I FSK 2138/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Zubrzycki, Sędzia NSA Roman Wiatrowski (spr.), Sędzia WSA del. Dominik Mączyński, po rozpoznaniu w dniu 8 września 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 stycznia 2019 r. sygn. akt III SA/Wa 2030/18 w sprawie ze skargi K. Sp.j. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 14 czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości, 2) oddala skargę, 3) zasądza od K. Sp. j. w W. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie kwotę 460 (słownie: czterysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

1. Wyrok Sądu pierwszej instancji.

1.1. Wyrokiem z 9 stycznia 2019 r., sygn. akt III SA/Wa 2030/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie ze skargi K. [...] sp. j. z siedzibą w W. (dalej skarżąca, spółka) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z 14 czerwca 2018 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1. uchylił zaskarżone postanowienie, 2. zasądził od organu na rzecz skarżącej kwotę 597 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego (ww. wyrok oraz inne orzeczenia sądów administracyjnych przywołane w niniejszym uzasadnieniu opublikowane zostały w bazie internetowej NSA: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

2. Przedstawiony przez Sąd pierwszej instancji przebieg postępowania podatkowego.

2.1. Decyzją z 30 listopada 2017 r. Naczelnik [...] Urzędu Celno – Skarbowego w B. (dalej organ pierwszej instancji) określił spółce kwoty zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za okres od listopada 2013 r. do grudnia 2014 r. oraz kwoty do zapłaty na podstawie art. 108 ust. 1 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2011 r. Nr 177, poz. 1054, ze zm., dalej ustawa o VAT) za listopad i grudzień 2013 r. oraz za styczeń 2014 r.

Powyższa decyzja została doręczona na adres Kancelarii Adwokackiej B. - Spółka Partnerska 4 grudnia 2017 r., co zostało potwierdzone przez J. B.

W dniu 21 grudnia 2017 r. do organu pierwszej instancji wpłynęło pismo adwokata S. B. informujące o wypowiedzeniu w trybie natychmiastowym pełnomocnictwa spółce do reprezentowania w sprawie przed Naczelnikiem [...] Urzędu Celno-Skarbowego w B. Pełnomocnik wyjaśnił, że wypowiedzenie wynika z faktu, iż jego udział w postępowaniu ograniczył się jedynie do fazy wstępnej i od dłuższego już czasu spółkę reprezentują inni pełnomocnicy. Ponadto poinformował, że pozostaje zawieszony w wykonywaniu zawodu, co stanowi przeszkodę do dalszych działań w sprawie.

W dniu 22 grudnia 2017 r. w siedzibie organu pierwszej instancji stawili się upoważnieni przez adwokata M. C. pracownicy kancelarii, którzy wykonali fotokopię przedmiotowej decyzji.

Pismem z 29 grudnia 2018 r. spółka reprezentowana przez M. C. wniosła odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji z 30 listopada 2017 r. wraz z wnioskiem z 28 grudnia 2017 r. o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności.

W uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania pełnomocnik skarżącej wskazał, że w postępowaniu prowadzonym przez organ pierwszej instancji spółka była reprezentowana łącznie przez trzech pełnomocników – adw. S. B., r.pr. R. N. oraz adw. M. C. Pełnomocnikiem do doręczeń został wyznaczony adw. S. B. Decyzja z 30 listopada 2017 r. została doręczona adw. S. B. 4 grudnia 2017 r., który 18 grudnia 2017 r. dokonał wypowiedzenia pełnomocnictwa spółce. Adw. S. B. nie poinformował o wydaniu i doręczeniu decyzji ani wspólników spółki, ani pozostałych pełnomocników reprezentujących spółkę. Ponadto samo wypowiedzenie zostało dokonane w ostatnim dniu do złożenia odwołania. Pełnomocnik spółki podkreślił, że wypowiedzenie pełnomocnictwa nie zostało doręczone skutecznie skarżącej, nie zapoznała się ona zatem z oświadczeniem woli pełnomocnika w czasie wystarczającym do przekazania i zlecenia sporządzenia odwołania innemu pełnomocnikowi. Strona nie może odpowiadać za zawinione zaniedbanie ze strony ustanowionego pełnomocnika i ponosić z tego tytułu negatywne konsekwencje.

