I FZ 111/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Arkadiusz Cudak (sprawozdawca), , , po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia C. sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 stycznia 2023 r., sygn. akt III SA/Wa 2572/22, w przedmiocie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi C. sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 5 września 2022 r., nr 1401-IOA.4033.143.2022.ET, w przedmiocie przedłużenia terminu dokonania zwrotu nadwyżki podatku od towarów i usług za kwiecień 2019 r. postanawia oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 19 stycznia 2023 r., sygn. akt III SA/Wa 2572/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę C. sp. z o.o. (dalej "spółka" lub "skarżąca") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z 5 września 2022 r. w przedmiocie przedłużenia terminu dokonania zwrotu nadwyżki podatku od towarów i usług za kwiecień 2019 r.

W uzasadnieniu sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że skarżąca nie usunęła w wyznaczonym przez ten sąd terminie braku formalnego wniesionej skargi, tj. pomimo wezwania sądu nie przedłożyła dokumentu (lub jego uwierzytelnionego odpisu), z którego wynikałoby umocowanie osób, które udzieliły pełnomocnictwa, do reprezentacji spółki w dacie jego udzielenia.

Na powyższe postanowienie spółka wniosła zażalenie, w którym zarzuciła sądowi pierwszej instancji naruszenie:

– art. 2, art, 7, art. 31 ust. 3, art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z 1997 r. poz. 483, ze zm.),

– art. 58 § 1 pkt 3, art. 46 § 2 pkt 1) lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. — Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, ze zm.), dalej "p.p.s.a.",

– art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.

W związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie postanowienia w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych.

W uzasadnieniu zażalenia skarżąca podniosła, że sąd pierwszej instancji nie wskazał w zaskarżonym postanowieniu podstawy prawnej żądania przedłożenia dokumentu, z którego wynikałoby umocowanie osób, które udzieliły pełnomocnictwa, do reprezentacji spółki w dacie jego udzielenia. Wskazała, że informacje o osobach uprawnionych do reprezentowania spółki są zawarte w powszechnie dostępnym Krajowym Rejestrze Sądowym (dalej "KRS") i sąd — jeśli miał w tym zakresie wątpliwości — mógł sam dokonać sprawdzenia w tym rejestrze. Natomiast odrzucenie skargi w tej sytuacji stanowi przejaw nadmiernego formalizmu ze strony sądu i jest sprzeczne z konstytucyjną zasadą proporcjonalności oraz ogranicza prawo skarżącej do sądu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie spółki nie ma usprawiedliwionych podstaw, przez co nie zasługuje na uwzględnienie.

Za podstawę odrzucenia skargi w rozpoznawanej sprawie sąd pierwszej instancji przyjął art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd odrzuca skargę gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi. Równocześnie sąd pierwszej instancji przyjął, że spółka została zobowiązana przez ten sąd, prawidłowo doręczonym wezwaniem, do złożenia do akt sprawy dokumentu, z którego wynikać będzie umocowanie osób, które udzieliły pełnomocnictwa, do jej reprezentowania w dacie udzielenia tegoż pełnomocnictwa, i zobowiązaniu temu nie uczyniła zadość. Skarżąca w zażaleniu kwestionuje zasadność powyższego żądania, podnosząc dodatkowo brak wskazania przez sąd w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia podstawy prawnej spełnienia żądanego obowiązku.

Odnosząc się do tych twierdzeń, Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że skarżąca jest osobą prawną mającą formę organizacyjną spółki prawa handlowego (spółki z ograniczoną odpowiedzialnością). Zgodnie z art. 28 § 1 p.p.s.a. osoby prawne oraz jednostki organizacyjne mające zdolność sądową dokonują czynności w postępowaniu przez organy albo osoby uprawnione do działania w ich imieniu. W świetle art. 29 p.p.s.a. przedstawiciel ustawowy lub organ albo osoby, o których mowa w art. 28, mają obowiązek wykazać swoje umocowanie dokumentem przy pierwszej czynności w postępowaniu. Z brzmienia powołanego przepisu wynika, że wykazanie umocowania w postępowaniu przed sądem należy do obowiązków osób wymienionych w art. 29 cytowanej ustawy, które nie mogą być zastępowane w realizacji tego obowiązku przez sąd (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 stycznia 2015 r., sygn. akt I FSK 2007/14 oraz z 28 maja 2015 r., sygn. akt I FSK 823/15 r.; dostępne w Centralnej Bazie Orzecznictwa Sądów Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej "CBOSA").

Dodatkowo zgodnie z art. 34 p.p.s.a. strony i ich organy lub przedstawiciele ustawowi mogą działać przed sądem osobiście lub przez pełnomocników. Jeżeli strona decyduje się uczestniczyć w postępowaniu sądowoadministracyjnym za pośrednictwem pełnomocnika, pełnomocnik ten jest obowiązany przy pierwszej czynności procesowej dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa (art. 37 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a.).

Wykładnia systemowa przywołanych przepisów prowadzi do wniosku, że w sytuacji gdy za pośrednictwem pełnomocnika w postępowaniu sądowym działa strona będąca podmiotem innym niż osoba fizyczna (tj. osobą prawną lub jednostką organizacyjną niemającą osobowości prawnej), wraz z dokumentem pełnomocnictwa należy wykazać umocowanie osób, które go udzieliły, do reprezentowania strony skarżącej.

