I FZ 144/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Mariusz Golecki po rozpoznaniu w dniu 20 lipca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. D. na postanowienie odmawiające przywrócenia terminu z dnia 24 maja 2022 r. sygn. akt I SA/Łd 604/21 w sprawie ze skargi P. D. na decyzję Naczelnika Łódzkiego Urzędu Celno-Skarbowego w Łodzi z dnia 28 maja 2021 r. nr 3680000-COP.4103.41.1.2020.38 w przedmiocie podatku od towarów i usług za IV kwartał 2014 r. postanawia oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 24 maja 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił przywrócenia terminu P. D. (dalej jako: Skarżący lub Strona) na wniesienie skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 7 grudnia 2021 r. oddalającego skargę P. D. na decyzję Naczelnika Łódzkiego Urzędu Celno-Skarbowego w Łodzi z dnia 28 maja 2021 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za

IV kwartał 2014 r.

W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia WSA wskazał, że wyrok ten wraz z uzasadnieniem został doręczony stronie skarżącej na adres ePUAP pełnomocnika skarżącego w dniu 4 stycznia 2022 r., zaś postanowieniem z 22 lutego 2022 r. wyrok ten stał się prawomocny od dnia 4 lutego 2022 r. Kolejno pismem z 12 maja 2022 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o przywrócenie terminu na złożenie skargi kasacyjnej od powyższego wyroku, wskazując, że doręczenie odpisu wyroku z uzasadnieniem nastąpiło na błędny adres ePUAP tj. "[...]" zamiast "[...]", wobec czego uchybił terminowi bez swojej winy.

Rozpoznając ten wniosek WSA wskazał, że argumenty zawarte we wniosku nie mogą prowadzić do uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu. WSA wskazał, że nie ulega wątpliwości, iż odpis wyroku z uzasadnieniem został przesłany na adres ePUAP "[...]", jednak analiza akt sprawy wskazuje, że korespondencja sądowa prowadzona była z pełnomocnikiem w przy użyciu właśnie tego adresu ePUAP - vide: doręczenie odpisu odpowiedzi na skargę (UPD – k. 35), doręczenie odpisu postanowienia z 19 sierpnia 2021 r. o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji (UPD - k.48), zarządzenie z dnia 19 sierpnia 2021 r. o zwrocie nadpłaconego wpisu (UPD - k. 47), zawiadomienie z dnia 22 września 2021 o rozprawie zdalnej (UPD - k. 65), zarządzenie z dnia 4 października 2021 o wyznaczeniu rozprawy zdalnej (UPD-k. 70). Fakt prawidłowości i skuteczności powyższych doręczeń kwestionowany przez pełnomocnika w trakcie postępowania sądowego. Ponadto pismem z dnia 30 września 2021 r. pełnomocnik skarżącego oświadczył (w odpowiedzi na zarządzenie o rozprawie zdalnej), że jego adres ePUAP jako pełnomocnika to [...] (k. 62). Na wskazany adres zostało wysłane skutecznie stosowne zawiadomienie - na rozprawie zdalnej strona skarżąca była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Fakt potrzeby użycia innego adresu ePUAP nie został Sądowi zakomunikowany - do chwili wniesienia wniosku o przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej żadnym innym późniejszym oświadczeniem woli pełnomocnika.

WSA wskazał ponadto, że niewłaściwe zorganizowanie procesu nadawania/odbioru korespondencji elektronicznej poprzez alternatywne używanie dwóch adresów ePUAP (pierwszego - używanego w trakcie przeważającej części postępowania sądowego i popartego niemodyfikowanym oświadczeniem o jego poprawności i drugiego - użytego na potrzeby wniesienia wniosków: o sporządzenie i doręczenia wyroku z uzasadnieniem i wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej) - w żadnym razie nie może stanowić okoliczności przemawiającej na korzyść pełnomocnika w niniejszej sprawie.

