1. Wyrok Sądu pierwszej instancji.
1.1. Wyrokiem z 27 marca 2018r. w sprawie o sygn. akt I SA/Gd 1767/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę B. [...] Sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w C. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 22 marca 2016r. sygn. akt I SA/Gd 28/16 w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej. Wymieniony wyrok oraz pozostałe orzeczenia sądów administracyjnych przywołane w niniejszym uzasadnieniu publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego: http://orzeczenia.nsa.gov.pl.
1.2. Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu wyroku stwierdził, że wyrokiem z dnia 22 marca 2016r. sygn. akt I SA/Gd 28/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę Spółki na decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w G. z dnia 4 listopada 2015r. w przedmiocie odmowy uchylenia w całości decyzji ostatecznej. Wobec złożenia po terminie wniosku o sporządzenie uzasadnienia Sąd postanowieniem z dnia 19 kwietnia 2016r. odmówił sporządzenia uzasadnienia wyroku. Postanowieniem z dnia 6 czerwca 2016r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego stwierdził, że powyższe orzeczenie jest prawomocne od dnia 22 kwietnia 2016r.
1.3. Pismem z dnia 22 grudnia 2017r. Spółka wniosła skargę o wznowienie postępowania sądowego w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem z dnia 22 marca 2016r. sygn. akt I SA/Gd 28/16 żądając uchylenia tego wyroku oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Jako podstawę wznowienia strona wskazała przepis art. 273 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017r., poz. 369 ze zm., dalej: "ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi"). Uzasadniając wniosek Spółka wyjaśniła, że w dniu 26 września 2017r. uzyskała z Krajowego Rejestru Karnego informację, że Prezes Zarządu Spółki, którym w okresie od 26 stycznia 2009r. do 28 kwietnia 2014r. był pan M. S. wyrokiem z dnia 15 grudnia 2006r., uprawomocnionym w dniu 23 listopada 2007r., został skazany za przestępstwa z art. 294, art. 297, art. 300 Kodeksu karnego. W związku z powyższym Spółka w okresie od 26 stycznia 2009r. do 28 kwietnia 2014r. nie posiadała Zarządu, tj. organu uprawnionego do reprezentowania Spółki. W ocenie skarżącej Spółki wobec braku weryfikacji na etapie postępowania kontrolnego przez Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej organu uprawnionego do reprezentacji Spółki, braku wyznaczenia kuratora dla Spółki na podstawie art. 154 § 1 oraz art. 138 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017r., poz. 201 ze zm., dalej: "Ordynacja podatkowa") oraz braku skutecznego doręczenia całej korespondencji w postępowaniu prowadzonym przez Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej (w tym postanowienia o wszczęciu postępowania oraz zaskarżonej decyzji), w związku z wykryciem takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu, skarga jest w pełni zasadna.
1.4. Naczelnik [...] Urzędu Celno - Skarbowego w G. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej odrzucenie lub w przypadku nieuwzględnienia wniosku o odrzucenie skargi, o jej oddalenie. Uzasadniając swoje stanowisko w odniesieniu do odrzucenia skargi organ wskazał, że w przedmiotowej sprawie brak jest ustawowej podstawy wznowieniowej, albowiem powołana przez skarżącą przesłanka dotycząca braku należytej reprezentacji Spółki w okresie od 26 stycznia 2009r. do 28 kwietnia 2014r. nie kwalifikuje się do okoliczności faktycznych lub środków dowodowych mających wpływ na prawidłowość wyroku w sprawie sygn. akt I SA/Gd 28/16 oraz na prawidłowość decyzji z dnia 4 listopada 2015r., podjętej w wyniku postępowania wznowieniowego na wniosek skierowany przez likwidatora Spółki. Uzasadniając swoje stanowisko w odniesieniu do oddalenia skargi organ wskazał natomiast, że uchwała zgromadzenia wspólników o powołaniu M. S.o do pełnienia funkcji członka zarządu wywołuje skutki prawne, gdyż nie wytoczono przeciwko niej powództwa, o którym mowa w art. 252 § 2 Kodeksu spółek handlowych. Tym samym, w sytuacji, gdy brak jest wyroku unieważniającego tę uchwałę to jednocześnie brak jest podstaw do twierdzeń, że M. S. nie pełnił funkcji członka zarządu. Dodatkowo organ wskazał, że w jego ocenie Spółka miała możliwość skorzystania w poprzednim postępowaniu z okoliczności lub środków dowodowych, które podnosi obecnie, albowiem nie było przeszkód, by wniosek do KRK złożyć wcześniej.