W stanie faktycznym sprawy skargę w imieniu spółki wniósł profesjonalny pełnomocnik (doradca podatkowy W.S.), potwierdzając fakt swego umocowania dokumentem pełnomocnictwa z 9 lutego 2022 r. udzielonego przez I.W. Równocześnie nie przedłożono jednak żadnego dokumentu, z którego wnikałoby uprawnienie I.W. do działania w imieniu spółki. W przedstawionych okolicznościach faktycznych nie został więc należycie wykazany fakt umocowania ww. osoby do udzielenia pełnomocnictwa do reprezentowania skarżącej w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Zasadnie zatem sąd pierwszej instancji uznał powyższą okoliczność za brak formalny skargi (nienależyte udokumentowanie stosunku pełnomocnictwa) i pismem z 21 listopada 2022 r., w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącej Wydziału III tego sądu z 9 listopada 2022 r., wezwał skarżącą do jego usunięcia w wyznaczonym terminie pod rygorem odrzucenia skargi.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nienależyte udokumentowanie stosunku pełnomocnictwa stanowi brak formalny pisma procesowego (tu: skargi) uniemożliwiający nadanie mu dalszego biegu, usuwalny w trybie i terminie określonym w art. 49 § 1 p.p.s.a. W myśl bowiem tego przepisu jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej (w przypadku skargi przepisy Prawa o postępowaniu przed sadami administracyjnymi przewidują rygor w postaci odrzucenia tego pisma procesowego). Ustawodawca zobligował w ten sposób sąd do wzywania strony do uzupełnienia pisma, jeśli nie może ono otrzymać biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, bez względu na to jakiego rodzaju brak wystąpi, nie czyniąc wyłomu dla wykazywania umocowania osób podejmujących czynności w imieniu osób prawnych. Nie zmienia tej reguły zasada jawności i domniemania prawdziwości danych wpisanych do KRS (wyrażona w art. 15 ust. 1 i art. 17 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym [Dz. U. z 2022 r. poz. 1683, ze zm.]). Ponadto, jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 21 sierpnia 2020 r., sygn. akt I FZ 165/20 (CBOSA), ustawodawca nie zdecydował się aby w przepisach Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wzorem nowelizacji art. 89 § 1 zdanie trzecie ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. — Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, ze zm.), wprowadzić rozwiązanie, na podstawie którego złożenie dokumentu wykazującego umocowanie lub jego uwierzytelniony odpis nie byłoby wymagane, jeżeli stwierdzenie przez sąd umocowania byłoby możliwe na podstawie wykazu lub innego rejestru, do którego sąd ma dostęp drogą elektroniczną. Nie sposób zatem zgodzić się ze stanowiskiem, by konsekwencje prawem przewidzianego ogłoszenia dokonanego wpisu — w postaci niemożności zasłaniania się ich nieznajomością — mogły dotyczyć postępowania sądowego na etapie oceny braków formalnych pism i aby zwalniały stronę z obowiązku uzupełniania braków formalnych.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela tym samym w pełni pogląd wyrażony w orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 stycznia 2009 r., sygn. akt I GSK 148/08, z 28 listopada 2012 r., sygn. akt I GSK 1463/12, z 28 kwietnia 2016 r., sygn. akt II FZ 197/16, czy też z 21 sierpnia 2020 r., sygn. akt I FZ 165/20 (CBOSA).

Trafnie zatem przyjął w przedstawionych okolicznościach faktycznych sąd pierwszej instancji, że w rozpoznawanej sprawie nie został należycie wykazany fakt umocowania I.W. do udzielenia pełnomocnictwa do reprezentowania skarżącej w postępowaniu sądowoadministracyjnym, a co za tym idzie również upoważnienie doradcy podatkowego W.S. do działania w imieniu skarżącej w tym postępowaniu. Skarżąca zasadnie została więc wezwana do usunięcia powyższej wady w trybie określonym w przepisach Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Spółka nie kwestionuje przy tym prawidłowości doręczenia jej wezwania w tym przedmiocie (co miało miejsce 2 grudnia 2022 r.). W rezultacie termin do uzupełnienia braków formalnych skargi rozpoczął bieg od dnia następującego po dniu doręczenia wezwania, tj. od 3 grudnia 2021 r., i upłynął bezskutecznie 9 grudnia 2022 r.

Zatem skoro skarga wniesiona przez spółkę dotknięta była wadą formalnoprawną, której skarżąca w wyznaczonym przez sąd pierwszej instancji terminie nie usunęła, prawidłowo sąd ten odrzucił skargę na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Działanie sądu ma zatem pełne podstawy prawne, przez co nie stanowi naruszenia wskazanych w zażaleniu norm konstytucyjnych, ani ograniczenia prawa do sądu. Nie można też mówić w opisanej sytuacji o nadmiernym formalizmie sądu pierwszej instancji.

Choć w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia nie wskazano expresiss verbis przywołanych we wcześniejszej części uzasadnienia niniejszego postanowienia norm prawnych, z których wynika obowiązek przedstawienia żądanego przez sąd dokumentu, stanowi to wyłącznie wadę tegoż uzasadnienia, pozostającą jednakże bez wpływu na wynik sprawy.

Odnosząc się zaś do zawartego w zażaleniu wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że nie może on być uwzględniony. Przepisy art. 203 i art. 204 p.p.s.a., regulujące kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają bowiem zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.