust. 3 ustawy o informatyzacji.

Zgodnie z § 13 ww. rozporządzenia, w przypadku odebrania dokumentu elektronicznego przez elektroniczną skrzynkę podawczą podmiotu publicznego poświadczenie przedłożenia jest automatycznie tworzone i udostępniane nadawcy tego dokumentu przez system teleinformatyczny służący do obsługi doręczeń. Oznacza to, że poświadczenie przedłożenia tworzone jest z chwilą doręczenia dokumentu adresatowi, nie zaś z chwilą wysłania go przez nadawcę. Urzędowe poświadczenie przedłożenia ma więc charakter zbliżony do "tradycyjnego" zwrotnego potwierdzenia odbioru, nie zaś potwierdzenia nadania. W świetle cytowanych unormowań ustalenie daty doręczenia przesyłki drogą elektroniczną następuje na podstawie urzędowego poświadczenia przedłożenia, które stanowi jednocześnie urzędowe poświadczenie odbioru.

Uwzględniając powyższe, urzędowe poświadczenie odbioru (przedłożenia) stanowi niezaprzeczalny dowód doręczenia w obiegu korespondencji między podmiotami publicznymi – w tym przypadku, Sądem pierwszej instancji i Dyrektorem Izby Administracji Skarbowej w Warszawie (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 15 marca 2017 r., sygn. akt I OSK 1729/15; z 17 marca 2022 r., sygn. akt II OSK 880/21; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 kwietnia 2022 r., sygn. akt III OZ 264/22; orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem internetowym: orzeczenia.nsa.gov.pl; dalej: "CBOSA").

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego skuteczności doręczenia nie można zakwestionować oświadczeniem pracownika organu administracji, jakoby do organu określone pismo nie wpłynęło. Naczelny Sąd Administracyjny w swoich orzeczeniach wielokrotnie podkreślał, że to po stronie organu leży obowiązek i ryzyko odpowiedniego skonfigurowania swoich systemów informatycznych tak, aby umożliwić odbiór pism przesyłanych za pomocą środków komunikacji elektronicznej. Skutki trudności, błędów czy nieprawidłowości w zakresie kształtowania i obsługiwania przez organy administracji publicznej oficjalnych systemów służących do komunikacji z tymi organami (np. poczty elektronicznej, systemu ePUAP) nie mogą być przerzucane na korzystających z tych systemów (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 listopada 2015 r., sygn. akt I OZ 1414/15; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 lutego 2016 r., sygn. akt I OSK 2186/14; CBOSA). Zgodnie bowiem z treścią art. 16 ust. 1a ustawy o informatyzacji, podmiot publiczny udostępnia elektroniczną skrzynkę podawczą, spełniającą standardy określone i opublikowane na ePUAP przez ministra właściwego do spraw informatyzacji oraz zapewnia jej obsługę.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że nie ulega wątpliwości, że doręczenie odpisu wezwania do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej nastąpiło 13 lipca 2021 r. w drodze bezpośredniego przesłania pisma przez Sąd pierwszej instancji na elektroniczną skrzynkę podawczą Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie. W aktach niniejszej sprawy znajduje się bowiem UPP będące Urzędowym Poświadczeniem Odbioru, które wskazuje datę doręczenia korespondencji Dyrektorowi Izby Administracji Skarbowej w Warszawie: "2021-07-13T 12:49:40.828" (k. 63). W aktach sprawy znajdują się także: zarządzenie Przewodniczącej Wydziału z 6 lipca 2021 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu (k. 59), "Doręczenie odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu" (k. 60) oraz "Wezwanie" (k. 61) – obydwa pisma z 13 lipca 2021 r., podpisany dokument elektroniczny z 13 lipca 2021 r. zatytułowany "Informacja – odpis zarządzenia o wpis sk, opłata kancelaryjna" (k. 62) oraz Urzędowe Poświadczenie Przedłożenia, zgodnie z którym dokument o nr DOK 94184730 został doręczony organowi 13 lipca 2021 r. (k. 63). Z przedmiotowego "Poświadczenia" wynika również, że dotyczy ono zarządzenia w sprawie wpisu i zostało skierowane do Izby Administracji Skarbowej w Warszawie. Ponadto w treści UPP w części zatytułowanej "Dane dotyczące podpisu" uwidoczniono informację: %20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20ODPIS%20ZARZ%C4%84DZENIA%20O%20WPiS%20SK,%20OP%C5%20IZBA%20ADMINISTRACJI%20SKARBOWEJ%20W%20WARSZAWiE.xml. Brak zatem podstaw do uwzględnienia zastrzeżeń organu co do braku związku między UPP a przedmiotowym wezwaniem.

Mając powyższe na uwadze powołane dokumenty, a w szczególności ich treść, daty i nazwy, nie sposób podzielić sugestii organu jakoby Urzędowe Poświadczenie Odbioru mogło dotyczyć innej korespondencji niż wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w rozpatrywanej sprawie.

Oceniając, jako prawidłowe rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji w przedmiocie odrzucenia skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z powodu jej nieopłacenia, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.