I FZ 102/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Gabriela Zalewska-Radzik (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 30 września 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. J. na postanowienie w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania sądowego zawarte w punkcie 2) wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 grudnia 2021 r., sygn. akt III SA/Wa 463/21 w sprawie ze skargi M. J. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 14 grudnia 2020 r., nr 1401-IOV-2.4103.124.2020.APW w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od września do grudnia 2014 r. postanawia oddalić zażalenie.

Wyrokiem z 6 grudnia 2021 r., sygn. akt III SA/Wa 463/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną przez M. J. (dalej: "Skarżący") decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie (dalej: "DIAS", "Organ") z 14 grudnia 2020 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od września do grudnia 2014 r. oraz zasądził od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie na rzecz Skarżącego kwotę 10 008 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wyrok podobnie, jak pozostałe powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, jest dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl (dalej: "CBOSA").

Uzasadniając wysokość zasądzonych kosztów postępowania Sąd pierwszej instancji powołał się na art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") oraz zastosował art. 206 p.p.s.a., wskazując, że skarga okazała się zasadna wyłącznie w zakresie niewyjaśnienia podstaw faktycznych i prawnych weryfikacji i zmiany rozliczeń Strony odnośnie do podatku należnego. Sąd pierwszej instancji wskazał, że na koszty postępowania składały się: wpis od skargi 5 000 zł (Skarżący zwolniony z pozostałej części wpisu na zasadzie prawa pomocy), opłata od pełnomocnictwa 17 zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika 15 000 zł, stosownie do § 2 pkt 8 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265 ze zm.; dalej: "rozporządzenie"). Następnie Sąd na podstawie art. 206 p.p.s.a. przyznał Skarżącemu połowę należnych kosztów, tj. 10 008 zł z 20 017 zł.

Skarżący wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na postanowienie Sądu pierwszej instancji zawarte w punkcie 2 powyższego wyroku, w części dotyczącej nieprzyznanych kosztów postępowania w kwocie 10 009 zł, zarzucając Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 206 i art. 200 p.p.s.a. w związku z § 2 pkt 8 rozporządzenia poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że w sprawie zachodzi uzasadniony przypadek, który uzasadnia zasądzenie na rzecz Skarżącego zwrotu jedynie części kosztów postępowania, tj. kwoty 10 008 zł, co doprowadziło do zasądzenia na rzecz Skarżącego niespełna 1/3 stawki minimalnej opłaty za czynności radców prawnych wynikającej z rozporządzenia (kwoty 4 998 zł zamiast kwoty 15 000 zł), podczas gdy miarkowanie nie może mieć cech dowolności i nie może ograniczać się do oceny ilości zarzutów skargi uwzględnionych przez Sąd, z pominięciem nakładu pracy pełnomocnika, czy stopnia zawiłości sprawy.

Mając powyższe na uwadze Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez zasądzenie kwoty 20 017 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 194 § 1 pkt 9 p.p.s.a. zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego przysługuje na postanowienie, którego przedmiotem jest zwrot kosztów postępowania, jeżeli strona nie wnosi skargi kasacyjnej.

W myśl art. 197 § 2 p.p.s.a. do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej. Stosownie zaś do art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, a odpowiednio zażalenie, jeżeli nie ma usprawiedliwionych podstaw albo jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.

W rozpoznawanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wniesione zażalenie - z uwagi na brak usprawiedliwionych podstaw - podlega oddaleniu.

Nietrafny jest bowiem zarzut naruszenia art. 206 w związku z art. 200 p.p.s.a. - przez uznanie, że w sprawie istnieją przesłanki jego zastosowania.

Jak wynika z art. 200 p.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Niezbędne koszty postępowania ustawodawca określił przy tym w art. 205 p.p.s.a. wskazując m.in., że do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez radcę prawnego zalicza się jego wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego radcę prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony (art. 205 § 2 p.p.s.a.).

Regulację zawartą w art. 206 p.p.s.a. - wprowadzającą możliwość stosunkowego rozdziału (miarkowania) kosztów postępowania - uznaje się za uzupełnienie przywołanej wyżej zasady rezultatu, związanej z wynikiem postępowania.

Zgodnie z tym przepisem sąd może w uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu.