Od powyższego postanowienia zażalenie wywiódł Skarżący, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i nadanie biegu skardze kasacyjnej, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono:

I. Naruszenie prawa materialnego, tj.:

1) art. 3 pkt 20 ustawy z 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r. poz. 346 z póżn. zm.) przez błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że w treści urzędowego poświadczenia odbioru stwierdzony jest fakt wysłania do adresata zawiadomienia, o którym mowa w art. 74a § 3 i 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2019r., poz. 2325 ze zm. dalej jako: p.p.s.a.), a w konsekwencji błędnym przyjęciu, że zamieszczenie urzędowego poświadczenia odbioru w skrzynce ePUAP potwierdza, że na adres e-mail adresata zostało przesłane zawiadomienie obejmujące informację o możliwości odbioru pisma;

2) art. 86 i art. 87 p.p.s.a., poprzez ich błędne zastosowanie w sytuacji, gdy strona wykazała, iż względem Skarżącego P. D. nie doszło do uchybienia terminu na złożenie Skargi Kasacyjnej od wyroku Sądu Administracyjnego w Łodzi z 7 grudnia 2021 r. sygn. akt I SA/Łd 604/21 oddalającego skargę na decyzję wydaną przez Naczelnika Łódzkiego Urzędu Celno-Skarbowego w Łodzi z dnia 28 maja 2021 r. nr 368000- COP.41.03.41.1.2020.38 - utrzymującą w mocy, decyzję wydaną przez Naczelnika Łódzkiego Urzędu Celno-Skarbowego w Łodzi nr 368000-CKK6.4103.5.1.2020.13 z 29.09.2020 r. określającej zobowiązanie w podatku od towarów i usług za IV kwartał 2014 r. w kwocie 80.946,00 zł. z uwagi fakt, że nigdy nie doszło do skutecznego doręczenia wyroku wraz z uzasadnieniem pełnomocnikowi Skarżącego,

II. Naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 74a § 8 w zw. z § 3 p.p.s.a polegające na uznaniu, że przewidziany w art. 74a § 3 p.p.s.a obowiązek przesłania na adres elektroniczny adresata zawiadomienia o możliwości odbioru pisma nie stanowią wymogów ustawowych doręczenia i w efekcie uznanie doręczenia za dokonane, pomimo naruszenia przepisów art. 74a § 3 p.p.s.a, polegającego na braku przesłania na adres elektroniczny adresata wymaganego zawiadomienia;

2) art. 178 p.p.s.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, a tym samym błędne przyjęcie, że skarga kasacyjna Skarżącego została wniesiona po upływie czasu przewidzianego w ustawie, podczas gdy ze względu na fakt, że nie doszło do skutecznego doręczenia pełnomocnikowi wyroku wraz z uzasadnieniem, a pełnomocnik zapoznał się z treścią uzasadnienia do wyroku, w dniu przeglądania akt sprawy tj. 05.05.2022 r. termin do złożenia skargi kasacyjnej został przez Skarżącego zachowany;

3) art. 141 § 4 w zw. z art. 166 p.p.s.a., polegające na:

a. zaniechaniu wskazania podstawy prawnej rozstrzygnięcia i jej wyjaśnienia, polegającym na braku odniesienia wywodów meritum sprawy (kwestii braku doręczenia pełnomocnika Skarżącego) konkretnych przepisów prawa oraz przedstawienia dokonanej ich wykładni, w tym braku ustosunkowania się do przepisów dotyczących doręczeń, zaniechanie dokonania oceny, czy w okolicznościach niniejszej sprawy doręczenie może zostać uznane za skuteczne,

b. wewnętrznej sprzeczności postanowienia, polegającej na wskazaniu w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia z jednej strony, że to Skarżący powinien podejmować czynności, które przekonałyby Sąd co do zasadności wniosku o przywrócenie terminu, z drugiej strony stwierdzając brak zasadności wniosku Skarżącego o zwrócenie się przez Sąd do Centrum Użytkowników ePUAP, podczas gdy ze względu na krótki termin na złożenie wniosku o ponowne doręczenie wyroku, ewentualnie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi. Skarżący nie mógł uzyskać odpowiedzi od Centrum Użytkowników ePUAP, w zakresie dokonanych przez Centralę zawiadomień o wysłaniu pisma na dany adres ePUAP;

c. uznanie, że oświadczenie pełnomocnika Skarżącego zawarte w treści pisma z 12.05.2022 r. nie uprawdopodobnia wskazanych w nim okoliczności i konieczne jest przedstawienie innych dowodów, których uzyskanie nie było możliwe na etapie składania wniosku o przywrócenie terminu, tym samym obciążenie Skarżącego negatywnymi konsekwencjami braku weryfikacji danych w COl, w zakresie informacji dotyczących braku zawiadomienia pełnomocnika o doręczeniu pisma za pośrednictwem ePUAP.

