I FZ 226/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Sylwester Marciniak, po rozpoznaniu w dniu 27 października 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia U. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 maja 2023 r., sygn. akt III SA/Wa 2920/22 w zakresie odmowy wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi U. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 15 kwietnia 2021 r. nr 1401-IOV-5.4103.214.2019.IK.EO w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2014 r. postanawia oddalić zażalenie. Sylwester Marciniak Sędzia NSA

I FZ 226/23

UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 29 maja 2023 r., sygn. akt III SA/Wa 2920/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: sąd pierwszej instancji) odmówił U. K. (dalej: skarżący) wstrzymania wykonania zaskarżonej przez niego decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 15 kwietnia 2021 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2014 r.

W uzasadnieniu postanowienia sąd pierwszej instancji wskazał przesłanki, które muszą być spełnione, by wniosek o udzielenie ochrony tymczasowej został uwzględniony, w tym m.in. zwrócił uwagę, że obowiązek szczególnie wnikliwego uzasadnienia wniosku spoczywa na stronie, która winna przekonać sąd o zasadności zastosowania art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: p.p.s.a.). Konieczna jest spójna argumentacja, poparta faktami oraz odnoszącymi się do nich dowodami, a brak jakiegokolwiek uzasadnienia wniosku lub uzasadnienie go w sposób lakoniczny uniemożliwia sądowi ocenę, czy przesłanki z art. 61 § 3 p.p.s.a. zachodzą. Nie jest bowiem wystarczające, by okoliczności przemawiające za wstrzymaniem wykonania zaskarżonej decyzji występowały w sprawie – sąd musi mieć o nich wiedzę i możliwość zweryfikowania tej wiedzy, a dostarczenie odpowiednich informacji i dokumentów w tym zakresie obciąża stronę.

Odnosząc przedstawione rozważania do sprawy sąd uznał, że brak było podstaw do wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, pełnomocnik skarżącego nie wykazał bowiem, że zachodzi realna możliwość zaistnienia którejkolwiek z przesłanek określonych w art. 61 § 3 p.p.s.a. Pełnomocnik zdawkowo uzasadnił wniosek i nie dołączył do niego dokumentów obrazujących sytuację finansową skarżącego, które pozwoliłyby uprawdopodobnić podnoszone okoliczności. Sąd zaznaczył też, że z urzędu dokonał analizy dokumentów i oświadczeń złożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, nie wynika z nich jednak, by zaszły przesłanki z art. 61 § 3 p.p.s.a. Do oceny zasadności wniosku konieczne jest bowiem dysponowanie przez sąd aktualnymi i pełnymi danymi o stanie majątkowym, uzyskiwanych dochodach, stanie środków finansowych skarżącego. Sam fakt istnienia obowiązku wykonania zaskarżonej decyzji nie może stanowić przesłanki uzasadniającej wniosek o wstrzymanie jej wykonania. Samo wyegzekwowanie świadczenia pieniężnego, choć powoduje uszczuplenie majątku zobowiązanego, nie wywoła nieodwracalnych skutków, gdyż ewentualne uchylenie zaskarżonej decyzji spowoduje konieczność zwrotu wyegzekwowanej należności wraz z odsetkami. Sąd podkreślił też, że na tym etapie postępowania nie bada zasadności skargi i zgodności z prawem zaskarżonego aktu.

Podsumowując swój wywód sąd uznał, że pełnomocnik skarżącego nie wykazał, że na skutek wykonania zaskarżonej decyzji zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia skarżącemu znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. W konsekwencji sąd odmówił udzielenia ochrony tymczasowej.

W zażaleniu na to postanowienie skarżący wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, zarzucając naruszenie art. 61 § 3 p.p.s.a. (przez odmowę wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, podczas gdy sąd dysponował wyjaśnieniami i dokumentami przesłanymi przez skarżącego w ramach ubiegania się o prawo pomocy, przedstawiającymi stan majątkowy skarżącego) i art. 49 § 1 p.p.s.a. (przez brak wezwania skarżącego do złożenia wymaganych przez sąd dokumentów).

