I FSK 326/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Artur Mudrecki (sprawozdawca), Sędzia NSA Mariusz Golecki, Sędzia WSA del. Dominik Mączyński, Protokolant - Asystent sędziego Agnieszka Plekan, po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2025 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 października 2020 r. sygn. akt III SA/Wa 2622/19 w sprawie ze skargi C. S.A. z siedzibą w W. (obecnie: Syndyka Masy Upadłości C. S.A. w upadłości z siedzibą w W.) na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 23 września 2019 r. nr 0114-KDIP4.4012.395.2019.2.AK w przedmiocie podatku od towarów i usług 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości, 2) oddala skargę, 3) zasądza od Syndyka Masy Upadłości C. S.A. w upadłości z siedzibą w W. na rzecz Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej kwotę 580 (słownie: pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

1. Wyrok Sądu pierwszej instancji

Wyrokiem z dnia 21 października 2020 r., sygn. akt III SA/Wa 2622/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - po rozpoznaniu skargi C. S.A. z siedzibą w Warszawie (dalej: Strona lub Skarżąca) - uchylił interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 23 września 2019 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług.

2. Przedstawiony przez Sąd pierwszej instancji stan faktyczny

2.1. We wniosku o udzielenie interpretacji przepisów prawa podatkowego Strona wskazała, że posiada wymagane prawem zezwolenie na prowadzenie działalności maklerskiej wydane przez Komisję Papierów Wartościowych i Giełd (obecnie: Komisja Nadzoru Finansowego). Dom Maklerski uprawniony jest w szczególności do prowadzenia rachunków papierów wartościowych. Wnioskodawca jest zarejestrowanym czynnym podatnikiem podatku VAT. W ramach swojej działalności Strona wykonywać będzie funkcję agenta emisji w rozumieniu art. 7a ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (tj. Dz. U. z 2018 r., poz. 2286 ze zm., dalej: "ustawa o obrocie instrumentami finansowymi"), w brzmieniu, jaki zostanie jej nadany od 1 lipca 2019 r. na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2018 r. o zmianie niektórych ustaw w związku ze wzmocnieniem nadzoru nad rynkiem finansowym oraz ochrony inwestorów na tym rynku (Dz. U. z 2018 r., poz. 2243). W tym zakresie Strona zawierać będzie z emitentami obligacji, listów zastawnych, oraz certyfikatów inwestycyjnych funduszy inwestycyjnych zamkniętych umowy o wykonywanie funkcji agenta emisji, o której mowa w art. 7a ust. 1 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi (dalej: "Umowa"). Do obowiązków domu maklerskiego na podstawie Umowy należeć będą w szczególności (na podstawie art. 7a ust. 4 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi):

1) weryfikacja spełniania przez emitenta wymogów dotyczących emisji papierów wartościowych, wynikających z przepisów prawa;

2) weryfikacja zgodności działań emitenta z wymogami dotyczącymi oferowania papierów wartościowych, wynikającymi z przepisów prawa;

3) weryfikacja spełniania przez papiery wartościowe oraz przez ich emitenta warunków rejestracji w depozycie papierów wartościowych;

4) utworzenie ewidencji osób uprawnionych z papierów wartościowych;

5) pośredniczenie w zawieraniu przez emitenta umowy, której przedmiotem jest rejestracja papierów wartościowych w depozycie papierów wartościowych, oraz udzielanie emitentowi niezbędnej pomocy w zakresie ustalenia i przygotowania dokumentacji niezbędnej do zawarcia tej umowy.

Po dokonaniu weryfikacji, o której mowa w pkt 1 powyżej, Strona może sporządzać na rzecz emitenta na postawie Umowy raport pokontrolny w zakresie spełniania wymogów emisji papierów wartościowych.