W piśmie procesowym z dnia 23 lutego 2018r. Spółka, polemizując ze stanowiskiem organu podatkowego, przytoczyła treść wyroku NSA z dnia 27 października 2015r. sygn. akt I FSK 831/14. Jednocześnie, ustosunkowując się do możliwości wcześniejszego wystąpienia z wnioskiem do KRK, skarżąca wskazała, że z takim wnioskiem mogły również wystąpić organy i ewentualnie podjąć działania zmierzające do ustanowienia kuratora dla Spółki stosownie do treści art. 254 § 1 i art. 138 § 1 Ordynacji podatkowej.
1.5. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku stwierdził, iż prowadzone przez ten sąd postępowanie w sprawie o sygn. akt I SA/Gd 28/16 dotyczyło skargi złożonej na decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w G. z dnia 4 listopada 2015r. Z akt administracyjnych wynika, że wskazana w skardze decyzja została wydana w związku z wnioskiem strony o umorzenie postępowania w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia 2008r. do grudnia 2008r. zakończonego decyzją z dnia 16 grudnia 2011r. We wniosku o wznowienie postępowania strona jako podstawę prawną wskazała art. 240 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej. Strona zarzuciła, że organ kontroli nie znał w dniu wydania decyzji wszystkich istotnych dowodów w sprawie i do wniosku dołączyła duplikaty faktur VAT sporządzone dnia 21 stycznia 2009r. przez prezesa spółki będącej kontrahentem strony skarżącej. Organ postanowieniem z dnia 29 maja 2015r. wznowił postępowanie zakończone decyzją ostateczną z 16 grudnia 2011r. Po przeprowadzeniu postępowania decyzją z dnia 14 sierpnia 2015r. organ odmówił uchylenia decyzji ostatecznej. Po rozpatrzeniu odwołania Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w G. decyzją z dnia 24 listopada 2015r. utrzymał w mocy decyzję z 14 sierpnia 2015r. W związku ze złożoną skargą decyzja powyższa została poddana kontroli w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę. Złożony przez skarżącą w dniu 22 grudnia 2017r. wniosek o wznowienie postępowania sądowego w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem WSA w Gdańsku z 22 lutego 2016 r., sygn. akt I SA/Gd 28/16 jest oparty na wskazanej w art. 273 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przesłance wznowieniowej. Strona dowodzi, że wymiarowa decyzja Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w G. z 16 grudnia 2011r. nie została Spółce skutecznie doręczona. W trybie nadzwyczajnym w niniejszej sprawie została wydana decyzja odmawiająca uchylenia decyzji ostatecznej wobec niepotwierdzenia zaistnienia przesłanki wznowieniowej wskazanej w art. 240 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej. Sąd rozpoznający skargę w sprawie sygn. akt I SA/Gd 28/16 oceniał prawidłowość ustaleń organu w tym zakresie, zgodnie z zarzutami strony skarżącej. Przedmiotem zarzutów strony skarżącej nie była wadliwość doręczenia decyzji wymiarowej, z tej zatem przyczyny ani organ administracji, ani Sąd oceniający decyzję wydaną w dniu 4 listopada 2015r. nie odniosły się do kwestii prawidłowości doręczenia decyzji wymiarowej z 16 grudnia 2011r.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji wbrew stanowisku strony w postępowaniu sądowym dotyczącym prawidłowości oceny organu w zakresie wskazanej przez stronę przesłanki wznowienia postępowania administracyjnego z uwagi na ujawnienie nowych nieznanych wcześniej dokumentów w postaci odpisów faktur informacja o ewentualnej wadliwości doręczenia decyzji wymiarowej nie stanowiłaby ani okoliczności faktycznej, ani środka dowodowego, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy. Skoro postępowanie wznowieniowe prowadzone było przez organ administracji w graniach przesłanki wynikającej z art. 240 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej, ocena Sądu mogła być prowadzona w granicach sprawy rozstrzyganej w trybie nadzwyczajnym. Strona nie zgłaszała zarzutów dotyczących wadliwości doręczenia decyzji wymiarowej, zatem powoływane przez stronę stanowisko prawne dotyczące niemożności prowadzenia postępowania wznowieniowego w odniesieniu do decyzji, która nie funkcjonuje w obrocie prawnym nie znajduje zastosowania dla uznania, że postępowanie w sprawie I SA/Gd 28/16 jest dotknięte wadą uzasadniającą wznowienie.
1.6. Z tych względów, uznając skargę za bezzasadną Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł o jej oddaleniu.
