I FZ 172/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Bartosz Wojciechowski, , , po rozpoznaniu w dniu 3 sierpnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia T. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 17 czerwca 2022 r. sygn. akt I SA/Ol 237/22 odrzucające skargę T. M. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie z dnia 9 lutego 2022 r. nr 2801-IOV.613.17.2021 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 17 czerwca 2022 r. sygn. akt I SA/Ol 237/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odrzucił skargę T. M. (dalej powoływanego jako: skarżący, strona, podatnik) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie z dnia 9 lutego 2022 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji.

W uzasadnieniu sąd I instancji wskazał, że na mocy zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I z 29 kwietnia 2022 r. wezwano stronę do usunięcia braków formalnych skargi - w terminie 7 dni, pod rygorem jej odrzucenia, poprzez:

a) podanie numeru PESEL skarżącego,

b) złożenie pełnomocnictwa lub jego uwierzytelnionego odpisu do działania w imieniu strony skarżącej przed wojewódzkim sądem administracyjnym lub przed sądami administracyjnymi.

Ponadto, zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z 29 kwietnia 2022 r. wezwano stronę do uiszczenia należnego w sprawie stałego wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł, w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu zarządzenia, pod rygorem odrzucenia skargi.

Korespondencja sądu w zakresie wezwania do usunięcia dostrzeżonych braków skargi oraz powinności uiszczenia wpisu sądowego, skierowana do ustanowionego w sprawie pełnomocnika była dwukrotnie awizowana (k. 22 akt sądowych): po raz pierwszy 6 maja 2022 r. i po raz drugi 16 maja 2022 r. Z uwagi na niepodjęcie ww. korespondencji w terminie, 24 maja 2022 r., zapadła decyzja Poczty Polskiej o jej zwrocie do nadawcy.

Niewątpliwie zatem pisma sądu z 4 maja 2022 r., dotyczące wezwania do usunięcia braków formalnych skargi oraz doręczenia zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego zostały doręczone pełnomocnikowi skarżącego jedną przesyłką w trybie fikcji prawnej doręczenia w dniu 20 maja 2022 r.

Jak wynika z akt sprawy, braki formalne skargi nie zostały usunięte, a należny wpis sądowy nie został uiszczony.

Zdaniem WSA skargę należało zatem odrzucić na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 i § 3 oraz art. 220 § 3 P.p.s.a. w zw. z art. 230 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), dalej powoływanej w skrócie jako: P.p.s.a.

W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik strony zarzucił:

1) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 49 § 1 P.p.s.a., w zw. z art. 58 § 1 pkt 3) P.p.s.a. poprzez nieprawidłowe przyjęcie, że wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi, tj. podania numeru PESEL skarżącego należy skierować do pełnomocnika skarżącego, mimo braku jego umocowania do działania w sprawie, podczas gdy powyższe wezwanie powinno zostać skierowane bezpośrednio do strony postępowania, tj. skarżącego, ponieważ wobec braku umocowania, działał on w sprawie samodzielnie, a powyższe naruszenie skutkowało brakiem właściwego wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi, a następnie nieuzasadnionym odrzuceniem skargi;

2) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 49 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 57 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 46 § 1 pkt 4) P.p.s.a. w zw. z art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483 z poźn. zm.; dalej: Konstytucja RP), poprzez nieprawidłowe przyjęcie, że w przypadku nie przedstawienia dokumentu pełnomocnictwa przez pełnomocnika strony, po bezskutecznym upływie terminu wskazanego w wezwaniu tego pełnomocnika do uzupełnienia braków formalnych poprzez przedłożenie pełnomocnictwa, zachodzą podstawy do odrzucenia skargi, podczas gdy ewentualne odrzucenie skargi poprzedzone powinno zostać wezwaniem strony do podpisania skargi, a powyższe naruszenie skutkowało nieuzasadnionym odrzuceniem skargi;

3) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 220 § 1 i § 3a P.p.s.a. poprzez nieprawidłowe przyjęcie, że wezwanie do uiszczenia stałego wpisu sądowego od skargi należy skierować do pełnomocnika skarżącego mimo braku jego umocowania do działania w sprawie, podczas gdy powyższe wezwanie powinno zostać skierowane bezpośrednio do strony postępowania, tj. skarżącego, ponieważ wobec braku umocowania, działał on w sprawie samodzielnie, a powyższe naruszenie skutkowało brakiem właściwego wezwania do uiszczenia wpisu stałego od skargi, a następnie nieuzasadnionym odrzuceniem skargi.

Pełnomocnik wnoszącego zażalenie wnioskował o uchylenie zaskarżonego postanowienia.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zażalenie jest niezasadne.

Bezzasadne są podnoszone w zażaleniu zarzuty, sprowadzające się w istocie do twierdzenia, że WSA przed odrzuceniem skargi powinien był wezwać do uzupełnienia jej braków bezpośrednio stronę.

W realiach tej sprawy to skarżący, w sensie prawnym, został wezwany do uzupełnienia braków formalnych skargi, gdyż to on był stroną postępowania. Nawet jeżeli zarządzenie o wezwaniu o braki sformułowano według formuły wezwania pełnomocnika strony skarżącej, to i tak w rozumieniu prawnym braki skargi dotyczyły strony - nieuzupełnienie ich dla niej wywoływało określone skutki prawne, a nie dla pełnomocnika. W sprawie sądowoadministracyjnej stronami są skarżący oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi. Z kolei jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie (zob. art. 49 § 1 P.p.s.a). Jeżeli zaś ustanowiono pełnomocnika lub osobę upoważnioną do odbioru pism w postępowaniu sądowym, doręczenia należy dokonać tym osobom (art. 67 § 5 P.p.s.a.) W sprawie więc prowadzonej przed sądem I instancji, to skarżącego wezwano do uzupełnienia braków formalnych skargi, a doręczenia w tym przedmiocie dokonano prawidłowo do rąk jego pełnomocnika.