Strona wskazała, że wykonując obowiązki wynikających z art. 7a ust. 4 pkt 5 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi: "pośredniczenie w zawieraniu przez emitenta umowy, której przedmiotem jest rejestracja papierów wartościowych w depozycie papierów wartościowych, oraz udzielanie emitentowi niezbędnej pomocy w zakresie ustalenia i przygotowania dokumentacji niezbędnej do zawarcia tej umowy" wykonywać będzie następujące czynności: uzyskanie od emitenta pełnomocnictwa obejmującego zarejestrowanie instrumentów finansowych w Krajowym Depozycie Papierów Wartościowych (KDPW), zarejestrowanie instrumentów finansowych przez platformę dostarczoną przez Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych (KDPW) - po zalogowaniu wnioskodawca wskaże emitenta, którego reprezentuje oraz poda parametry rejestrowanego instrumentu - nazwę, ilość, rodzaj, wartość nominalną, walutę, datę wykupu i daty płatności odsetek, odpowiadanie na pytania KDPW i dostarczanie do KDPW wszystkich potrzebnych dokumentów uzyskanych od emitenta w ramach bieżącego nadzoru nad procesem rejestracji. Wnioskodawca podkreśla, że prawidłowa rejestracja instrumentów finansowych przez KDPW jest elementem procesu emisji, bez którego jej skuteczne przeprowadzenie nie jest możliwe.

2.2. Mając na względzie tak zakreślone zdarzenie przyszłe, Strona zapytała: czy wskazane w opisie zdarzenia przyszłego usługi wykonywane przez Stronę, na podstawie Umowy o wykonywanie funkcji agenta emisji, podlegać będą zwolnieniu z podatku VAT?

W ocenie Strony usługi wykonywane przez nią na podstawie Umowy podlegać będą zwolnieniu z podatku VAT. Jej zdaniem usługi składające się na wykonywanie funkcji Agenta Emisji stanowią odróżniającą się całość, gdzie ich zakres został wskazany wprost w ustawie, są specyficzne dla transakcji zwolnionych. Strona podniosła, że usługi agenta emisji w rozumieniu art. 7a ustawy o obrocie instrumentami finansowymi dotyczą emisji konkretnych, wymienionych w przepisach papierów wartościowych oraz mają podstawowe znaczenie dla ich realizacji - bez usług składających się na wykonywanie funkcji Agenta Emisji nie powstaną papiery wartościowe, które mogłyby być przedmiotem jakichkolwiek innych usług zwolnionych na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. z 2011 r., Nr 117, poz. 1054 z późn. zm., dalej: ustawa o VAT) i art. 135 Dyrektywy VAT.

Strona zwróciła również uwagę, że mimo złożonego charakteru, usługi wykonywane na podstawie Umowy powinny podlegać jednolitemu opodatkowaniu jako jedna usługa kompleksowa. W opinii Strony usługi składające się na wykonywanie funkcji Agenta Emisji nie stanowią usług przechowywania i zarządzania papierami wartościowymi.

2.3. W interpretacji indywidualnej z dnia 23 września 2019 r. Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej (dalej: Dyrektor KIS) uznał stanowisko Strony za nieprawidłowe.

W ocenie Dyrektora KIS, świadczenie przez Wnioskodawcę przedmiotowych usług można uznać za odnoszące się do instrumentów finansowych, to jednak nie uznano, że ich przedmiotem są instrumenty finansowe. DKIS stwierdził, że w przypadku usług wymienionych w opisie sprawy, choć odnoszą się one do instrumentów finansowych, to instrumenty te nie są ich przedmiotem.

Dyrektor KIS uznał również, że czynności wykonywane przez Wnioskodawcę nie stanowią usług pośrednictwa w zakresie usług, których przedmiotem są instrumenty finansowe, jak również czynności wykonywanych przez Wnioskodawcę na podstawie art. 7a ust. 4 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi, nie uznano za usługę kompleksową, korzystającą ze zwolnienia z podatku od towarów i usług.

Według Dyrektora KIS przedmiotowe usługi nie mogą korzystać ze zwolnienia z podatku od towarów i usług, o którym mowa w art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawa o VAT i będą podlegały opodatkowaniu wg. podstawowej stawki podatku VAT w wysokości 23%.