Dodatkowo pełnomocnik spółki zauważył, że należałoby poddać pod rozwagę także to czy w momencie doręczenia adw. S. B. decyzji, stosunek pełnomocnictwa pomiędzy nim a skarżącą nadal istniał. S. B. został umocowany do reprezentowania spółki, na podstawie udzielonego pełnomocnictwa. W momencie zawieszenia adwokata w wykonywaniu zawodu traci on wszelkie uprawnienia do skutecznej reprezentacji swojego mocodawcy. W momencie powzięcia informacji przez adw. S. B. o zawieszeniu go w wykonywaniu zawodu, winien on niezwłocznie poinformować zarówno organ jak i mocodawcę, czego zaniechał.

Wobec powyższego, w ocenie spółki, zasadne jest przywrócenie terminu do złożenia odwołania, bowiem spółka została pozbawiona prawa do czynnego udziału w postępowaniu z niezależnych od siebie przyczyn. Skarżąca wyjaśniła, że powzięła informację o wydaniu decyzji z 22 grudnia 2017 r. od pełnomocnika adw. M. C., wobec powyższego został zachowany siedmiodniowy termin na złożenie wniosku o przywrócenie terminu.

2.2. Postanowieniem z 14 czerwca 2018 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Warszawie (dalej organ odwoławczy, organ drugiej instancji) stwierdził odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.

W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ drugiej instancji stwierdził, że postanowienie z 14 czerwca 2018 r. wiążąco przesądziło, że spółka działająca przez ustanowionego pełnomocnika składając odwołanie uchybiła ustawowemu terminowi do dokonania tej czynności. Wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania został wniesiony we właściwym czasie i skarżąca dopełniła czynności, dla której uchybiony był termin. Odnośnie przesłanki uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminowi organ odwoławczy stwierdził, że mimo, iż zachowanie adwokata spółki nie odpowiada standardom to jednak takie okoliczności nie mogą przesądzać o zasadności przywrócenia terminu do złożenia środka zaskarżenia. Istotną bowiem kwestią jest to, że po pierwsze adwokat wypowiedział pełnomocnictwo w piśmie z 18 grudnia 2017 r. mając wiedzę o swojej sytuacji prawnej, w wyniku której został zawieszony od daty pierwszego orzeczenia dyscyplinarnego, tj. od 27 lipca 2017 r. Po drugie, nie można przyjąć, że zawodowy pełnomocnik nie wiedział o skutkach prawnych tak późnego wypowiedzenia pełnomocnictwa i jednoczesnego zawiadomienia o jego wypowiedzeniu. Dodatkowo organ odwoławczy stwierdził, że nie można wykluczyć, że skarżąca wiedziała o tym, że reprezentujący ją adwokat został zawieszony w prawie wykonywania zawodu lub też wiedziała o okolicznościach, które mogłyby mieć wpływ na sposób i należyte reprezentowanie jej interesów.

Powyższe, w opinii organu odwoławczego można wnioskować z treści wypowiedzenia pełnomocnictwa, w którym zawarto sformułowanie "Nadto pozostaję zawieszony w wykonywaniu zawodu, co stanowi przeszkodę do moich dalszych działań w tej sprawie" oraz z treści wniosku o przywrócenie terminu do złożenia odwołania "Biorąc pod uwagę fakt osobistego zaangażowania w niniejszą sprawę, z uwagi na zatrzymanie i tymczasowe aresztowanie jego syna (....) w związku z postępowaniem karnym prowadzonym przez prokuraturę regionalną w B. pod sygn. akt [...], gdzie w charakterze podejrzanych występują wspólnicy spółki (...)". W takich okolicznościach, w ocenie organu drugiej instancji nie było wątpliwości, że spółka nie podjęła żadnych starań, aby należycie dbając o swoje interesy, prawidłowo zabezpieczyć tok czynności procesowych, tj. nie podjęła żadnych działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu.

