I FZ 205/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Arkadiusz Cudak (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 30 września 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia C. sp. z o.o. z siedzibą w R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 lipca 2022 r., sygn. akt VIII SA/Wa 901/21 o odrzuceniu skargi w sprawie ze skargi C. sp. z o.o. z siedzibą w R. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 29 lipca 2021 r., nr 1401-IOV-3.4103.189.2019.KT w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do maja 2016 r. postanawia oddalić zażalenie.

Zaskarżonym postanowieniem z 5 lipca 2022 r., sygn. akt VIII SA/Wa 901/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329, ze zm.), dalej "P.p.s.a.", odrzucił skargę C. sp. z o.o. (dalej "Spółka" lub "Skarżąca") na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z 29 lipca 2021 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do maja 2016 r. z uwagi na bezskuteczny upływ terminu wyznaczonego na uiszczenie wpisu od skargi.

Wnosząc zażalenie na powyższe postanowienie Spółka zarzuciła naruszenie:

– art. 246 § 2 P.p.s.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że nie przysługuje jej prawo pomocy z uwagi na trudną sytuację finansową, w jakiej się znajduje, w związku z czym należało wezwać ją do uiszczenia należnej opłaty, a wobec jej nieuiszczenia - odrzucić skargę w niniejszej sprawie, podczas gdy Skarżąca wykazała, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, zatem Sąd winien przychylić się do wniosku Spółki o przyznanie prawa pomocy i nadać sprawie prawidłowy bieg;

– art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a., poprzez pozbawienie Spółki możliwości obrony swoich praw, wyrażające się w nieuwzględnieniu przez Sąd wniosku o przyznanie prawa pomocy Skarżącej, która w sposób wyczerpujący umotywowała jego zasadność, a wobec nieuiszczenia przez Skarżącą należnej opłaty z uwagi na brak środków na jej pokrycie - odrzucenie skargi, podczas gdy Sąd winien uwzględnić wniosek Skarżącej i nadać sprawie dalszy bieg, co winno prowadzić do nieważności postępowania.

W uzasadnieniu zażalenia Skarżąca konsekwentnie utrzymuje, że złożony przez nią wiosek o przyznanie prawa pomocy był zasadny, a wydane w jego przedmiocie rozstrzygnięcia referendarza sądowego oraz Sądu pierwszej instancji - wadliwe.

W rezultacie Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia o odrzuceniu skargi oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, przez co należało je oddalić.

Na wstępie - mając na uwadze treść zarzutów i argumentacji Skarżącej - zakreślić należy granice sporu w sprawie poddanej kognicji Naczelnego Sądu Administracyjnego na skutek wniesionego przez nią zażalenia. Podkreślenia zatem wymaga, że przedmiotem zażalenia jest postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 5 lipca 2022 r., sygn. akt VIII SA/Wa 901/21, o odrzuceniu skargi Spółki na decyzję organu podatkowego z powodu nieuiszczenia przez Skarżącą należnej opłaty (wpisu od skargi w wymaganej prawem wysokości).

Zgodnie z art. 220 § 1 P.p.s.a. sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W tym przypadku, z zastrzeżeniem § 2 i 3, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. Skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd (art. 220 § 3 P.p.s.a.).

Mając na uwadze tak określone ramy prawne i faktyczne rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że na obecnym etapie postępowania (zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi) przedmiotem oceny Sądu drugiej instancji jest zasadność odrzucenia skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Z tego względu argumentacja dotycząca zasadności przyznania Spółce prawa pomocy (do czego w zasadzie sprowadza się całość zażalenia zarówno w zakresie zarzutów, jak i ich uzasadnienia) pozostała poza oceną tego Sądu.

Zważywszy jednak, że w odróżnieniu od skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny nie jest związany granicami zażalenia wyznaczonymi m.in. przez sformułowane w nim zarzuty, istniała możliwość merytorycznej oceny wydanego przez Sąd pierwszej instancji w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia.

Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że wnosząc skargę na decyzję organu podatkowego, Spółka nie uiściła jednocześnie wymaganego prawem wpisu od skargi (okoliczność ta jest przy tym bezsporna). W związku z tym prawidłowo Przewodniczący Wydziału VIII Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej "Przewodniczący Wydziału") - zarządzeniem z 25 listopada 2021 r., wydanym na podstawie art. 220 § 1 P.p.s.a. - wezwał Skarżącą do uiszczenia ww. opłaty w kwocie 31.396 zł, pod rygorem odrzucenia skargi. W odpowiedzi na wezwanie Skarżąca wniosła o przyznanie jej prawa pomocy, który to wniosek nie został jednakże przez Sąd uwzględniony (postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 27 stycznia 2022 r., sygn. akt I SPP/Wa 200/21, utrzymane w mocy postanowieniem tego Sądu z 22 kwietnia 2022 r., wydanym po rozpoznaniu sprzeciwu Skarżącej). W rezultacie powyższego Skarżąca została wezwana do wykonania zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z 25 listopada 2021 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 31.369 zł (zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z 23 maja 2022 r., k. 51). Wezwanie zostało doręczone 13 czerwca 2022 r., a prawidłowość tego doręczenia nie jest kwestionowana przez Skarżącą. Skutkiem tego termin do uiszczenia wymaganego wpisu, zgodnie z zasadami obliczania terminów przewidzianymi w art. 83 § 1 P.p.s.a., upływał 20 czerwca 2022 r. Mimo upływu wyznaczonego terminu Spółka nie uczyniła zadość wezwaniu Przewodniczącego Wydziału (zob. adnotacja z 4 lipca 2022 r., k. 58), a skarga Spółki pozostała nieopłacona. Sąd pierwszej instancji zatem zasadnie ją odrzucił.

Końcowo należy wskazać, że odrzucenie skargi z powodu nieuiszczenia wpisu od niej nie jest nieuprawnionym ograniczeniem prawa do sądu, o czym wypowiadał się zarówno Naczelny Sąd Administracyjny (por. postanowienie z 23 listopada 2010 r., sygn. akt II FZ 486/10; CBOSA), Trybunał Konstytucyjny (wyrok z 16 listopada 2011 r., sygn. akt SK 45/09, OTK-A 2011, Nr 9, poz. 97), jak i Europejski Trybunał Praw Człowieka (m.in. wyrok w sprawie 6289/73 Airey v. Ireland, § 20 i n.).

Wskazując na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.

Odnosząc się zaś do zawartego w zażaleniu wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że nie może on zostać uwzględniony, albowiem przepisy art. 203 i art. 204 P.p.s.a., które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji.