I FSK 294/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Zubrzycki (sprawozdawca), Sędzia NSA Artur Mudrecki, Sędzia NSA Hieronim Sęk, po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 października 2022 r. sygn. akt VIII SA/Wa 360/22 w sprawie ze skargi I. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 28 lutego 2022 r. nr [...] w przedmiocie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności oddala skargę kasacyjną.

1. Wyrok Sądu pierwszej instancji.

1.1. Wyrokiem z 20 października 2022 r. (sygn. akt VIII SA/Wa 360/22) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA, Sąd pierwszej instancji) w sprawie ze skargi I. K. (dalej: Strona, Skarżąca) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie (dalej: DIAS) z 28 lutego 2022 r. w przedmiocie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności - uchylił zaskarżone postanowienie (opisany wyrok i powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej bazie orzeczeń CBOSA).

1.2. Ze stanu faktycznego sprawy przedstawionego przez Sąd pierwszej instancji wynika, że zaskarżonym do Sądu postanowieniem z 28 lutego 2022 r. DIAS w Warszawie utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w R. (dalej: Naczelnik US) z 23 listopada 2021 r. w przedmiocie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności nieostatecznej decyzji Naczelnika US z 14 września 2021 r. nr [...] określającej Skarżącej zobowiązanie w podatku od towarów i usług z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za miesiące 10-12/2017 r. i 02-03/2018 r. oraz nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny miesiąc za miesiące 05-09/2017 r. i 01-04/2018 r.

Organ odwoławczy wskazał, że w sprawie, wbrew twierdzeniom Strony organ pierwszej instancji prawidłowo wykazał zaistnienie przesłanki z art. 239b § 1 i z art. 239b § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r. poz. 1540 ze zm.; dalej: O.p.), tj. uprawdopodobnił, że zobowiązanie wynikające z nieostatecznej decyzji nie zostanie przez Stronę wykonane.

1.3. Zdaniem Sądu wywiedziona przez Stronę skarga na ww. postanowienie zasługiwała na uwzględnienie.

Sąd zwrócił uwagę przede wszystkim na okoliczność, że w realiach niniejszej sprawy postanowienie organu pierwszej instancji z 23 listopada 2021 r. o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności zostało doręczone ustanowionemu w sprawie pełnomocnikowi Skarżącej (zwrotne potwierdzenie odbioru k. 133 akt podatkowych). Weszło zatem do obrotu prawnego i Strona skutecznie wniosła zażalenie na to postanowienie. Niemniej jednak Sąd dostrzegał, że DIAS zaskarżone w sprawie postanowienie utrzymujące w mocy postanowienie organu pierwszej instancji o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności doręczył już samej Skarżącej z pominięciem ustanowionego pełnomocnika. W aktach sprawy brak jest informacji wskazujących na to czy ów pełnomocnik został w sprawie odwołany. Naczelnik US w piśmie z 20 grudnia 2021 r., stanowiącym stanowisko w sprawie zażalenia wskazał, że Strona jest reprezentowana przez dotychczasowego pełnomocnika (k. 15 akt podatkowych). Zdaniem Sądu, brak wyjaśnienia tych okoliczności powoduje, że nie jest możliwa ocena czy zaskarżone postanowienie w niniejszej sprawie weszło do obrotu prawnego. W przypadku bowiem dalszego reprezentowania Skarżącej przez pełnomocnika dokonane przez DIAS doręczenie zaskarżonego postanowienia zostałoby dokonane z naruszeniem przepisów o doręczeniu unormowanych w treści art. 145 § 2 O.p., a co za tym idzie spowodowałoby daleko idące skutki w postaci stwierdzenia, że doręczenie nie miało miejsca.

Mając na względzie powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329; dalej: P.p.s.a.) uchylił zaskarżone postanowienie.

2. Skarga kasacyjna.

2.1. Organ zaskarżył wyżej opisany wyrok Sądu pierwszej instancji i wniósł o uchylenie wyroku w całości oraz o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Na podstawie art. 173 i art. 174 pkt 2 P.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie prawa procesowego:

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 145 § 2 i art. 191 O.p. w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy,

2. art. 141 § 4 P.p.s.a., w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy.

Ponadto organ oświadczył, że na podstawie art. 182 § 2 P.p.s.a. zrzeka się przeprowadzenia rozprawy w niniejszej sprawie.

2.2. Strona nie złożyła odpowiedzi na skargę kasacyjną organu.

2.3. Na podstawie art. 182 § 2 P.p.s.a. Przewodnicząca Wydziału I Izby Finansowej Naczelnego Sądu Administracyjnego zarządzeniem z dnia 3 kwietnia 2023 r. skierowała sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.

3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

3.1. Nie można zgodzić się z poglądem skarżącego organu, że nie doszło w przedmiotowej sprawie do naruszenia art. 145 § 2 O.p., gdyż uchwała NSA z dnia 7 marca 2022 r. sygn. akt I FPS 4/21, zgodnie z którą "postanowienie o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności doręczone stronie, która miała ustanowionego pełnomocnika, z naruszeniem art. 145 § 2 O.p. należy uznać za niewiążące w rozumieniu art. 212 w zw. z art. 239 tej ustawy także wtedy, gdy strona lub jej pełnomocnik wnieśli od niego zażalenie", powyższe nie odnosi się do postanowienia organu odwoławczego, który wydaje postanowienie po rozpatrzeniu zażalenia.

3.2. Jak bowiem wskazano w ww. uchwale, przepis art. 145 § 2 O.p. łączy w sobie funkcje gwarancyjne wynikające z unormowań dotyczących doręczeń oraz przepisów odnoszących się do działań strony za pośrednictwem pełnomocników. Zgodnie z treścią tej normy prawnej jeżeli ustanowiono pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi pod adresem wskazanym w pełnomocnictwie. Jak bowiem wspomniano powyżej, pełnomocnik ma w sposób profesjonalny pilnować interesów strony. Strona może nie mieć świadomości, a przede wszystkim wiedzy w zakresie skutków prawnych otrzymanego pisma organu podatkowego. Stąd też nałożony na ten organ obowiązek komunikowania się bezpośrednio z pełnomocnikiem, z pominięciem samej strony. Strona postępowania administracyjnego, ustanawiając pełnomocnika, chroni się przed skutkami nieznajomości prawa, a jeżeli organ administracji pomija pełnomocnika w toku czynności postępowania administracyjnego, to niweczy skutki staranności strony w dążeniu do ochrony swych praw i interesów oraz otrzymania takiej ochrony prawnej, jaką powinna ona uzyskać w państwie prawa (postanowienie Sądu Najwyższego z 9 września 1993 r., sygn. akt III ARN 45/93, OSNCP 1994/5, poz. 112).

3.3. Nie można zatem zgodzić się z twierdzeniem skargi kasacyjnej, że w przypadku doręczenia stronie przedmiotowego postanowienia przez organ odwoławczy, utrzymujące w mocy postanowienie organu pierwszej instancji, nie mogło doprowadzić do naruszenia art. 145 § 2 O.p. w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż prawa strony postępowania nie zostały naruszone, skoro prawidłowość doręczeń jest jednym z kluczowych warunków przestrzegania praw strony, a same przepisy mają charakter gwarancyjny. Naruszenie przepisów w zakresie doręczeń oznacza, że przesyłka nie została skutecznie adresatowi doręczona. Ustanowienie przez stronę pełnomocnika skutkuje wyłączeniem zasady doręczania pism bezpośrednio stronie, która w tym zakresie zastępowana jest przez pełnomocnika. Jeżeli zatem organ doręczył pismo samej stronie, z pominięciem pełnomocnika, doręczenie takie – jako dokonane z naruszeniem art. 145 § 2 O.p. - nie może być uznane za prawnie skuteczne.

3.4. Przepis art. 145 § 2 O.p. nie dopuszcza żadnych wyjątków i zgodnie z zasadą oficjalności doręczeń, obarcza organy podatkowe prowadzące postępowanie obowiązkiem doręczania wszystkich pism procesowych pełnomocnikowi ustanowionemu w sprawie. Od dnia powiadomienia organu o ustanowieniu pełnomocnika powinien mieć on zapewniony udział w postępowaniu jak strona, a pominięcie pełnomocnika strony w czynnościach postępowania jest równoznaczne z pominięciem strony i wywołuje te same skutki prawne (por. wyrok NSA z 8 listopada 2016 r., sygn. akt I GSK 97/15).

3.5. Jak trafnie przy tym stwierdzono w ww. uchwale sygn. akt I FPS 4/21, ustawodawca nie wprowadził "braku dla strony ujemnych skutków procesowych" jako przesłanki uznawania pism za prawidłowo doręczone. W przypadku tej czynności mamy do czynienia albo z sytuacją gdy doszło do skutecznego doręczenia, albo do takiego doręczenia nie doszło w związku z naruszeniem przepisów regulujących te czynności. Ocena skuteczności doręczenia ma więc charakter "zero-jedynkowy". W każdym wypadku naruszenia art. 145 § 2 O.p. uchybienie to ma wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. Przecież wadliwość doręczenia sprawia, że doręczane orzeczenie nie wchodzi do obrotu prawnego.

3.6. W tej sytuacji brak jakichkolwiek podstaw do uwzględnienia sformułowanych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 145 § 2 i art. 191 O.p. oraz art. 141 § 4 P.p.s.a.

3.7. W świetle powyższego skarga kasacyjna organu jako niezasadna podlega oddaleniu na podstawie art. 184 P.p.s.a.

Artur Mudrecki Janusz Zubrzycki Hieronim Sęk

Sędzia NSA Sędzia NSA Sędzia NSA