Reasumując, organ odwoławczy wskazał, że przyczyną niezłożenia odwołania w terminie było nieprawidłowe działanie wyznaczonego przez skarżącą profesjonalnego pełnomocnika. Skarżąca powierzyła prowadzenie swojej sprawy wybranemu przez siebie pełnomocnikowi, który odbierał także w jej imieniu wszelką korespondencję od organu. Jednak fakt nierzetelnego wywiązywania się pełnomocnika z jego obowiązków w zakresie dotyczącym przede wszystkim terminowego działania w imieniu strony nie może stanowić podstawy do przywrócenia terminu do rozpatrzenia odwołania. Wybór strony co do sposobu reprezentowania jej interesów w postępowaniu, w określonych przepisami granicach, jest bowiem autonomiczną decyzją strony, która sama, według własnego uznania korzysta z przysługujących jej uprawnień procesowych, by następnie ponosić wynikające z tego konsekwencje. Stosunek pełnomocnictwa ze swej natury oparty jest na szczególnym zaufaniu mocodawcy do ustanowionego przez niego zastępcy procesowego i niesie ze sobą to następstwo, że wszelkie działania, czy zaniedbania pełnomocnika odnoszą bezpośredni skutek w sferze praw i obowiązków reprezentowanego. Niewłaściwe wypełnianie tych obowiązków nie może stanowić jednak przesłanki do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.

W ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie zaniedbania pełnomocnika pozostają bez wpływu na prawidłowość działania organu podatkowego w zakresie wydania postanowienia stwierdzającego uchybienie terminowi do wniesienia odwołania, jak również nie mogły stanowić podstawy do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Niewłaściwy wybór w zakresie udzielonego pełnomocnictwa nie uprawdopodobnia bowiem braku winy po stronie skarżącej w niedotrzymaniu terminu. Powierzenie prowadzenia sprawy pełnomocnikowi, skutkuje dla podatnika tym, że to on ponosi konsekwencje swojego wyboru.

3. Skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

3.1. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie spółka wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia, zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 120, art. 121 § 1, art. 122, art. 187 § 1, art. 191 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2018 r. poz. 800 ze zm., dalej o.p.); art. 145 § 1 i 2 o.p. oraz art. 162 § 1 o.p.

3.2. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał dotychczasowe stanowisko zaprezentowane w sprawie.

4. Wyrok i uzasadnienie Sądu pierwszej instancji.

4.1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylając zaskarżone postanowienie wskazał, że istotą sporu w przedmiotowej sprawie jest spełnienie przesłanki przywrócenia terminu do wniesienia odwołania w sytuacji, gdy adwokat - pełnomocnik do doręczeń poinformował o wypowiedzeniu pełnomocnictwa w ostatnim dniu tego terminu oraz zataił przed organem, skarżącą oraz innymi pełnomocnikami fakt zawieszenia go w czynnościach zawodowych.

Wskazując na zasadność skargi Sąd pierwszej instancji co do zasady podzielił argumentację organu dotyczącą wykazywania mierników należytej staranności zawodowej oraz profesjonalizmu adwokata przy prowadzeniu sprawy (sądowej), jednak uznał, że nie znajduje ona odzwierciedlenia w realiach niniejszej sprawy. W ocenie Sądu pierwszej instancji organ nie wziął pod rozwagę, że zgodnie z art. 4d ust. 1 ustawy − Prawo o adwokaturze adwokat zawieszony w wykonywaniu czynności zawodowych nie może występować przed sądami lub organami państwowymi i samorządowymi. Jakkolwiek zawieszenie w czynnościach zawodowych nie stanowi przyczyny wygaśnięcia pełnomocnictwa, o której mowa w art. 96 ustawy Kodeks postępowania cywilnego w związku z art. 138o o.p. i nie zwalnia automatycznie pełnomocnika od obowiązku dalszego reprezentowania strony to jednak nie można przyjmować, że mierniki należytej staranności zawodowej oraz profesjonalizmu w tym zakresie nadal działają, tak jakby adwokat zawieszony nie był.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji, winą za zaistniały w przedmiotowej spraiwe stan rzeczy nie można obarczyć skarżącej lub jej innych pełnomocników, bowiem zarówno skarżąca, jak i jej pozostali pełnomocnicy nie godzili się na uchybienie terminu i nie byli w stanie temu zapobiec.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego uzasadnienie zaskarżonego postanowienia zawiera spekulacje organu co do wiedzy skarżącej o fakcie zawieszenia adwokata, wynikające z treści wypowiedzenia pełnomocnictwa oraz wniosku o przywrócenie terminu. Jednak w ocenie Sądu pierwszej instancji interpretacja przez organ treści tych pism nie znajduje odzwierciedlenia w stanie faktycznym, można bowiem przyjąć, że skarżąca (jej wspólnicy) wiedzieli o uwikłaniu w sprawę karną syna adwokata, nie ma jednak powodów, aby zakładać, że wiedzieli, że adwokat (ojciec wspólnika) został zawieszony w czynnościach.