3. Uzasadnienie wyroku

3.1. Sąd pierwszej instancji - uchylił interpretację, na podstawie art. 146 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: P.p.s.a.).

3.2. Sąd wskazując na przepis art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT oraz odwołując się do przepisów ustawy o obrocie instrumentami finansowymi, w szczególności art. 7 ust. 1 oraz art. 7a ust. 7a i art. 7a ust. 9 tej ustawy przyznał rację Skarżącej, że usługa zarejestrowania w depozycie papierów wartościowych obligacji, listów zastawnych lub certyfikatów inwestycyjnych - o których mowa w art. 7a ust. 1 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi - o której może agent emisji decydować jednostronnie, wiąże się z powstaniem praw z papierów wartościowych.

Sąd nie podzielił tym samym poglądu organu, że obowiązki agenta emisji mają jedynie charakter techniczno-administracyjny. Tym bardziej, że w ocenie Sądu czynności (obowiązki wskazane w art. 7a ust. 4 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi) mogą być uznane za świadczenie kompleksowe. Sąd wskazał, że podziela tezy wyroków TSUE przywołane przez organ w skarżonej interpretacji indywidualnej, jednakże nie podziela konkluzji organy w ww. zakresie.

Sąd zauważył, że w ocenie prawodawcy realizacja obowiązku korzystania z pomocy agenta emisji ułatwić ma emitentom przeprowadzenie procesu rejestracji dłużnych papierów wartościowych w depozycie. (por. ....) Zgodnie z art. 7a ust. 5 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi zakres obowiązków agenta emisji nie może zostać wyłączony ani ograniczony przez umowę o wykonywanie funkcji agenta emisji. Wskazane w art. 7a ust. 4 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi obowiązki agenta emisji nie mogą być zatem wykonane odrębnie. Celem usług jest ułatwienie emitentom przeprowadzenia procesu rejestracji dłużnych papierów wartościowych w depozycie z wiodącą rolą usługi wskazanej w art. 7a ust. 4 pkt 5 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi. Zatem usługi świadczone przez Skarżącą powinny zostać uznane za świadczenie kompleksowe.

3.3. W ocenie Sądu zatem organ naruszył art. 43 ust.1 pkt 41 ustawy o VAT. Sąd nie dopatrzył się natomiast naruszenia art. 14c § 2 O.p. Stanowisko organu jest bowiem w sposób dostateczny przedstawione i spełnia wymogi zawarte w art. 14c § 1 i § 2 O.p.

4. Skarga kasacyjna Dyrektora KIS

4.1. W skardze kasacyjnej Dyrektor KIS, zaskarżając powyższy wyrok w całości, wniósł o jego uchylenie i orzeczenie co do istoty sprawy, a także o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

4.2. Sądowi pierwszej instancji zarzucił naruszenie:

1) art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT przez uznanie przez Sąd, iż czynności wykonywane przez Skarżącą na podstawie art. 7a ust. 4 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi można uznać za usługę kompleksową, korzystającą ze zwolnienia z podatku od towarów i usług, podczas gdy prawidłowa wykładnia zaskarżonego przepisu winna prowadzić do uznania, że w sprawie nie można zastosować zwolnienia do wykonywanych przez Stronę usług;

2) art. 141 § 4 P.p.s.a. przez brak dostatecznego wyjaśnienia przez Sąd dlaczego w jego ocenie wykonywane przez Stronę usługi należy uznać za usługi kompleksowe, albowiem rozstrzygnięcie niniejszej kwestii miało istotny wpływ na możliwość zastosowania ewentualnego zwolnienia.

