I FZ 188/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Artur Mudrecki, , , po rozpoznaniu w dniu 26 lipca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W.J. na postanowienie w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania sądowego zawarte w pkt III wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 28 lutego 2023 r., sygn. akt I SA/Łd 745/22 w sprawie ze skargi W.J. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 12 grudnia 2016 r., nr 1001-PT2.4213.25.2016.26.U19.DK w przedmiocie podatku od towarów i usług za wrzesień 2009 r. postanawia: oddalić zażalenie.

1. Postanowieniem zawartym w pkt 3 wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 28 lutego 2023 r., sygn. akt I SA/Łd 745/22 zasądzono od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi na rzecz W. J. (dalej: Strona lub Skarżący) kwotę 2.079 (dwa tysiące siedemdziesiąt dziewięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

W uzasadnieniu orzeczenia podano, że Sąd na wniosek Skarżącego zasądził na jego rzecz zwrot kosztów postępowania sądowego w wysokości obejmującej wpis, opłatę skarbową od pełnomocnictwa i koszty zastępstwa procesowego [art. 200, art. 205 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259, z późn. zm.; dalej: P.p.s.a.) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a w zw. z § 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, (Dz. U. poz. 1800)].

2. W zażaleniu na wskazane rozstrzygnięcie w zakresie kosztów postępowania sądowego Skarżący, reprezentowany przez radcę prawnego, zaskarżył postanowienie "w części oddalającej żądanie zwrotu kosztów postępowania ponad kwotę 2.079 zł".

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 200, art. 205 § 2, art. 209 P.p.s.a., § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a, pkt 2 lit. c w zw. z § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych Dz. U. z 2018 r. poz. 265 (dalej: rozporządzenie z dnia 22 października 2015 r.) na skutek nie zasądzenia od organu na rzecz Skarżącego minimalnych kosztów sądowych w kwocie 100 zł, poniesionych za sporządzenie uzasadnienia wyroku WSA w Łodzi z dnia 24 maja 2017 r. oraz kosztów zastępstwa procesowego przy pierwotnym rozpoznaniu skargi przez ten Sąd (sygn. akt I SA/Łd 238/17).

Z ostrożności procesowej w razie nieuwzględnienia poprzedniego zarzutu Skarżący wskazał na naruszenie art. 200, art. 205 § 2 P.p.s.a., § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a w zw. z § 2 pkt 7, § 15 rozporządzenia z dnia 22 października 2015 r. poprzez zasądzenie od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi na rzecz Skarżącego kosztów postępowania, które nie odpowiadają kosztom poniesionym przez Skarżącego i nie zasądzenie kosztów dwukrotnego wynagrodzenia pełnomocnika w wysokości podwójnej stawki minimalnej pomimo zachodzących w sprawie okoliczności wymienionych w § 15 ust. 3 rozporządzenia z dnia 22 października 2015 r.

W oparciu o wskazane zarzuty Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez zasądzenie od Dyrektora IAS na rzecz Skarżącego kosztów postępowania w wysokości 3.979 zł i zasądzenie na rzecz Skarżącego kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia w zaskarżonym zakresie i zasądzenie na rzecz Skarżącego kosztów postępowania zażaleniowego.

3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

3.1. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

3.2. Zgodnie z art. 200 P.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność, albo dopuścił się bezczynności, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Natomiast według art. 205 § 2 P.p.s.a. do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. W stanie prawnym tej sprawy "odrębne przepisy" o jakich mowa w art. 205 § 2 P.p.s.a. stanowiły wskazane wyżej przepisy rozporządzenia z dnia 22 października 2015 r.

3.3. W rozpoznawanej sprawie wartość przedmiotu zaskarżenia wynosiła 6.534 zł. Mając na uwadze treść art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a w zw. z § 2 pkt 4 rozporządzenia należy stwierdzić, że podstawowa wysokość kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, które mogły zostać zasądzone przez Sąd pierwszej instancji wynosiła 2.079 zł, z czego 262 zł to równowartość uiszczonego wpisu sądowego od skargi, 1800 zł to stawka minimalna kosztów radcy prawnego, zaś 17 zł to wysokość uiszczonej opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. Taka kwota, tj. 2.079 (1800+262+17) zł została zasądzona przez Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym pkt 3 wyroku z dnia 28 lutego 2023 r.

3.4. Skarżący w zażaleniu kwestionuje nieuwzględnienie przez Sąd pierwszej instancji - jako niezbędnych kosztów postępowania - kosztów zastępstwa procesowego przy pierwotnym rozpoznaniu skargi w sprawie o sygn. akt I SA/Łd 238/17. Zwraca tu uwagę, że pełnomocnik Skarżącego brał dwukrotnie udział w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi, tj. zakończonym wyrokiem Sądu pierwszej instancji z dnia 24 maja 2017 r. (o oddaleniu skargi) i zakończonym wyrokiem tego Sądu z dnia 28 lutego 2023 r. (uchylającym decyzje i umarzającym postępowanie podatkowe).

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego okoliczność, że po ponownym rozpoznaniu sprawy przez Sąd pierwszej instancji (w pierwotnym postępowaniu Sąd ten oddalił skargę), na skutek uwzględnienia skargi kasacyjnej Skarżącego, wydany został przez Sąd pierwszej instancji wyrok uwzględniający skargę, nie oznacza automatycznie, że Skarżącemu należny był zwrot kosztów postępowania za udział pełnomocnika w podwójnej wysokości (zob. podobnie postanowienie NSA z dnia 16 lipca 2019 r., sygn. akt I FZ 154/19).

Zważyć tu należało, że Sąd pierwszej instancji w świetle art. 200 P.p.s.a. miał obowiązek zasądzić zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Tymi kosztami zaś, zgodnie z art. 205 § 2 P.p.s.a. jest w szczególności wynagrodzenie pełnomocnika Strony. Skoro zaś Sąd uchylił decyzje organów, to Skarżącemu zasadniczo należał się zwrot kosztów sądowych obejmujących wynagrodzenie pełnomocnika za postępowanie przed Sądem pierwszej instancji (za postępowanie przed NSA zasądzono odrębne wynagrodzenie), które dla tej sprawy o wartości przedmiotu zaskarżenia w przedziale kwot od 5000 zł do 10 000 zł wynosi 1800 zł.

3.5. W orzecznictwie przyjmuje się, że "określanie wysokości wynagrodzenia fachowego pełnomocnika powinno następować każdorazowo z uwzględnieniem stopnia zawiłości sprawy oraz nakładu pracy radcy prawnego oraz wkładu jego pracy w przyczynienie się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy, a w szczególności czasu poświęconego na przygotowanie się do prowadzenia sprawy, liczby stawiennictw w sądzie, w tym na rozprawach i posiedzeniach, czynności podjętych w sprawie, w tym wkładu pracy radcy prawnego w przyczynienie się do wyjaśnienia okoliczności faktycznych, jak również do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia istotnych zagadnień prawnych budzących wątpliwości w orzecznictwie i doktrynie, a także trybu i czasu prowadzenia sprawy, obszerności zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego".

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle akt sprawy, brak było jednak podstaw do podwyższenia wynagrodzenia pełnomocnikowi, co inaczej wywodzi autor zażalenia.

W realiach tej sprawy w postępowaniach przed Sądem pierwszej instancji pełnomocnik Skarżącego obecny był na dwóch rozprawach, tj. poprzedzającej ogłoszenie wyroku z dnia 24 maja 2017 r. (o oddaleniu skargi) oraz wyroku z dnia 28 lutego 2023 r. (o uchyleniu decyzji i umorzeniu postępowania podatkowego). W pierwotnym postępowaniu poza samą skargą Skarżący, reprezentowany przez radcę prawnego, nie składał innych pism procesowych w zakresie spornej z organem materii. W toku ponownego postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, Skarżący, reprezentowany przez tego samego pełnomocnika, nie składał dodatkowych pism procesowych odnoszących się do kwestii merytorycznych sprawy. Rozstrzygniecie końcowe Sądu pierwszej instancji uwzględniające skargę, było następstwem wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego i zawartych w nim wiążących wskazań dla sądu pierwszej instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy, które niewątpliwie stanowiły rezultat uwzględnienia skargi kasacyjnej Skarżącego, z tytułu jednak czego zasądzono na jego rzecz zwrot kosztów postępowania kasacyjnego.

Z kolei sam fakt udziału w dwóch rozprawach, na co wskazano w zażaleniu jak również sporządzenie skargi, po rozpoznaniu której uwzględniono w sprawie podatkowej zarzut przedawnienia, stanowiło o zrealizowaniu przez pełnomocnika Strony standardowych czynności procesowych w związku ze świadczoną dla niej pomocą prawną. Godzi się zauważyć, że gdyby Sąd pierwszej instancji skargi Strony nie uwzględnił nie mógłby zasądzić na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania sądowego, uwzględnienie skargi na skutek trafnie postawionego zarzutu obligowało Sąd do zasądzenia zwrotu kosztów postępowania sądowego, a w zaskarżonym wyroku takie rozstrzygnięcie zawarto. Pełnomocnik Skarżącego nie wykazał zaś, aby sprawa miała charakter wysoce skomplikowany, ani aby wywiedzionym przez niego zarzutem przedawnienia przyczynił się do wyjaśnienia istotnych zagadnień prawnych budzących wątpliwości w orzecznictwie i doktrynie.

Należy więc stwierdzić, że choć pełnomocnikowi w świetle powoływanego w zażaleniu orzecznictwa sądowego (opartego na stanowisku prawnym zawartym w postanowieniu NSA z dnia 12 lutego 2009 r., II FZ 38/09) za ponowny udział przed sądem pierwszej instancji przysługuje odrębne wynagrodzenie, to w tej sprawie biorąc pod uwagę podjęte przez pełnomocnika czynności, w tym wkład jego pracy, nieuzasadnione było zasądzenie podwyższonych kosztów wynagrodzenia pełnomocnika.

3.6. W tym stanie rzeczy według Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżone rozstrzygnięcie o kosztach postępowania odpowiadało prawu. Dodać należało, że o jego wadliwości nie mógł świadczyć brak zasądzenia zwrotu kosztów sądowych - 100 zł poniesionych przez Stronę tytułem sporządzenia i doręczenia uzasadnienia wyroku. Opłata o takim charakterze zasadniczo zaliczana jest w praktyce orzeczniczej do kosztów postępowania kasacyjnego. Natomiast z analizy należnych Skarżącemu kosztów wspomnianego postępowania oraz faktycznie zasądzonych przez Naczelny Sąd Administracyjny (wyrokiem z dnia 17 maja 2022 r., sygn. akt I FSK 1529/17) na rzecz Skarżącego wynika, że otrzymał on zwrot przedmiotowej kwoty - 100 zł (NSA zasądził kwotę 1.581 zł, natomiast należne koszty postępowania kasacyjnego wynosiły: 1.581 zł, w tym 100 zł za sporządzenie i doręczenie na wniosek uzasadnienia wyroku oddalającego skargę, 131 zł za wpis od skargi kasacyjnej, 1350 zł za sporządzenie skargi kasacyjnej i udział pełnomocnika w rozprawie przed NSA).

3.7. Mając na względzie powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.