W konkluzji postawionych zarzutów Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i nadanie biegu skardze kasacyjnej, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Prima facie należy odnieść się do zasadności pierwszego zarzutu naruszenia prawa materialnego jak i pierwszego zarzutu naruszenia przepisów postępowania. Są one oczywiście bezzasadne, ponieważ opierają się na insynuacji Sądowi pierwszej instancji takiego rozumienia przepisów, które nie zostało przez ten Sąd w ogóle wyrażone (co na marginesie zauważa również autor zażalenia w jego uzasadnieniu). W związku z tym polemika z tą argumentacją jest zupełnie bezprzedmiotowa, ponieważ nie odnosi się do faktycznej treści uzasadnienia skarżonego postanowienia.

Przechodząc zaś do dalszej analizy zażalenia wskazać należy, że jest ono wewnętrznie sprzeczne. W całej swoje rozciągłości bowiem autor zażalenia stawia tezy, że uchybienie terminowi nastąpiło bez winy skarżącego, a z drugiej strony konsekwentnie oświadczając, że do naruszenia terminu nie doszło w skutek nieprawidłowego - jego zdaniem – doręczenia. Stosownie do art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Oba te twierdzenia w oczywisty sposób sobie przeczą.

Niezależnie od powyższej sprzeczności wskazać trzeba, iż w orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że instytucje procesowe - wniesienie środka odwoławczego od rozstrzygnięcia odrzucającego pismo z powodu uchybienia terminu do dokonania czynności oraz wniosek o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności procesowej wykluczają się wzajemnie. Należy mieć bowiem na uwadze, że w przypadku gdy strona kwestionuje ocenę sądu, że do uchybienia terminu doszło, tzn. gdy twierdzi, że czynności dokonała w terminie, a sąd uznał, iż terminowi uchybiła, powinna wnieść środek odwoławczy. Natomiast wniosek o przywrócenie terminu do dokonania czynności strona powinna wnieść w sytuacji, gdy nie kwestionuje ona faktu, że uchybiła terminowi, jednakże w jej ocenie to uchybienie nie było zawinione i następnie wskazuje przyczyny usprawiedliwiające niedokonanie czynności w terminie (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 15 listopada 1999 r. sygn. akt II CZ 129/99, z dnia 4 października 2001 r. sygn. akt I CZ 116/01, z dnia 10 stycznia 2002 r. sygn. akt I CZ 198/01, z dnia 3 października 2002 r. sygn. akt I CZ 120/02 oraz postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 maja 2004 r. sygn. akt FZ 61/04, z dnia 10 sierpnia 2018 r. sygn. akt I OZ 752/18, z dnia 29 maja 2018 r., sygn. akt II FZ 176/18; z dnia 22 listopada 2005 r., sygn. akt II OZ 1107/05).

Z tego też względu za chybiony należy uznać drugi postawiony zarzut naruszenia prawa materialnego jak i drugi zarzut naruszenia przepisów postępowania. Zmierzają one bowiem do wykazania, że do uchybienia terminowi w ogóle nie doszło, tym samym przecząc istocie niniejszego postępowania wpadkowego, które dla swej przedmiotowości wymaga supozycji, że termin nie został zachowany. Kwestionowanie samego faktu uchybienia terminowi procesowemu możliwe będzie na etapie złożenie zażalenia na ewentualne postanowienie o odrzuceniu skargi.

Przechodząc zaś do rozpoznania zarzutów faktycznie odnoszących się do istoty sprawy wskazać należy, że również one nie zasługują na uwzględnienie.

Zarzut naruszenia przepisów postępowania postawiony w pkt 3) a. zarzuca postanowieniu zaniechanie wskazania podstawy prawnej rozstrzygnięcia i jej wyjaśnienia, w tym nie odniesienia kwestii braku doręczenia na prawidłowy adres ePUAP do konkretnych przepisów prawa oraz przedstawienia dokonanej ich wykładni, w tym braku ustosunkowania się do przepisów dotyczących doręczeń, zaniechanie dokonania oceny, czy doręczenie może zostać uznane za skuteczne. W przedmiocie tego zarzutu wskazać należy podkreślić, że WSA nie uznał przedmiotowego doręczenia za dokonane na nieprawidłowy adres. W świetle tego ustalenia niecelowe byłoby snucie przez WSA rozważań na temat implikacji przesłania doręczenia na potencjalnie nieprawidłowy adres, ponieważ taka sytuacja zdaniem Sądu pierwszej instancji nie miała miejsca w sprawie. Również wbrew twierdzeniu postawionemu w tym zarzucie, WSA nie zaniechał dokonania oceny prawidłowości doręczenia – w rzeczywistości do tej kwestii odnosi się istotna część uzasadnienia zaskarżonego postanowienia. Naczelny Sąd Administracyjny podziela te rozważania w całej rozciągłości. Tytułem dopełnienia owej argumentacji można jedynie wskazać na art. 70 p.p.s.a., który nie został explicite przywołany przez Sąd pierwszej instancji. Stanowi on, że strony i ich przedstawiciele mają obowiązek zawiadamiać sąd o każdej zmianie miejsca zamieszkania, adresu do doręczeń, w tym adresu elektronicznego lub siedziby. Abstrahując jednak od tego, WSA szczegółowo przeanalizował akta sprawy pod kątem doręczeń kierowanych do pełnomocnika skarżącego i jego potencjalnych oświadczeń w zakresie zmian adresu. Dokonana przez Sąd pierwszej instancji konfrontacja tych ustaleń z twierdzeniami wniosku o przywrócenie terminu słusznie prowadzi do konstatacji, że nie skarżący nie uprawdopodobnił okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu i w tym też zakresie podlega kontroli instancyjnej.