5. Pismo procesowe Strony

W piśmie procesowym z dnia 13 września 2024 r. Syndyk masy upadłości C. S.A. w upadłości z siedzibą w Warszawie, przedstawiając swoje stanowisko w sprawie wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej organu oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

6. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

6.1. Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Istota sporu sprowadza się do rozstrzygnięcia czy czynności przedstawione przez Stronę we wniosku o wydanie indywidualnej interpretacji powinny być zwolnione na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT ? Przepis ten stanowi, że zwalnia się od podatku usługi, których przedmiotem są instrumenty finansowe, o których mowa w ustawie z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 646, 825, 1723 i 1941), z wyłączeniem przechowywania tych instrumentów i zarządzania nimi, oraz usługi pośrednictwa w tym zakresie.

Należy zgodzić się z wykładnią systemową zewnętrzną opartą na przepisach art. 7a ust. 4 pkt 1-4 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi i wykładnią prounijną opartą na orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (cytowane w skardze kasacyjnej), że przepis art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT dotyczy usługi, których przedmiotem są instrumenty finansowe i usługi pośrednictwa. Hipoteza tego przepisu nie dotyczy usług odnoszących się do instrumentów finansowych. Usługi świadczone przez Dom Maklerski odnoszą się do instrumentów finansowych, lecz ich przedmiotem nie są instrumenty finansowe. Z tych powodów nie będą podlegały zwolnieniu z art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT.

6.2. Podobne stanowisko odnośnie braku zwolnienia z podatku od towarów i usług na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT zawarto w szeregu orzeczeniach sądów administracyjnych.

W wyroku z dnia 27 kwietnia 2023 r., sygn. akt I FSK 369/20 (opub. LEX nr 3564022) NSA wskazał, że nie można zgodzić się ze stanowiskiem, że usługi prowadzenia rachunków zdematerializowanych papierów wartościowych podlegają zwolnieniu z podatku VAT w oparciu o treść art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT.

W innym wyroku z dnia 10 kwietnia 2017 r., sygn. akt III SA/Wa 1031/16 WSA w Warszawie wskazał, że:

1. Zwolnienia od podatku, o których mowa w art. 43 ust. 1 pkt 40 i 41 ustawy o VAT, mają zastosowanie wyłącznie do czynności ściśle wskazanych w tych przepisach.

2. Samo stworzenie narzędzia informatycznego nie może zostać uznane za usługi pośrednictwa w transakcjach finansowych. O pośrednictwie decydują faktyczne czynności dokonywane przez podmiot mający na celu uczynienie wszystkiego co możliwe, aby dwie strony zawarły określoną transakcję.

6.3. W rozpatrywanej sprawie nie ulega wątpliwości, że nie można mówić o usłudze złożonej.

W wyroku z dnia 27 października 2015 r., sygn. akt I FSK 1138/14 NSA uznał, że usługi wsparcia nie stanowiące części kompleksowej usługi pośrednictwa. Jeżeli świadczone usługi stanowią usługi wsparcia, dzięki którym podatnik może realizować swoje transakcje z innymi podmiotami, które to mają za zadanie pomóc w przeprowadzaniu transakcji, nie stanowią one usług pośrednictwa. Nie mamy do czynienia z jedną usługą kompleksową, jeżeli nie można określić, które usługi stanowią świadczenie główne, a które pomocnicze realizowane w celu lepszego wykonania usługi podstawowej, a wszystkie świadczone usługi mają charakter równorzędny, zaś rezygnacja z niektórych czynności pozostaje bez wpływu na prawidłowe wykonanie innych.

Brakuje ustawowego pojęcia świadczeń złożonych. Próżno go szukać w dyrektywie Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz.U. L 347, s. 1, zwanej dalej "dyrektywą VAT"), czy w ustawie z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (j.t. Dz.U. z 2011 r, Nr 177, poz. 1054 ze zm., zwanej dalej "ustawą o podatku VAT"). W związku z tym istotną rolę może odgrywać judykatura.

Próbę określenia granic analizowanego pojęcia podjął się Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej w skrócie: TSUE) w wyroku z dnia 27 września 2012 r., sygnatura C-392/11 w sprawie Field Fisher Waterhouse LLP przeciwko Commissioners for Her Majesty's Revenue and Customs (LEX nr 1219340) wykorzystując dotychczasowe orzecznictwo w tym zakresie. W orzeczeniu tym wskazano, że dla celów podatku VAT każde świadczenie powinno być zwykle uznawane za odrębne i niezależne jak wynika z art. 1 ust. 2 akapit drugi dyrektywy VAT (zob. podobnie wyroki: z dnia 29 marca 2007 r. w sprawie C-111/05 Aktiebolaget NN, Zb.Orz. s. I-2697, pkt 22; z dnia 19 listopada 2009 r. w sprawie C-461/08 Don Bosco Onroerend Goed, Zb.Orz. s. I-11079, pkt 35; z dnia 2 grudnia 2010 r. w sprawie C-276/09 Everything Everywhere, Zb.Orz. s. I-12359, pkt 21- teza 14 wyroku). W tym zakresie Trybunał orzekł, że jedno świadczenie występuje w przypadku, gdy co najmniej dwa elementy albo co najmniej dwie czynności dokonane przez podatnika są ze sobą tak ściśle związane, że tworzą obiektywnie tylko jedno nierozerwalne świadczenie gospodarcze, którego rozdzielenie miałoby charakter sztuczny (zob. podobnie wyrok z dnia 27 października 2005 r. w sprawie C-41/04, Levob Verzekeringen i OV Bank, Zb.Orz. s. I-9433, pkt 22; ww. wyrok w sprawie Everything Everywhere, pkt 24 i 25 - teza 16 wyroku).

Ponadto jest tak również, jeżeli jeden lub kilka świadczeń należy uznać za świadczenie główne, natomiast pozostałe świadczenie lub świadczenia stanowią świadczenie lub świadczenia dodatkowe, traktowane z punktu widzenia podatkowego tak jak świadczenie główne. W szczególności świadczenie należy uznać za dodatkowe w stosunku do świadczenia głównego, jeżeli nie stanowi ono dla klienta celu samo w sobie, lecz służy skorzystaniu w jak najlepszy sposób ze świadczenia głównego (zob. podobnie wyrok z dnia 25 lutego 1999 r. w sprawie C-349/96 CPP, Rec. s. I-973, pkt 30; ww. wyrok w sprawie Part Service, pkt 52, a także wyrok z dnia 10 marca 2011 r. w sprawach połączonych, C-497/09, C-499/09, C-501/09 i C-502/09 Bog i in., dotychczas nieopublikowany w Zbiorze, pkt 54 – teza 17 wyroku).

Uwzględniając dwie okoliczności, po pierwsze, że każde świadczenie powinno być zwykle uznawane za odrębne i niezależne oraz, po drugie, że transakcja złożona z jednego świadczenia w aspekcie gospodarczym nie powinna być sztucznie rozdzielana, by nie pogarszać funkcjonalności systemu podatku VAT, należy poszukiwać elementów charakterystycznych dla rozpatrywanej czynności celem określenia, czy dane świadczenia stanowią kilka odrębnych świadczeń głównych, czy jednolite świadczenie (zob. podobnie ww. wyroki: w sprawie CPP, pkt 29; w sprawie Levob Verzekeringen i OV Bank, pkt 20; w sprawie Aktiebolaget NN, pkt 22; w sprawie Everything Everywhere, pkt 21 i 22, a także w sprawach połączonych, pkt 53 – teza 18 wyroku).

W świetle dotychczasowych rozważań w rozpatrywanej sprawie brak było podstaw do przyjęcia usług złożonych.

6.4. Za uzasadniony należy uznać zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. wobec braku odniesienia się do problemu świadczeń złożonych.

6.5. Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 P.p.s.a., art. 151 P.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok w całości i oddalił skargę. Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego uzasadnia treść art. 203 pkt 2 P.p.s.a.

s. del. WSA D. Mączyński s. NSA A. Mudrecki s. NSA M. Golecki

| |