W uzasadnieniu zażalenia pełnomocnik skarżącego wskazał na orzecznictwo dotyczące art. 61 § 3 p.p.s.a. oraz ponownie zaznaczył, że skarżący nie posiada własnych środków pozwalających na bieżące utrzymanie, nie posiada też majątku (w tym nieruchomości), który można byłoby sprzedać, czy wierzytelności, których odzyskanie mogłoby polepszyć jego kondycję finansową. Według pełnomocnika bez wstrzymania wykonania decyzji skarżący będzie miał poważne trudności z podstawowym utrzymaniem, gdyż możliwe przyszłe postępowanie egzekucyjne może spowodować zajęcie wynagrodzenia czy rachunków bankowych. Wstrzymanie wykonania decyzji umożliwi skarżącemu utrzymanie dochodu z ewentualnej przyszłej pracy i dysponowanie w całości otrzymywanym wynagrodzeniem. Ewentualne skutki nie pozwolą na przywrócenie aktualnego stanu nawet w przypadku uzyskania następczego odszkodowania od Skarbu Państwa. Próba wyegzekwowania kwoty wynikającej z zobowiązania (około kilkunastu milionów złotych) może doprowadzić do wyrządzenia skarżącemu znacznej szkody.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Przede wszystkim należy podkreślić, że instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu lub czynności przez sąd, będąca formą tymczasowej ochrony sądowej udzielanej stronie postępowania, stanowi wyjątek od zasady wykonalności takiego aktu lub czynności, wyrażonej w art. 61 § 1 p.p.s.a. Wywieranie skutków finansowych dla zobowiązanego do zapłaty danego podatku jest naturalną konsekwencją egzekucji administracyjnej i choć skutki w tym zakresie są oczywiste i ujemne (prowadzą do zmniejszenia majątku), instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji nie służy zabezpieczeniu strony przed jakimikolwiek skutkami egzekucji, lecz jedynie przed takimi, których ewentualne wygranie sporu sądowego by nie naprawiło. Z zażalenia nie wynika, by w przypadku skarżącego zaistniały przesłanki z art. 61 § 3 p.p.s.a.

Przede wszystkim za bezzasadny należy uznać zarzut naruszenia art. 49 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. Dominujące orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego opowiada się za tym, że wskazany przepis nie znajduje zastosowania w przypadku, gdy we wniosku o wstrzymanie wykonania aktu lub czynności strona nie wykaże okoliczności uzasadniających stwierdzenie, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. W tym względzie NSA wskazuje, że taki brak nie stanowi braku formalnego wniosku w rozumieniu art. 49 § 1 p.p.s.a., lecz brak przesłanek udzielenia ochrony tymczasowej przez sąd, uzasadniający oddalenie wniosku (por. np. postanowienia NSA z dnia: 14 stycznia 2015 r., II OZ 1399/14; 8 maja 2014 r., II OZ 425/14; 12 lipca 2013 r., II OZ 605/13; 31 października 2012 r., I OZ 820/12) Brak należytego uzasadnienia wniosku, o którym mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a. nie rodzi po stronie sądu obowiązku do wzywania wnioskodawcy do uzupełnienia wniosku w trybie z art. 49 § 1 p.p.s.a., gdyż brak informacji umożliwiającej dokonanie oceny, czy zachodzą przesłanki zastosowania ochrony tymczasowej, nie jest brakiem formalnym uniemożliwiającym nadaniu pismu dalszego biegu, o którym mowa w art. 49 § 1 p.p.s.a. (por. np. postanowienie NSA z dnia 3 kwietnia 2014 r., I FZ 64/14). Należy bowiem podkreślić, że czym innym jest brak formalny pisma (np. brak podpisu, brak dokumentu pełnomocnictwa, brak odpisu), czym innym natomiast niewykazanie przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a., czy też niepoparcie twierdzeń wnioskodawcy w tym względzie odpowiednią dokumentacją. Uznanie przez sąd, że treść wniosku nie uprawnia do zastosowania ochrony tymczasowej nie oznacza, że strona powinna być wzywana do uzupełnienia wniosku, tak by był on bardziej przekonujący. Wadliwość wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji w postaci zbyt ogólnikowych lub gołosłownych argumentów nie stanowi braku formalnego podlegającego uzupełnieniu w sposób przewidziany w art. 49 § 1 p.p.s.a. Należy też podkreślić, że w przypadku wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewiduje – jak choćby w ramach instytucji prawa pomocy (por. art. 255 p.p.s.a.) – możliwości skorzystania z uzupełniającego postępowania dowodowego (por. np. postanowienia NSA z dnia: 25 sierpnia 2020 r., I FZ 174/20; 29 listopada 2018 r., I FZ 332/18; 15 grudnia 2015 r., I FZ 510/15; 25 kwietnia 2012 r., I FZ 66/12).

