I FZ 193/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marek Kołaczek po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K. A. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 6 kwietnia 2023 r. sygn. akt I SA/Bd 12/23 oddalające wniosek o wyłączenie sędziów w sprawie ze skargi K. A. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 7 listopada 2022 r. nr 0401-IOV2.4103.52.2022 w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od kwietnia do grudnia 2017 r., za styczeń 2017 r. oraz luty i marzec 2018 r. postanawia oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 6 kwietnia 2023 r. sygn. akt I SA/Bd 12/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił wniosek K. A. (dalej jako: Strona lub Skarżący) o wyłączenie sędziów: sędziego WSA Urszuli Wiśniewskiej i sędziego WSA Leszka Kleczkowskiego od orzekania w sprawie I SA/Bd 12/23.

W piśmie z 9 lutego 2023 r. skarżący zawarł wniosek o wyłączenie od rozpoznawania sprawy sędziego WSA Urszuli Wiśniewskiej oraz sędziego WSA Leszka Kleczkowskiego. Wskazał, że sędziowie: sędzia WSA Urszula Wiśniewska i sędzia WSA Leszek Kleczkowski (jako sprawozdawca) zasiadali w składzie orzekającym w sprawie pod sygnaturą akt I SA/Bd 492/20, ze skargi K. A. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2017 r. Ponadto sędzia WSA Leszek Kleczkowski zasiadał w składach orzekających w sprawach:

1. pod sygnaturą akt I SA/Bd 15/20, ze skargi O. [...] na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2017 r. oraz dodatkowego zobowiązania podatkowego,

2. pod sygnaturą akt I SA/Bd 255/20, ze skargi O. [...] na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy w przedmiocie uznania zarzutu w postępowaniu egzekucyjnym (jako sprawozdawca),

3. pod sygnaturą akt I SA/Bd 128/20, ze skargi W. K. (wspólniczki skarżącego) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2017 r.

Następnie skarżący podał, że w niniejszej sprawie (I SA/Bd 12/23) stan faktyczny ustalony przez organy podatkowe obu instancji opiera się wyłącznie na materiale dowodowym zgromadzonym w toku kontroli i postępowania podatkowego prowadzonego u skarżącego za rok 2017 w podatku dochodowym od osób fizycznych i w podatku od towarów i usług w spółce cywilnej O. [...], w której skarżący jest wspólnikiem. Wobec powyższego stan faktyczny i istota przedmiotu sporu faktyczno-prawnego niniejszej sprawy są analogiczne, jeśli nie identyczne ze sprawą I SA/Bd 492/20, w której rozpoznaniu sędzia WSA Urszula Wiśniewska i sędzia WSA Leszek Kleczkowski brali udział. Sytuacja ta, zdaniem skarżącego, wywołuje uzasadnione podejrzenie, że wynik niniejszej sprawy jest przesądzony już przed rozprawą, a ww. sędziowie (zwłaszcza sędzia WSA Leszek Kleczkowski) mają już wyrobiony konkretny pogląd na sprawę odnoszący się do kwestii będącej przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie. Stąd skarżący wywiódł, że zachodzi realna obawa, co do bezstronności sędziów.

Wnioskowani do wyłączenia sędziowie złożyli oświadczenia z których wynikało, że nie istnieją uzasadnione wątpliwości co do ich bezstronności w niniejszej sprawie (w myśl art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.)), a także nie zachodzą przesłanki ich wyłączenia określone w art. 18 p.p.s.a.

WSA w Bydgoszczy oddalił powyższy wniosek wskazując, że sam fakt orzekania przez sędziego, o wyłączenie którego skarżący wnosi, w innej sprawie skarżącego i nawet podjęcie niekorzystnego dla niego rozstrzygnięcia, co do zasady, nie świadczy o braku bezstronności sędziego (por.: postanowienie NSA z dnia 15 marca 2016 r., I OZ 203/16). Wydanie rozstrzygnięcia, nawet niekorzystnego dla skarżącego, nie świadczy o jakimkolwiek osobistym stosunku sędziego do strony. Dodać przy tym należy, że nawet fakt wielokrotnego wydania przez tego samego sędziego rozstrzygnięć w sprawach strony (na co wskazuje skarżący odnośnie sędziego WSA Leszka Kleczkowskiego), nie oznacza, że sędzia utracił przymiot bezstronności. Rozczarowanie co do podjętych w toku postępowania sądowego rozstrzygnięć nie może stanowić podstawy do wyłączenia sędziego na podstawie przesłanek wymienionych w art. 18 p.p.s.a. czy 19 p.p.s.a.

