I FZ 201/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: , Przewodniczący Sędzia NSA Arkadiusz Cudak (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia O.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 stycznia 2023 r., sygn. akt III SA/Wa 2198/22, o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi O.K. na decyzję Naczelnika Mazowieckiego Urzędu Celno-Skarbowego w Warszawie z dnia 11 lipca 2022 r., nr 448000-COP.4103.74.2021.13.PT, w przedmiocie podatku od towarów i usług za styczeń, luty i marzec 2017 r. postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.

Zaskarżonym postanowieniem z 19 stycznia 2023 r., sygn. akt III SA/Wa 2198/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 61 § 3 i § 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. — Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, ze zm.), dalej "p.p.s.a.", oddalił wniosek O.K. (dalej "strona" lub "skarżąca") o wstrzymanie wykonania decyzji Naczelnika Mazowieckiego Urzędu Celno-Skarbowego w Warszawie (dalej "organ") z 11 lipca 2022 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za styczeń, luty i marzec 2017 r.

Zdaniem sądu pierwszej instancji skarżąca w złożonym wniosku nie wykazała, że w sprawie zachodzi realna możliwość zaistnienia niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Przedmiotowy wniosek nie został bowiem poparty wymaganymi dokumentami, które przynajmniej uprawdopodabniałyby okoliczności przemawiające za udzieleniem stronie tymczasowej ochrony.

W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca wniosła o jego uchylenie i wstrzymanie wykonania decyzji organu oraz decyzji ją poprzedzającej. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie art. 61 § 3 p.p.s.a. przez odmowę wstrzymania wykonania decyzji, mimo że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia jej znacznej szkody i spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, a wykonanie decyzji, której wartość przedmiotu zaskarżenia wynosi 1.636.096 zł, spowodowałoby zagrożenie upadłością skarżącej, a także naraziło ją na brak środków na bieżące utrzymanie oraz leczenie.

W uzasadnieniu zażalenia skarżąca co do zasady powtórzyła argumentację podniesioną uprzednio we wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji, a także ustosunkowała się w sposób szczegółowy do argumentacji sądu opartej o fakt posiadania przez nią nieujawnionego sądowi majątku w postaci udziałów w K. sp. z o.o. oraz wniosła o przeprowadzenie dowodów uzupełniających z dokumentów na okoliczności dotyczące tej kwestii.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie ma usprawiedliwione podstawy, a zatem rozpoznawany środek odwoławczy zasługuje na uwzględnienie.

W świetle art. 61 § 3 zdanie pierwsze p.p.s.a. po przekazaniu sądowi skargi sąd — co do zasady — może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Użyte przez ustawodawcę w powołanym przepisie nieostre pojęcia "znaczna szkoda" lub "trudne do odwrócenia skutki" wymagają konkretyzacji w dokładnie i wszechstronnie zgromadzonym materiale dowodowym, który powinien w szczególności zaprezentować wnioskodawca. Samo powołanie się na ustawowe przesłanki, bez wskazania na czym one polegają w realiach konkretnej sprawy, w żaden sposób nie uzasadnia bowiem żądania wniosku. Oznacza to, że na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a. to podmiot skarżący, w celu uzyskania ochrony własnego interesu, po tym jak wniesie skargę bądź równocześnie z dokonaniem tej czynności, występując z wnioskiem o wstrzymanie wykonania decyzji przez sąd administracyjny, ma obowiązek wykazania istnienia oraz uzasadnienia ustawowych przesłanek popierających to żądanie. Przedstawiony powyżej sposób wykładni art. 61 § 3 p.p.s.a. jest ugruntowany w orzecznictwie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 13 maja 2010 r., II FZ 182/10, z 4 lipca 2012 r., II OSK 1522/12, z 11 października 2012 r., II OZ 877/12, z 11 stycznia 2013 r., II OSK 2895/12, z 15 stycznia 2013 r.: II OSK 3070/12, I FZ 589/12, I GZ 423/12, II GSK 2086/12, z 22 stycznia 2013 r., II GSK 1990/12, z 29 stycznia 2013 r., II FZ 1048/12, z 15 marca 2013 r., II FSK 410/13, z 4 lipca 2013 r., II GZ 323/13, orzeczenia dostępne w CBOSA). Wykazanie niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków wymaga podania okoliczności, z którymi wiąże się szkoda lub trudne do odwrócenia skutki (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 lutego 2008 r., II OZ 65/08, z 15 lutego 2008 r., II OZ 110/08, CBOSA). Materiał, do którego odnosi się sąd administracyjny kontrolujący zasadność wniosku o wstrzymanie, może być materiałem, który po części został zgromadzony w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 września 2010 r. II FZ 417/10, z 19 lipca 2017 r., I FZ 139/17). Należy mieć jednakże na względzie, wynikającą z art. 61 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., odmienność przesłanek warunkujących przyznanie przez sąd administracyjny stronie skarżącej ww. form "pomocy". Mimo to ciężar wykazania tych przesłanek, jak wynika z konstrukcji ww. przepisów, spoczywa na wnioskodawcy.

Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny nie zgadza się ze stanowiskiem sądu pierwszej instancji, że — z powodów wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia — wniosek strony o wstrzymanie wykonania decyzji organu nie zasługiwał na uwzględnienie. Ocena zasadności przedmiotowego wniosku wyrażona w zaskarżonym postanowieniu jest, zdaniem sądu kasacyjnego, co najmniej przedwczesna

Należy bowiem zauważyć, że uzasadniając ten wniosek, strona podniosła, że: 1) cierpi na przewlekłe schorzenia, z powodu których czasowo zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, dokonując w lutym 2021 r. formalnego zawieszenia jej prowadzenia, w związku z czym w roku 2021 nie osiągnęła żadnych przychodów, 2) obecnie (tj. na moment złożenia wniosku — sierpień 2022 r.) wznowiła tę działalność w ograniczonym zakresie, 3) głównym przedmiotem jej działalności jest handel węglem importowanym z Rosji, 4) na możliwość prowadzenia działalności w tym zakresie znaczący wpływ mają obowiązujące od 16 kwietnia 2022 r. regulacje ustawy z dnia 13 kwietnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie przeciwdziałania wspieraniu agresji na Ukrainę oraz służących ochronie bezpieczeństwa narodowego (Dz. U. poz. 835, ze zm.), dalej "ustawa z 13 kwietnia 2022 r.", które "z dnia na dzień" wprowadziły ograniczenia w handlu węglem sprowadzanym z Rosji, powodując, że skarżąca w praktyce utraciła źródło utrzymania.

W świetle powyższego — wbrew ocenie sądu pierwszej instancji — okoliczności, które zdaniem skarżącej uzasadniały udzielenie jej ochrony tymczasowej, zostały wskazane wprost w treści wniosku. W aktach dotyczących wniosku o przyznanie prawa pomocy zostały natomiast udokumentowane (niezależnie od oceny czy w pełni): stan zdrowia skarżącej oraz jej sytuacja finansowa i majątkowa.

Sąd pierwszej instancji tymczasem, odwołując się do wspomnianych akt postępowania w sprawie prawa pomocy, wskazał, że skarżąca nie przedstawiła swojej sytuacji finansowej w sposób niebudzący wątpliwości, gdyż uchyliła się od nadesłania wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych oraz nie ujawniła, że posiada majątek w postaci 100% udziałów w spółce K. sp. z o.o. Zauważył ponadto, że na za okres od stycznia do końca sierpnia 2022 r. strona odnotowała przychód ze sprzedaży w wysokości 132.400 zł oraz posiada zapasy towarów o wartości 577.047,41 zł.

Podkreślić należy jednak, że we wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji skarżąca jako przesłanki udzielenia jej ochrony tymczasowej nie wskazywała swojej złej sytuacji majątkowej/finansowej, a podnosiła, że choć prowadzi obecnie działalność gospodarczą, to robi to w ograniczonym zakresie, zdeterminowanym przede wszystkim krajowymi regulacjami o charakterze sankcyjnym nałożonymi ustawą z 13 kwietnia 2022 r. W powiązaniu tych ograniczeń ustawowych z koniecznością wykonania decyzji organu o wartości ponad 1,6 mln zł upatrywała zaś zagrożenia dla swojego bytu gospodarczego (ryzyko upadłości) oraz utraty środków na bieżące utrzymanie i leczenie.

Sąd pierwszej instancji do powyższych kwestii w ogóle się nie odniósł, oceniając wniosek skarżącej o wstrzymanie wykonania decyzji wyłącznie przez pryzmat jej sytuacji finansowej i majątkowej wykazanej na potrzeby postępowania o przyznanie prawa pomocy.

Niezależnie od tego, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, również ta ocena budzi wątpliwości. Sąd powołał się bowiem na stan zapasów skarżącej oraz fakt uzyskania przychodów ze sprzedaży w 2022 r., nie uwzględniając, że ten pierwszy utrzymuje się na identycznym poziomie od 2021 r., jak też że skarżąca posiada zobowiązania z tytułu dostaw i usług w kwocie ponad 2,2 mln zł, a jej należności z tego tytułu wynoszą tylko 3.800 zł. W ocenie sądu kasacyjnego ww. okoliczności mogą uprawdopodabniać twierdzenie skarżącej, że obecnie prowadzi ona działalność gospodarczą w ograniczonym zakresie, co z kolei było istotnym elementem faktycznym wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji.

Ponadto twierdzenia sądu o posiadaniu przez skarżącą majątku w postaci udziałów w spółce K. sp. z o.o. na moment wydania zaskarżonego postanowienia nie znajdowały odzwierciedlenia w aktach sprawy. Sam fakt, że ustalenia w tym zakresie sąd poczynił na podstawie rejestru publicznego (Krajowy Rejestr Sądowy), w świetle art. 133 § 1 w zw. z art. 166 p.p.s.a. nie zwalnia tego sądu z obowiązku utrwalenia takich okoliczności w aktach sprawy.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

-----------------------

4