W opinii NSA nie było podstaw do tego, aby doręczenia dokonać z pominięciem pełnomocnika poprzez skierowanie wezwania do usunięcia braków bezpośrednio do skarżącego. Skarga bowiem została złożona i sporządzona przez radcę prawnego (on ją podpisał) oraz oznaczono w niej pełnomocnika strony wraz z jego adresem. Świadczyło to co najmniej, przy braku innych przeciwstawnych informacji do skargi wpisanych, że w imieniu skarżącego ma działać przed sądem pełnomocnik (który sporządził skargę, oznaczył się w niej jako pełnomocnik i przesłał ją do sądu). Na tej zatem podstawie pełnomocnikowi należało doręczyć wezwania do usunięcia braków formalnych skargi, a nie z jego pominięciem wprost do skarżącego (por. art. 67 § 5 P.p.s.a.)

W przypadku nieuzupełnienia braków skargi przez skarżącego (reprezentowanego przez pełnomocnika) nie zrodził się zaś prawny obowiązek ponownego wezwania o braki bezpośrednio strony. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający niniejszą sprawę nie dostrzega odpowiedniej podstawy prawnej dla stosowania takiego rozwiązania. Natomiast strona uważając odmiennie, pominęła konieczność rozróżnienia okoliczności w postaci braku umocowania do działania w imieniu mocodawcy, od braku skargi polegającego na nieprzedłożeniu sądowi stosownego dokumentu pełnomocnictwa potwierdzającego istnienie owego umocowania. Tymczasem z treści skargi wynika, że na etapie postępowania przed WSA skarżący nie występował osobiście, lecz w jego imieniu działał pełnomocnik, który jednak nie przedstawił dokumentu potwierdzającego swoje umocowanie (ani z własnej inicjatywy, ani w ramach sądowego wezwania). To rolą pełnomocnika było zatem uzupełnienie braków w terminie wyznaczonym na dokonanie tej czynności, jako że zakomunikował on sądowi złożoną skargą, iż działa nie w imieniu własnym, lecz w imieniu strony. Przeciwnie przyjmując należałoby uznać, że skarga skarżącego w okolicznościach sprawy nie została sporządzona i złożona w jego imieniu, lecz że pochodziła od osoby nie mającej żadnej legitymacji do tych czynności, czyli w istocie została złożona przez osobę podszywającą się pod pełnomocnika skarżącego. Takie wnioski byłyby jednak nieuprawnione w sprawie, gdyż stan taki nie wynika z jej akt – ten sam radca prawny nadal reprezentuje skarżącego w postępowaniu zażaleniowym przed NSA, był także pełnomocnikiem skarżącego przed organem podatkowym II instancji – vide pełnomocnictwo k. 46 i 47 akt administracyjnych sprawy.

Nieusprawiedliwione jest zatem oczekiwanie, że konieczne jest wezwanie wprost skarżącego do podpisania skargi, tylko dlatego, że reprezentujący go pełnomocnik nie wykazał przed sądem swojej legitymacji stosownym dokumentem. Wezwanie tego rodzaju można byłoby rozważać, ale wówczas, gdy między stroną a pełnomocnikiem więź pełnomocnictwa od samego początku by nie występowała i pełnomocnik niejako sobie uzurpował status pełnomocnika, co trudno zakładać przy zawodowym charakterze działania radcy prawnego i istniejących regułach odpowiedzialności dyscyplinarnej dla nich właściwych.

Podobnie orzekł już wcześniej NSA w postanowieniu z dnia 27 listopada 2020 r., sygn. akt I FZ 252/20 (orzeczenie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, CBOSA).

Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu znane są poglądy zawarte w przywołanych w zażaleniu orzeczeniach, a mające w mniemaniu strony popierać jej stanowisko o konieczności ponownego wezwania o braki skargi (tym razem) bezpośrednio skarżącego.

W odniesieniu do nich pamiętać niemniej należało, że sytuacja, gdy z okoliczności danego przypadku wynika, iż skarga została podpisana przez osobę nie mogącą być w sprawie pełnomocnikiem, jest zupełnie inna od tej, w której dana osoba może być pełnomocnikiem strony, chociaż jeszcze tego stosownym dokumentem nie potwierdziła. W realiach niniejszej sprawy ten pierwszy przypadek nie wystąpił, z tego też powodu nie można było uznać, że skarżący powinien zostać osobiście wezwany do podpisania skargi opatrzonej już podpisem pełnomocnika złożonym w jego imieniu (nie zaś w imieniu własnym tego pełnomocnika). Drugi przypadek co prawda wystąpił, jednak nie prowadził on do wniosku zbieżnego z oczekiwaniami strony. Skarżący miał bowiem zagwarantowane prawo do uruchomienia postępowania przed sądem I instancji, o czym świadczy złożona skarga.

Nie było podstaw do uznania, w świetle akt sprawy, aby było inaczej i aby skarżący został pozbawiony prawa do sądu gwarantowanego przez art. 45 Konstytucji RP. To bowiem wyłącznie wadliwa czynność procesowa pełnomocnika strony w zakresie uzupełnienia braków skargi (których w istocie nie powinno być przy profesjonalnym działaniu zawodowego pełnomocnika), doprowadziła do niekorzystnego dla strony rozstrzygnięcia. Z uwagi na powyższe odrzucenie skargi przez sąd po myśli art. 58 § 1 pkt 3 i § 3 oraz art. 220 § 3 P.p.s.a. w zw. z art. 230 § 1 i 2 P.p.s.a.

Mając na uwadze powyżej przedstawioną argumentację Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.