Mając na względzie powyższe okoliczności Sąd pierwszej instancji uznał, że uprawdopodobniony został brak winy strony w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania wskazując, że nie podziela poglądu, ze skrajny, nieznany stronie postępowania, brak profesjonalizmu pełnomocnika zawsze i tak obciąży stronę postępowania, tylko dlatego, że strona tego pełnomocnika wcześniej wybrała.

5. Skarga kasacyjna.

5.1. W skardze kasacyjnej organ wniósł o uchylenie wyroku w całości oraz oddalenie skargi, zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego prawem przepisanych oraz na podstawie art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej p.p.s.a.) o rozpoznanie sprawy na rozprawie, podnosząc zarzuty naruszenia:

I. przepisów postępowania, tj.:

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 120, art. 121 § 1, art. 122, art. 138o, art. 162 § 1, art. 187 § 1. art. 191 o.p., w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy.

5.2. W odpowiedzi na skargę kasacyjna spółka wniosła o jej oddalenie, zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych oraz przeprowadzenie rozprawy.

6. Pismem procesowym z 10 sierpnia 2022 r. pełnomocnik spółki wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej z uwagi na jej bezzasadność, podzielając stanowisko zaprezentowane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

7. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.), w granicach wyznaczonych przez art. 183 § 1 p.p.s.a. ustalił, że skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

7.1. W świetle sformułowanych zarzutów skargi kasacyjnej, istota sporu w rozpoznawanej sprawie koncentruje się na ustaleniu czy spółka uprawdopodobniła, że uchybienie terminu do złożenia odwołania nastąpiło bez jej winy.

7.2. W ocenie pełnomocnika organu wydając zaskarżony wyrok Sąd pierwszej instancji naruszył przepis procedury podatkowej (art. 162 § 1 o.p.), co doprowadziło do niesłusznego zaakceptowania przez Sąd pierwszej instancji, że "w niniejszej sprawie zostały spełnione ustawowe przesłanki do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania wobec czego istnieje podstawa do jego przywrócenia, a skarżąca spółka uprawdopodobniła brak winy" (str. 2 skargi kasacyjnej).

7.3. Przechodząc do rozważań merytorycznych, w kontekście podniesionych zarzutów skargi kasacyjnej, Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie stwierdza, że instytucja przywrócenia terminu, której zastosowania w sprawie domagała się spółka, przewiduje przywrócenie terminu na wniosek zainteresowanego, jeżeli ten uprawdopodobni, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. Co istotne art. 162 o.p. stanowi również, że podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin.

Z przytoczonej regulacji wynika, że dla przywrócenia terminu konieczne jest kumulatywne spełnienie czterech przesłanek, tj.:

1) uchybienie terminowi,

2) złożenie przez zainteresowanego wniosku o przywrócenie terminu w określonym terminie,

3) uprawdopodobnienie braku winy wnioskującego w uchybieniu terminu oraz

4) dokonanie czynności, dla której termin jest przewidziany.

Sporne w rozpoznawanej sprawie jest spełnienie przez skarżącą przesłanki trzeciej, ponieważ jako przyczynę uchybienia terminu do wniesienia odwołania wskazano, że pełnomocnik spółki nie zadbał należycie o jej interes, co w konsekwencji doprowadziło do narażenia skarżącej na poniesienie znacznej szkody. Spółka wskazała, że zaniedbanie pełnomocnika polegało w szczególności na niepoinformowaniu wspólnika spółki o wydanej decyzji oraz niezłożeniu odwołania.