Ostatnie dwa zarzuty zażalenia oscylują wokół wniosków dowodowych, w tym w szczególności w zakresie zwrócenia się do Centrum Użytkowników ePUAP. W tym zakresie WSA słusznie wskazał, że przedmiotowe wnioski dowodowe nie są niezbędne do wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy. Z akt sprawy jednoznacznie wynika bowiem, że odpis korespondencja zawierająca odpis wyroku wraz z uzasadnieniem została wysłana i doręczona na adres ePUAP [...] w dniu 4 stycznia 2022 r. Co wymaga podkreślenia, doręczenie to nie zostało dokonane w ramach tzw. fikcji doręczenia opisanej w art. 74a § 6-9 p.p.s.a.; przeciwnie – korespondencja ta została odebrana w dniu jej wysłania, czego wprost nie podważa nawet pełnomocnik skarżącego.

Abstrahując od możliwości badania w ramach niniejszego postępowania kwestii prawidłowości doręczenia, wskazać należy na art. 74a § 4 p.p.s.a. in fine, który stanowi, że odbioru zawiadomienia o którym mowa w § 3 tego przepisu nie potwierdza się. Przepis ten potwierdza oczywisty wniosek pochodzący z wykładni celowościowej i systemowej art. 74a p.p.s.a., że ustawodawca nie wymaga każdorazowego badania kwestii doręczenia przedmiotowego zawiadomienia (explicite zwalniając z obowiązku potwierdzenia jego przesłania). Zawiadomienie to ma charakter niejako akcesoryjny w stosunku do właściwego doręczenia i konieczność jego badania może wystąpić przykładowo wtedy, gdy mamy do czynienia z doręczeniem zastępczym za pośrednictwem środków komunikacji elektronicznej (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 czerwca 2021 r., sygn. II GZ 168/21). Zajęcie odmiennego stanowiska w tym przedmiocie prowadziłoby do kuriozalnego wniosku, że w ramach tej jednej metody doręczenia możliwa jest sytuacja, w której odbiorca pisma jednocześnie uzyskuje dostęp do jego treści, ale z uwagi na niepotwierdzaną w normalnym toku czynności okoliczność doręczenie to jest bezskuteczne. Z tych też względów WSA słusznie odmówił badania tej okoliczności jako nieistotnej dla rozstrzygnięcia.

Na marginesie, należy podzielić wnioski płynące z przywoływanego tak przez WSA jak i skarżącego orzecznictwa w przedmiocie braku winy w uchybieniu terminowi. Przywrócenie terminu jest możliwe, jeżeli jego uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona lub jej pełnomocnik nie mogli usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Naczelny Sąd Administracyjny podziela w tym zakresie rozważania Sądu pierwszej instancji, że wnioskodawca jako radca prawny winny zorganizować swoje biuro w taki sposób, by zapewnić jego sprawne funkcjonowanie. W stanie sprawy, gdy na jeden z adresów ePUAP pełnomocnika zostaje wysłane pismo, które następnie jest odbierane (czego nie kwestionuje pełnomocnik), a kolejno dopiero po około pół roku od złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku pełnomocnik dopiero zapoznaje się z aktami sprawy, to pod wątpliwość można poddać dochowanie przez tego pełnomocnika należytej staranności. Nie mówiąc już o wymaganym przez ugruntowane orzecznictwo w zakresie przywracania terminu "największym w danych warunkach wysiłku".

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.