Ustawodawca nie definiując jednoznacznie "uzasadnionych przypadków" wskazał wyłącznie, że takim uzasadnionym przypadkiem jest w szczególności (katalog otwarty) uwzględnienie skargi w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu. Ustalenie zatem, czy w sprawie zachodzi "uzasadniony przypadek", zostało pozostawione do uznania sądu. Sąd dokonuje analizy wszelkich mających znaczenie dla tej kwestii okoliczności sprawy i ocenia, czy występuje w niej uzasadniony przypadek. Ustawodawca nie przesądził też kwestii, czy to częściowe uwzględnienie skargi - jako warunek zastosowania art. 206 p.p.s.a. - powinno znaleźć wyraz w rozstrzygnięciu zawartym w sentencji wyroku czy też może wynikać z uzasadnienia. Na tle przywołanej regulacji w orzecznictwie i doktrynie ukształtował się jednak pogląd, że pod pojęciem częściowego uwzględnienia skargi - w rozumieniu art. 206 p.p.s.a. - rozumieć należy zarówno sytuację, w której sąd uchylił część zaskarżonej decyzji, jak i sytuację, w której, z uwagi na niepodzielność decyzji, uchylił ją w całości, jednakże z treści uzasadnienia wyroku wynika, że tylko część zarzutów skargi została uwzględniona i że tylko one będą przedmiotem rozważań przy ponownym rozpoznaniu sprawy przed organem drugiej instancji. Stanowisko to uznać należy za w pełni uzasadnione. Zgodzić się bowiem należy z tym, że w praktyce - w szczególności w sprawach ze skarg na decyzje podatkowe - często występuje konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji w całości, mimo kwestionowania przez sąd w uzasadnieniu zgodności z prawem określenia lub ustalenia tylko niewielkich kwot. Podzielić należy też pogląd, że przy ocenie, czy nastąpiło częściowe uwzględnienie skargi, istotne jest porównanie wskazanego w niej określenia naruszenia prawa w zaskarżonym akcie ze stanowiskiem sądu wynikającym z wyroku (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX 2013 – komentarz do art. 206, teza 3 oraz komentarz do art. 206 p.p.s.a. w: R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H.Beck, wyd. 3, Warszawa 2015, s. 775 i powołane tam orzecznictwo, w szczególności postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 18 lutego 2008 r., sygn. akt II FZ 51/08; z 10 grudnia 2009 r., sygn. akt I GZ 119/09; CBOSA).

Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że w art. 206 p.p.s.a. ustawodawca przyznał sądowi kompetencję do miarkowania zasądzanych kosztów postępowania - także poniżej stawki minimalnej określonej w przywołanym rozporządzeniu. Skoro z art. 206 p.p.s.a. wyraźnie wynika, że sąd może nawet w całości odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania (a więc nie przyznać stronie żadnych kosztów), to tym bardziej uzasadniona jest teza, że może stronie przyznać koszty w kwocie niższej niż przewidziane w rozporządzeniu stawki minimalne (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 15 grudnia 2016 r., sygn. akt II GZ 1255/16; z 7 lipca 2021 r., sygn. akt I GZ 174/21; CBOSA).

W rozpoznawanej sprawie, wyrokiem zaskarżonym przez Skarżącego zażaleniem w zakresie orzeczenia o kosztach postępowania, Sąd pierwszej uchylił kontrolowaną decyzję w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od września do grudnia 2014 r. Zdaniem Sądu pierwszej instancji uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 206 p.p.s.a. wynika z sytuacji, w której skarga okazała się zasadna wyłącznie w zakresie wskazanych w wyroku uchybień procesowych DIAS, polegających na niewyjaśnieniu przez ten Organ podstaw faktycznych i prawnych weryfikacji i zmiany rozliczeń Strony odnośnie do podatku należnego. Podkreślić przy tym należy, że Sąd nie wskazał na takie uchybienia w zakresie podatku naliczonego, zaś podstawę uchylenia decyzji DIAS stanowił art. 210 § 1 pkt 6 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2020 r. poz. 1325 ze zm.), zgodnie z którym decyzja winna zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne. Uznając zatem zasadność skargi w przedstawionym zakresie, Sąd pierwszej instancji uchylił zaskarżoną decyzję i przyznał Skarżącemu połowę należnych kosztów postępowania, tj. 10 008 zł z 20 017 zł., bez rozbicia przyznanej po miarkowaniu kwoty 10 008 zł na wpis, opłatę od pełnomocnictwa i wynagrodzenie pełnomocnika.

Zaskarżone orzeczenie zawiera zwięzłe, ale precyzyjne uzasadnienie stanowiska Sądu pierwszej instancji w kwestii miarkowania kosztów postępowania; jest przekonujące, nie ma cech dowolności i mieści się w granicach uznania sędziowskiego. Znajduje również potwierdzenie w aktach sprawy. Z tego zatem powodu należy uznać, że w rozpoznawanej sprawie nie doszło do zarzucanego zażaleniem naruszenia art. 206 w związku z art. 200 p.p.s.a.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art.184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.

Wniosek o zwrot kosztów postępowania zażaleniowego nie zasługiwał na uwzględnienie, z uwagi brak ustawowych podstaw (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 lutego 2008 r., sygn. akt I OPS 4/07; CBOSA).