2. Skarga kasacyjna i odpowiedź na skargę kasacyjną.
2.1. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku pełnomocnik strony skarżącej zaskarżył wyrok w całości i zarzucił wyrokowi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku naruszenie:
1. przepisów postępowania, które to uchybienie miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 3 § 1, art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez jego zastosowanie, art. 282 § 2 w zw. z art. 273 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, poprzez oddalenie skargi o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego, polegające na błędnym ustaleniu, że wskazane przez skarżącą przesłanki wznowienia z art. 273 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dotyczą postępowania administracyjnego nie zaś postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 22 marca 2016r. sygn. akt i SA/Gd 28/16, mimo że wykrycie nowych istotnych okoliczności faktycznych i środków dowodowych świadczących o tym, decyzja z dnia 11 grudnia 2011r. nie ma waloru ostatecznej i w związku z tym nie mógł mieć do niej zastosowania tryb wskazany w art. 240 Ordynacji podatkowej, czego skutkiem jest wydanie wadliwego wyroku z 27 marca 2018r. i oddalenie skargi o wznowienie postępowania sądowego - przez co wypełniona została dyspozycja art. 174 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi;
2. przepisów postępowania, tj. art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez jego zastosowanie oraz art. 282 § 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 282 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez ich niezastosowanie i nie dokonanie zmiany wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 22 marca 2016r., sygn. akt I SA/Gd 28/16, poprzez uwzględnienie skargi i uchylenie decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w G. z dnia 4 listopada 2015r. utrzymującą w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w G. z dnia 14 sierpnia 2015r. odmawiającej uchylenia w całości ostatecznej decyzji tego organu z dnia 16 grudnia 2011r. - przez co wypełniona została dyspozycja art. 174 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
2.2. W skardze kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych i rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
2.3. W odpowiedzi na skargę kasacyjną wniesiono o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
3.1. Zarzuty skargi kasacyjnej nie mają usprawiedliwionych podstaw, dlatego skarga kasacyjna podlegała oddaleniu.
Zgodnie z art. 183 § 1 zd. pierwsze ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania, określone w § 2 powołanego przepisu, co pozwoliło na rozpoznanie sprawy w zakresie wyznaczonym zarzutami skargi kasacyjnej i stosownie do art. 193 zd. drugie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – przedstawienie w odniesieniu do tych zarzutów motywów rozstrzygnięcia.
Skarga kasacyjna została zatem zbadana według reguły związania zarzutami w niej zawartymi (art. 183 § 1 ab initio ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W tym zakresie okazała się niezasadna i dlatego podlegała oddaleniu. Sąd nie naruszył bowiem podanych w zarzutach przepisów prawa w sposób przedstawiony w ich uzasadnieniu, który wymagałby uchylenia zaskarżonego wyroku.
3.2. Wspomnieć należy, że według art. 193 zdanie drugie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Mając na uwadze tę szczególną regulację w stosunku do art. 141 § 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Naczelny Sąd Administracyjny, orzekając o oddaleniu skargi kasacyjnej, mógł zrezygnować z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i sprowadzić swoją dalszą wypowiedź tylko do rozważań mających znaczenie dla oceny postawionych zarzutów.
3.3. Rozpatrując niniejszą sprawę w granicach zarzutów sformułowanych w treści skargi kasacyjnej stwierdzić należy, iż na podstawie art. 273 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi można żądać wznowienia w razie późniejszego wykrycia takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu. Odnosząc treść tego przepisu do stanu faktycznego sprawy należy stwierdzić, iż skarga kasacyjna jest nieuzasadniona, a ocena sprawy dokonana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku była właściwa.
Na wstępie należy wskazać, iż wznowienie postępowania sądowego jest instytucją wyjątkową. Owa wyjątkowość wyraża się w tym, że wymieniona instytucja przysługuje od ściśle określonych orzeczeń (prawomocnych, kończących postępowanie) i na ściśle określonych podstawach. Według poglądów doktryny wyjątkowość tej instytucji ma zapewnić racjonalną stabilność merytorycznego orzeczenia oraz autorytet sądu, który je wydał (por. K. Sobieralski, Wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego, Kraków 2003, s. 49–50). Nadzwyczajny charakter instytucji wznowienia postępowania (zaburzający ustalony porządek prawny) nakazuje interpretować przyczyny wznowienia postępowania w sposób ścisły. Istotą tej instytucji jest bowiem ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy zakończonej prawomocnym orzeczeniem, w celu zapewnienia zgodności z prawem wydanego w sprawie rozstrzygnięcia, co może nastąpić wyłącznie w granicach podstaw wskazanych w skardze o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego i określonych w art. 271-273 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (por. wyrok NSA z dnia 24 stycznia 2020r. sygn. akt I GSK 557/17).