7.4. W pierwszej kolejności należy wskazać, że Sąd tak jak organ odwoławczy nie zakwestionował w przedmiotowej sprawie skuteczności doręczenia decyzji. Natomiast Sąd w zaskarżonym wyroku odnosząc się do stanu faktycznego sprawy związanego z odmową przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, stwierdził m.in., że winą za zaistniały stan rzeczy nie można obarczyć strony postępowania lub innych pełnomocników. W dalszych rozważaniach Sąd stwierdził, że w szczególności sprzeciwia się takiej wykładni art. 162 § 1 o.p., który odrzuca stosowanie instytucji przywrócenia terminu wobec strony działającej przez pełnomocnika, w sytuacji gdy skrajnie nieznany stronie postępowania brak profesjonalizmu pełnomocnika zawsze i tak obciąży stronę postępowania, tylko dlatego, że strona tego pełnomocnika wcześniej wybrała. W konkluzji Sąd wskazał, że w tym stanie rzeczy zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Ponadto Sąd stwierdził, że zarzut naruszenia art. 145 § 1 i § 2 o.p. nie może być rozpoznany w granicach tej sprawy.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy należy podkreślić, że adwokat - pełnomocnik do doręczeń został prawomocnie zawieszony na skutek orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego z 28 października 2017 r. w prawie wykonywania zawodu do 5 lutego 2018 roku. Ponieważ Sąd Dyscyplinarny PIA zawiesił w dniu 25 sierpnia 2017 r. wykonalność natychmiastową swojego orzeczenia z 27 lipca 2017 r., do czasu rozpatrzenia odwołania przez Wyższy Sąd Dyscyplinarny, to termin zawieszenia prawa do wykonywania zawodu przez pełnomocnika do doręczeń rozpoczął bieg od daty orzeczenia WSD, tj. od 28 października 2017 roku. W związku z powyższym prawomocny stan zawieszenia pełnomocnika do doręczeń trwał od 28 października 2017 r. do 5 lutego 2018 roku. W tym też okresie istniały ważne powody do wypowiedzenia pełnomocnictwa, w tym też okresie pełnomocnik winien był poinformować mandanta o stanie swojej sprawy, tj. o zawieszeniu w prawach do wykonywania zawodu adwokata.

7.5. Kwestią zasadnie uznaną przez Sąd za prawidłowo ustaloną jest skuteczność doręczenia decyzji pełnomocnikowi do doręczeń. Zatem kwestią istotną jest analiza, czy ex lege doszło do wygaśnięcia pełnomocnictwa na skutek prawomocnego orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego z 28 października 2017 r. zawieszającego do 5 lutego 2018 r. pełnomocnika do doręczeń w prawach do wykonywania zawodu. Należy w związku z tym nadmienić, że przejściowa przeszkoda do wykonywania czynności pełnomocnika, o której mowa w art. 37a ust. 2 ustawy o adwokaturze, skutkująca podjęciem decyzji przez dziekana o wyznaczeniu z urzędu zastępcę adwokata, jak wynika z treści powołanego przepisu, nie powoduje wygaśnięcia ex lege pełnomocnictwa. W ocenie Naczelnego Sądu Adminsitracyjnego przejściowa przeszkoda do wykonywania zawodu adwokata, a z taką sytuacją mamy miejsce w przedmiotowej sprawie, gdyż Wyższy Sąd Dyscyplinarny określił czas zawieszenia do 5 lutego 2018 r, nie rodzi takiego skutku. Zatem stan czasowego zawieszenia adwokata w wykonywaniu zawodu jest podstawą do wypowiedzenia pełnomocnictwa z ważnych powodów ze skutkiem natychmiastowym przez zawieszonego adwokata. Brak jest w kodeksie cywilnym regulacji, które przewidywałyby skutek ex lege wygaśnięcia pełnomocnictwa w takich sytuacjach, jak zaistniała w niniejszej sprawie. Nie jest taką regulacją art. 96 kpc, który w zdaniu pierwszym powtarza przyczyny z kc wygaśnięcia pełnomocnictwa, a w zdaniu drugim określa skutki procesowe.