Od wskazanego postanowienie zażalenie wywiódł skarżący, zarzucając w nim zaskarżonemu orzeczeniu naruszenie art. 19 p.p.s.a. poprzez jego błędną wykładnię i brak zastosowania. Wniesiono w nim o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez uwzględnienie wniosku lub ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy, a także zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu zażalenia zasadniczo powielono uprzednią argumentację.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 19 p.p.s.a. niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Art. 18 p.p.s.a. z kolei wymienia enumeratywnie przesłanki wyłączenia sędziego z mocy prawa, które to przesłanki – co bezsporne – w niniejszej sprawie nie nastąpiły. Analiza wniosku o wyłączenie sędziego zależy od okoliczności faktycznych, jakie w każdym konkretnym przypadku mogą mieć wpływ na sposób prowadzenia postępowania przez sędziego, przy czym stosownie do treści art. 20 powoływanej ustawy, to strona składająca wniosek obowiązana jest wskazać oraz uprawdopodobnić przyczyny tego wyłączenia.

W niniejszej sprawie należy przyznać rację Sądowi pierwszej instancji, że podane przez skarżącego okoliczności nie są tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w myśl art. 19 p.p.s.a.

To, że sędzia wyznaczony jako sprawozdawca, wydawał w innych sprawach rozstrzygnięcia, z którymi nie zgadza się skarżący, nie stanowi przeszkody do orzekania w rozpatrywanej sprawie. Sam fakt orzekania w sprawie skarżącego, z której rozstrzygnięcia strona nie jest usatysfakcjonowana nie wypełnia przesłanek z art. 19 p.p.s.a., tj. nie stanowi okoliczności tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Stanowisko prezentowane przez Sąd pierwszej instancji jest zgodny z utrwaloną już linią orzeczniczą, zgodnie z którą sama okoliczność orzekania konkretnego sędziego w innych sprawach tego samego podmiotu nie świadczy o ziszczeniu się przesłanki wyłączenia sędziego na podstawie art. 19 p.p.s.a. (patrz. Np. wyrok NSA z 23 stycznia 2020 r., sygn. akt II GSK 1053/19; postanowienie NSA z 15 marca 2016 r., sygn. akt I OZ 203/16; postanowienie NSA z 1 października 2014 r., sygn. akt II OZ 1008/14; postanowienie NSA z 19 września 2014 r., sygn. akt I OZ 786/14; postanowienie NSA z 12 marca 2012 r., sygn. akt II FZ 147/12; publ. CBOSA).

Prognozowany przez stronę postępowania sądowoadministracyjnego kierunek wykładni prawa, który może przyjąć skład orzekający wojewódzkiego sądu administracyjnego, nie może być uznany za obiektywną przesłankę wyłączenia sędziego w trybie art. 19 p.p.s.a., gdyż taka subiektywna ocena nie podważa bezstronności sędziego, która ex definitione polega na niesprzyjaniu żadnej ze stron postępowania oraz podejściu w sposób tak samo otwarty i krytyczny do stanowisk obu ze stron. Strona kwestionująca przeprowadzoną w danej sprawie wykładnię prawa, czyli realizację przez dany skład orzekający wymogów sztuki prawa, dysponuje środkiem prawnym ochrony swoich interesów w postaci skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Instytucja wyłączenia sędziego służy natomiast zapewnieniu bezstronności postępowania sądowego, która może być wątpliwa nie na skutek przyjętego przez danego sędziego sposobu odczytywania prawa, ale pozamerytorycznych powodów sprzyjania jednej ze stron, którym może być np. osobisty związek z jedną ze stron (postanowienie NSA z 15 czerwca 2011 r., II FZ 218/11).

W konsekwencji złożone zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Prowadzi ono wyłącznie pustą polemikę z prawidłowym i właściwie uzasadnionym orzeczeniem Sądu pierwszej instancji. W orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że okoliczność uprzedniego orzekania w podobnej sprawie, czy nawet sprawie tego samego podatnika nie stanowi przesłanki do wyłączenia sędziego w oparciu o art. 19 p.p.s.a. Nie jest słuszna również polemika w zakresie wywodzonego z konstytucji prawa do sądu – wywód prowadzony w tym zakresie przedstawia dość arbitralną wykładnię tego zagadnienia. Podobnie na uwzględnienie nie zasługuje dość kuriozalne wyliczenia prawdopodobieństwa wystąpienia wnioskowanego do wyłączenia sędziego we wskazanych składach orzekających.

Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. oddalając zażalenie.