Bezzasadny jest też zarzut naruszenia art. 61 § 3 p.p.s.a. W tym względzie wymaga zwłaszcza zaznaczenia, że przesłanki udzielenia ochrony tymczasowej różnią się od przesłanek przyznania prawa pomocy, a sama w sobie niemożność uregulowania zobowiązania nie świadczy o zaistnieniu niebezpieczeństw opisanych w art. 61 § 3 p.p.s.a. Jak trafnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 25 kwietnia 2012 r., I FZ 66/12, wstrzymanie wykonania decyzji lub aktu uzasadniać mogą konkretne okoliczności będące wynikiem wpływu wykonania zaskarżonej decyzji na aktualną sytuację majątkową strony, powodujące znaczną szkodę lub trudne do odwrócenia skutki, a nie sama aktualna sytuacja majątkowa, w której znajduje się strona, czy też oderwana od tej sytuacji wysokość kwoty objętej zaskarżoną decyzją. To zatem, że sytuacja finansowa skarżącego jest trudna (co zostało uwzględnione na etapie ubiegania się przez skarżącego o prawo pomocy), samo w sobie nie świadczy o wystąpieniu przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a. Skoro - jak wskazuje autor zażalenia - skarżący nie posiada dochodów ani majątku, który mógłby podlegać egzekucji, trudno stwierdzić, w czym konkretnie miałoby się przejawiać niebezpieczeństwo wyrządzenia szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Innymi słowy, skoro skarżący nie ma dochodów i majątku, nie grozi mu uszczuplenie majątku czy dochodów w drodze egzekucji.

Za wstrzymaniem wykonania decyzji nie przemawia też wysokość zobowiązań wynikających z zaskarżonej decyzji. Niewątpliwie jest to kwota wysoka, niemniej należy podkreślić, że ustawodawca nie przewidział wysokości należności, która automatycznie skutkowałaby udzieleniem ochrony tymczasowej, stąd i przy dużych kwotach konieczne jest wykazanie zaistnienia przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a. Sama w sobie wysokość ciążącego na danym podmiocie zobowiązania podatkowego nie może więc stanowić wystarczającej przesłanki do udzielenia ochrony tymczasowej, nie ulega bowiem wątpliwości, że skutki egzekucji danej kwoty zależą nie tylko od jej wysokości, ale również od wartości majątku, z którego egzekucja może być dokonywana. Znaczna szkoda, która grozi wnioskodawcy, musi mieć charakter realny i wymierny oraz winna mieć ona znaczny wpływ na sytuację majątkową wnioskodawcy. W sprawie trudno taki wpływ dostrzec.

Odnosząc się do hipotetycznych twierdzeń skarżącego na temat tego, że ewentualna egzekucja może spowodować zajęcie wynagrodzenia (z ewentualnej przyszłej pracy) czy rachunków bankowych (obecnie, jak wskazano w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, skarżący od kilku lat nie ma dostępu do rachunków bankowych), a wstrzymanie wykonania decyzji umożliwi skarżącemu utrzymanie dochodu z ewentualnej przyszłej pracy i dysponowanie w całości otrzymywanym wynagrodzeniem, należy zwrócić uwagę, że to, iż egzekucja może zmniejszyć kwotę dochodów dostępną faktycznie zobowiązanemu samo w sobie nie przemawia za wstrzymaniem wykonania decyzji. Warto też wskazać, że przepisy zawarte w art. 8-10 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2022 r., poz. 479 ze zm.) przewidują ograniczenie dopuszczalności prowadzenia egzekucji do zakresu, w jakim nie zostanie zagrożone minimum utrzymania dłużnika i osób pozostających według ustawowego obowiązku na jego utrzymaniu (w tym art. 9 tej ustawy w zw. z art. 87 Kodeksu pracy wskazuje na granice egzekucji z wynagrodzenia ze stosunku pracy, a art. 87¹ Kodeksu pracy przewiduje kwotę wynagrodzenia, która jest wolna od potrąceń). Dodatkowo należy wskazać, że postanowienie o wstrzymaniu wykonania decyzji ma charakter wpadkowy i nie kończy postępowania w sprawie. Zgodnie z art. 61 § 4 p.p.s.a. postanowienia wydane w tym przedmiocie sąd może zmienić lub uchylić w każdym czasie w razie zmiany okoliczności.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska skarżącego, że sąd pierwszej instancji naruszył art. 49 § 1 lub art. 61 § 3 p.p.s.a. Wniosek skarżącego został przez sąd prawidłowo oceniony jako niewskazujący na spełnienie przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a., stąd zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.

Ze wskazanych przyczyn, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie.

Sylwester Marciniak

Sędzia NSA

-----------------------

1