7.6. Podkreślić należy, że art. 162 § 1 o.p., który nakłada na zainteresowanego obowiązek uprawdopodobnienia, że uchybienie terminowi nastąpiło bez jego winy nie może być interpretowany w sposób rozszerzający, gdyż jest zasadą, że czynności procesowe powinny być dokonywane w terminie. O braku winy strony można zatem mówić tylko wtedy, gdy istniała rzeczywista przyczyna, która spowodowała uchybienie terminowi. Przyczyna taka zachodzi wówczas, gdy dokonanie czynności w ogóle (w sensie obiektywnym) było niemożliwe, jak również w takich przypadkach, w których w danych okolicznościach nie można było oczekiwać od strony, aby zachowała dany termin procesowy.

Spełnienie wymogu uprawdopodobnienia okoliczności uzasadniających wniosek o przywrócenie terminu nastąpi, jeżeli zostaną przytoczone okoliczności uzasadniające ten wniosek, tj. wskazujące na brak winy strony w uchybieniu terminu. Podkreślić należy, że w każdym przypadku przy ocenie braku winy, jako przesłanki przywrócenia terminu uchybionego przez stronę, należy uwzględniać wymaganie dołożenia należytej staranności człowieka przejawiającego dbałość o swe własne sprawy. Inaczej rzecz ujmując, brak winy w uchybieniu terminowi w jej najlżejszej postaci, tj. niedbalstwa, powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy i przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet lekkim niedbalstwem.

7.7. Przenosząc powyższe uwagi o charakterze ogólnym na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że nie sposób zgodzić się z przyjętą przez Sąd pierwszej instancji oceną zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia.Wbrew wywodom zawartym w wyroku przedstawione w nim okoliczności nie uprawdopodobniają braku winy w uchybieniu terminu do złożenia odwołania w terminie.

W przypadku, kiedy za stronę działa pełnomocnik, o wadach oświadczenia woli, dobrej lub złej wierze, zachowaniu należytej staranności, co do zasady należy rozstrzygać na podstawie okoliczności zachodzących po stronie pełnomocnika, a nie mocodawcy. Dlatego też w odniesieniu do profesjonalnych pełnomocników (adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych) należy oczekiwać większej staranności w podejmowaniu przez nich czynności procesowych, zwłaszcza surowiej ocenia się przesłanki braku winy w kontekście przywrócenia terminu do dokonania czynności. Działanie pełnomocnika będącego adwokatem, radcą prawnym czy też doradcą podatkowym ma bowiem charakter profesjonalny, rodzący odpowiedzialność za działanie w imieniu swojego mocodawcy, a jednocześnie oparty na zaufaniu mocodawcy wobec pełnomocnika. Nie sposób w związku z tym oceniać stopnia zaniedbań profesjonalisty na równi z takimi samymi zaniedbaniami, które poczyniłaby osoba samodzielnie dochodząca swoich interesów w postępowaniu przed organami podatkowymi. Jednocześnie trzeba zaznaczyć, że skutki działania pełnomocnika ponosi strona. Naczelny Sąd Administracyjny pogląd ten podziela.

Zasadnie Sąd pierwszej instancji przyjął w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że decyzja z 30 listopada 2017 r. została skutecznie doręczona pełnomocnikowi spółki na adres Kancelarii Adwokackiej ustanowionego w sprawie pełnomocnika (Kancelaria Adwokacka B. - Spółka Partnerska) w dniu 4 grudnia 2017 r., co własnoręcznym podpisem potwierdziła J. B.

