I FZ 229/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Zubrzycki (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 8 lutego 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K. sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 czerwca 2022 r., sygn. akt III SA/Wa 934/22 w przedmiocie wstrzymania wykonania decyzji w sprawie ze skargi K. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Naczelnika [...] Urzędu Celno – Skarbowego w W. z dnia 24 stycznia 2022 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2017 r. postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 29 czerwca 2022 r. (sygn. akt III SA/Wa 934/22) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA) odmówił K. sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej: Spółka, Skarżąca) wstrzymania wykonania decyzji Naczelnika [...] Urzędu Celno – Skarbowego w W. z dnia 24 stycznia 2022 r. oraz decyzji poprzedzającej tego organu z 23 kwietnia 2021 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2017 r.

W uzasadnieniu wyżej opisanego postanowienia Sąd pierwszej instancji podał, że Spółka lakonicznie uzasadniła wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji i w tym zakresie nie przedstawiła żadnych materiałów dowodowych obrazujących jej sytuację majątkową, z których wynikałoby, że istnieją podstawy do wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, aby przekonać Sąd do zasadności zastosowania ochrony tymczasowej. Argumentacja przedstawiona we wniosku nie została poparta udokumentowaniem pełnej sytuacji majątkowej Spółki i jest niewystarczająca dla stwierdzenia, że rzeczywiście zaistniały przesłanki do zastosowania wyjątkowej instytucji wstrzymania wykonania decyzji. Jednocześnie Sąd zaznaczył, że pogorszenie się sytuacji majątkowej Spółki, związane z wykonaniem zaskarżonej decyzji, uznać należy jako naturalną konsekwencję jej wykonania. Zdaniem Sądu Spółka nie uprawdopodobniła ziszczenie się przesłanek o których mowa w art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.; dalej: P.p.s.a.), zatem skoro Skarżąca nie wykazała w sposób jednoznaczny i niebudzący wątpliwości, że w sprawie zachodzi realna możliwość zaistnienia niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, brak było podstaw do udzielenia ochrony tymczasowej i wydania orzeczenia zgodnego z jej wnioskiem.

Skarżąca w zażaleniu zaskarżyła postanowienie Sądu pierwszej instancji w całości, zarzucając naruszenie art. 61 § 3 P.p.s.a. poprzez odmowę wstrzymania wykonania decyzji, mimo, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia Skarżącej znacznej szkody i spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, a wykonanie decyzji spowodowałoby utratę płynności finansowej Skarżącej i skutkowało problemami z regulowaniem bieżących zobowiązań finansowych przez Spółkę.

W związku z powyższym, Skarżąca wniosła o:

1. na zasadzie art. 106 § 3 P.p.s.a. o przeprowadzenie dowodów uzupełniających z dokumentów:

- informacji odpowiadającej odpisowi aktualnemu z rejestru przedsiębiorców spółki,

- rocznego sprawozdania finansowego spółki za 2020 r.,

- sprawozdania z działalności spółki za 2020 r.,

- deklaracji CIT za 2020 r. oraz 2021 r.,

wszystkie na okoliczność zaprzestania prowadzenia bieżącej działalności przez Spółkę, zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej z dniem 1 lutego 2020 r. uzależnienia bytu Spółki od wyników postępowania, zagrożenia utratą płynności finansowej Spółki na skutek wykonania zaskarżonych decyzji;

2. na zasadzie art. 195 § 1 P.p.s.a. o uchylenie zaskarżonego postanowienia i rozpoznanie sprawy na nowo przez Sąd pierwszej instancji bez przesyłania akt Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu,

3. o uchylenie zaskarżonego postanowienia i wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji z 24 stycznia 2022 r. oraz decyzji jej poprzedzającej z 23 kwietnia 2021 r. ponieważ zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia Skarżącej znacznej szkody i spowodowania trudnych do odwrócenia skutków.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu lub czynności przez sąd, będąca formą tymczasowej ochrony sądowej udzielanej stronie postępowania, stanowi wyjątek od zasady wyrażonej w art. 61 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm.; dalej: P.p.s.a.). Z kolei art. 61 § 3 P.p.s.a. przewiduje możliwość wstrzymania przez sąd wykonania zaskarżonego aktu lub czynności na wniosek strony, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia stronie znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Znaczna szkoda w rozumieniu wyżej przywołanego przepisu to taka, która nie będzie mogła być zrekompensowana wskutek zwrotu spełnionego i wyegzekwowanego świadczenia, jak również nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 lutego 2013 r., sygn. akt II FSK 1064/12). Trudne do odwrócenia skutki to takie prawne lub faktyczne skutki, które raz zaistniałe powodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 kwietnia 2010 r. sygn. akt II FZ 110/10).

W dalszej kolejności wskazać należało, że z dyspozycji wyżej powołanego przepisu wynika, że wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności może nastąpić wyłącznie na wniosek skarżącego, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wystąpienia przesłanek tam zawartych. Oznacza to, że skarżący we wniosku o wstrzymanie wykonania aktu winien wskazać okoliczności, które w jego ocenie uzasadniają wniosek, że wykonanie aktu może spowodować znaczną szkodę lub trudne do odwrócenie skutki. Jego twierdzenia powinny być poparte dokumentami źródłowymi, zwłaszcza dotyczącymi sytuacji finansowej oraz majątkowej. Materiał, do którego odnosi się sąd administracyjny oceniając zasadność wniosku o wstrzymanie, może być materiałem, który po części został dołączony do wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 września 2010 r., sygn. akt II FZ 417/10). Ciężar wykazania przesłanek zawartych w cytowanym przepisie, jak wynika to z jego konstrukcji, spoczywa na skarżącym.