3.4. Zatem wzruszenie prawomocnego wyroku możliwe jest wyłącznie wówczas, gdy strona we wniosku o wznowienie postępowania sądowego wykaże, iż istnieje przesłanka, która jako okoliczności faktyczne lub środki dowodowe, odnosi się do postępowania sądowoadministracyjnego, mogąc mieć wpływ na jego wynik, a nie - dotyczy postępowania administracyjnego, w którym ostatecznie rozstrzygnięto sprawę administracyjną.
Tymczasem przesłanka wskazana przez stronę skarżącą we wniosku dotyczy wadliwości doręczenia korespondencji, w tym decyzji, a zatem okoliczności, które miały miejsce na etapie postępowania administracyjnego, a nie sądowego.
W skardze kasacyjnej strona w istocie nie odnosi się do poglądów przedstawionych przez Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym wyroku, tylko prezentuje własne stanowisko i podkreśla, że decyzja wymiarowa w sprawie nie została doręczona, a przez to nigdy nie weszła do obrotu prawnego i nie można stwierdzić, że jest ostateczna. Przy tym strona pomija, iż w sprawie sama wnosiła o wznowienie postępowania administracyjnego, nie kwestionując, że decyzja jest ostateczna, skoro jej wniosek dotyczył wzruszenia decyzji ostatecznej w trybie nadzwyczajnym.
3.5. Istnienie przyczyn restytucyjnych uzasadnia uchylenie lub zmianę prawomocnego orzeczenia tylko wtedy, gdy istnieje bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy stwierdzonymi przyczynami a treścią orzeczenia sądu. Takich okoliczności nie wykazano. Strona skarżąca musi mieć świadomość, iż podstawa określona w art. 273 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi znajdzie ograniczone zastosowanie w postępowaniu sądowoadministracyjnym z uwagi na treść art. 133 § 1 i art. 106 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wykrycie zatem okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w rozumieniu art. 273 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ograniczone jest do postępowania sądowoadministracyjnego. Natomiast jeżeli wykryte okoliczności faktyczne lub środki dowodowe mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy administracyjnej (na co wskazuje strona skarżąca) i powinny być wykorzystane w tym postępowaniu, to dotknięta taką wadą ostateczna decyzja administracyjna podlega zweryfikowaniu w trybie wznowienia postępowania administracyjnego bez potrzeby wcześniejszej zmiany, bądź uchylenia prawomocnego wyroku sądu administracyjnego oddalającego skargę na tę decyzję. Na to wskazał także Sąd pierwszej instancji, a w skardze kasacyjnej nie wykazano, iż pogląd powyższy w okolicznościach faktycznych sprawy jest nieuprawniony.
Strona skarżąca we wniosku o wznowienie postępowania sądowego wskazała na inne okoliczności sprawy niż badane w postępowaniu sądowoadministracyjnym, a to w kontekście przesłanek wznowienia nie odpowiada dyspozycji przepisu. Strona skarżącą pomija podkreślaną przez Sąd pierwszej instancji okoliczność kluczową dla sprawy, iż skoro postępowanie wznowieniowe prowadzone było przez organ administracji (i kontrolowane przez Sąd) w graniach przesłanki wynikającej z art. 240 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej to ocena Sądu mogła być prowadzona w granicach sprawy rozstrzyganej w trybie nadzwyczajnym. A w tym postępowaniu jako okoliczność uzasadniającą wznowienie wskazano, iż organ nie znał w dniu wydania decyzji wszystkich istotnych dowodów w sprawie i do wniosku dołączono duplikaty faktur VAT, nie zgłaszano przy tym zarzutów dotyczących wadliwości doręczenia decyzji wymiarowej. Przedmiotem wznowionego postępowania jest ocena wpływu wskazanej przez skarżącego podstawy wznowienia na treść poprzedniego rozstrzygnięcia. Negatywny wynik tej oceny, a więc gdy powołane podstawy wznowienia ewentualnie istnieją, ale nie pozostają w związku przyczynowym z treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia lub nie mają wpływu, sprawia, że skarga o wznowienie postępowania podlega oddaleniu (por. postanowienia NSA z: 26 października 2012 r. II OSK 2577/12; 4 września 2013 r. I FSK 1424/13).
3.6. Mając na uwadze przedstawione uzasadnienie Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna została oparta na nieusprawiedliwionych podstawach kasacyjnych, dlatego na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 i art. 209 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zasądzając kwotę 360 zł jako 75 % stawki minimalnej w postępowaniu przed sądami administracyjnymi należnej pełnomocnikowi w drugiej instancji.
Maja Chodacka Małgorzata Niezgódka-Medek Arkadiusz Cudak
del. sędzia WSA sędzia NSA sędzia NSA