Wskazać należy, że w przedmiotowej sprawie to na dotychczasowym pełnomocniku spółki, który nie złożył odwołania od doręczonej mu decyzji, spoczywał obowiązek poinformowania o tym fakcie spółki, zaś skoro przedmiotowego odwołania nie złożył, to spółka ponosi konsekwencje jego postępowania i ewentualnych zaniedbań. Tymczasem o fakcie tym M. C. (drugi pełnomocnik) poinformował spółkę w dniu 22 grudnia 2017 r., tj. w dniu kiedy uprawnieni pracownicy Kancelarii wykonali fotokopię przedmiotowej decyzji. Pismem z 28 grudnia 2017 r., w dniu 29 grudnia 2017 r. spółka reprezentowana przez M. C. wniosła odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji z 30 listopada 2017 r.

Z samej istoty przedstawicielstwa, którego formą jest pełnomocnictwo wynika, że czynności prawne materialne i procesowe dokonywane są w imieniu innej osoby i z bezpośrednim skutkiem prawnym dla niej. Tym samym, wszelkie działania i zaniechania pełnomocnika w podejmowaniu określonych czynności procesowych, odnoszą skutek prawny wobec mocodawcy.

Jeszcze raz podkreślić należy, że w odniesieniu do osób, które z racji wykonywanego zawodu występują jako pełnomocnicy stron, należy przyjąć, że osoby te są zobowiązane do szczególnej staranności przy wykonywaniu powierzonego zlecenia, a zatem ocena czy dochowali reguł starannego działania winna być dokonywana w oparciu o odpowiednio wysokie kryteria. Osoby te zobowiązane są bowiem do zachowania podwyższonej staranności, jakiej można wymagać od profesjonalnych uczestników obrotu prawnego. Istotą pracy profesjonalnego pełnomocnika jest bowiem rzetelne dbanie o interesy mocodawcy, między innymi poprzez wypełnianie w terminie wszystkich wymogów proceduralnych umożliwiających stronie pełny udział w postępowaniu. Pełnomocnik reprezentujący stronę ma obowiązek działania w imieniu i na jej rzecz z równą starannością, tak jakby działał na własną rzecz. Od fachowego pełnomocnika wymagać można prawidłowego zorganizowania pracy. Wiąże się to z odpowiedzialnością za prowadzenie sprawy strony oraz odpowiedzialnością za prawidłowy przebieg całego postępowania (postanowienie NSA z 26 sierpnia 2009 r., sygn. akt II GZ 184/09).

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający niniejszą sprawę stoi na stanowisku, że przyjęta w uzasadnieniu wyroku przyczyna uchybienia terminowi do wniesienia odwołania od decyzji, tj. brak wiedzy o doręczeniu decyzji ustanowionemu pełnomocnikowi, została spowodowana zaniechaniami tegoż pełnomocnika i wobec tego jego zaniechania odnosiły skutek w stosunku do skarżącej.

Czynności podejmowane przez pełnomocnika oraz zaniechanie podjęcia czynności przez pełnomocnika procesowego rodzą skutek w stosunku do strony procesowej w imieniu której pełnomocnik działa. Zawinione przez pełnomocnika procesowego uchybienie terminu uniemożliwia więc przywrócenie terminu na żądanie strony (postanowienie SN z 13 kwietnia 2005 r., V CZ 35/05, niepublikowane).

7.8. W związku z powyższym podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty należało uznać za zasadne co z kolei obligowało Naczelny Sąd Administracyjny do uwzględnienia skargi kasacyjnej, przy czym uznając, że wskazane przez spółkę okoliczności nie uprawdopodabniają braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania od decyzji z 30 listopada 2017 r., w związku z czym organ słusznie odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że podjęte przez organ rozstrzygnięcie należało uznać za prawidłowe, w związku z czym skarga podlegała oddaleniu.

7.9. Końcowo wskazać należy, że wyrokiem z 8 września 2022 r., sygn. akt I FSK 1419/19 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie 9 stycznia 2019 r., sygn. akt III SA/Wa 2029/18 w całości i oddalił skargę w sprawie ze skargi spółki na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z 14 czerwca 2018 r. w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania.

8. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznając, że istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona na podstawie art. 188 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok w całości i oddalił skargę.

8.1. O kosztach orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 oraz art. 205 § 2 w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1804 z późn. zm.).

Dominik Mączyński Janusz Zubrzycki Roman Wiatrowski