Naczelny Sąd Administracyjny mając na uwadze przede wszystkim wnioski sformułowane przez Skarżącą na etapie postępowania zażaleniowego, mające wskazywać na pogorszenie się jej sytuacji finansowej wyjaśnia, że na obecnym etapie postępowania Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpatruje ponownie wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji, ale bada zgodność z prawem działania Sądu pierwszej instancji, a więc rozstrzyga na podstawie stanu, jaki istniał w dacie orzekania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny. Dlatego w tym kontekście Naczelny Sąd, nie będzie przeprowadzał dowodu z dowodów uzupełniających stanowiących załącznik do rozpoznawanego zażalenia, tj. informacji odpowiadającej odpisowi aktualnemu z rejestru przedsiębiorców spółki, rocznego sprawozdania finansowego spółki za 2020 r., sprawozdania z działalności spółki za 2020 r., deklaracji CIT za 2020 r. oraz 2021 r. - na okoliczność zaprzestania prowadzenia bieżącej działalności przez Spółkę, zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej z dniem 1 lutego 2020 r. uzależnienia bytu Spółki od wyników postępowania, zagrożenia utratą płynności finansowej Spółki na skutek wykonania zaskarżonych decyzji, z uwagi na fakt iż Strona we wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji zawartego w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego nie powoływała się na te okoliczności.

Przede wszystkim wymaga podkreślenia, że rozpoznawany przez Sąd pierwszej instancji wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji ograniczał się do lakonicznego uzasadnienia, w którym Spółka powołała się na okoliczność, że wykonanie tych decyzji spowoduje niebezpieczeństwo wyrządzenia Skarżącej znacznej szkody i spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, a wykonanie decyzji spowodowałoby utratę płynności finansowej Skarżącej i skutkowało problemami z regulowaniem bieżących zobowiązań finansowych przez Spółkę. Trafnie w kontekście powyższego Sąd pierwszej instancji stwierdził, że wniosek Skarżącej nie mógł zostać uwzględniony, gdyż poza ogólnym wskazaniem na ustawowe przesłanki z art. 61 § 3 P.p.s.a. nie zawierał żadnych konkretnych okoliczności wskazujących na niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Spółka nie dołączyła do wniosku o wstrzymanie żadnych materiałów dowodowych obrazujących jej sytuację finansową i majątkową. Za Sądem pierwszej instancji należało przyjąć, że to w interesie strony leży takie formułowanie wniosku o wstrzymanie wykonania aktu lub czynności, by powołane w nim okoliczności wskazywały na zajście przesłanek o których mowa w art. 61 § 3 P.p.s.a. oraz poparcie twierdzeń w tym zakresie stosownymi dokumentami. Nie jest wystarczające by okoliczności przemawiające za wstrzymaniem wykonania zaskarżonej decyzji występowały w sprawie – sąd musi mieć o nich wiedzę i możliwość zweryfikowania tej wiedzy, a dostarczenie odpowiednich informacji i dokumentów w tym zakresie obciąża stronę.

W kontekście powyższego Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że słusznie Sąd pierwszej instancji w niniejszej sprawie przyjął, iż ogólnie sformułowany wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji i lakoniczna argumentacja strony w przedmiotowym zakresie nie dawały podstaw do uwzględnienia żądania przyznania stronie ochrony tymczasowej, o której mowa w art. 61 § 3 P.p.s.a. Ustosunkowując się także do pozostałych argumentów Skarżącej w złożonym zażaleniu należało dodatkowo wyjaśnić, że przymusowa realizacja zobowiązań podatkowych w drodze egzekucji ze swej istoty jest dolegliwa i powoduje obciążenie w sferze majątkowej zobowiązanego, jednak wywieranie skutków finansowych dla strony jest normalną konsekwencją stosowania obowiązującej procedury. Skarżąca w tym zakresie może wnosić np. o rozłożenie należności na raty. Instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji nie służy zabezpieczeniu strony przed jakimikolwiek skutkami egzekucji, lecz jedynie przed takimi, których ewentualne wygranie sporu sądowego by nie naprawiło pozostawiając nieodwracalną szkodę. Stanowisko takie ugruntowane jest w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 września 2014 r., II OZ 942/14, publ. CBOSA). Natomiast oddalenie wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji nie wyłącza ponowienia wniosku w razie zmiany okoliczności, co wynika z treści art. 61 § 4 P.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 21 marca 2017 r., sygn. akt II GZ 195/17). W tym miejscu Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że również zarzuty zażalenia i ich uzasadnienie w żaden sposób nie precyzują okoliczności, które miałyby wskazywać na wadliwą ocenę Sądu pierwszej instancji co do zasadności złożonego w sprawie wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzając, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu - na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. - orzekł, jak w sentencji