I FSK 1080/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Izabela Najda-Ossowska po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej sprawy ze skargi kasacyjnej R. Spółka cywilna B. J. A. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 13 lutego 2018 r., sygn. akt I SA/Łd 991/17 w sprawie ze skargi R. Spółka cywilna B. J. A. J. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 1 sierpnia 2017 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia postanawia: umorzyć postępowanie kasacyjne

Wyrokiem z dnia 13 lutego 2018 r., sygn. akt I SA/Łd 991/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi po rozpoznaniu skargi R. Spółka Cywilna B. J., A. J. (Skarżąca) oddalił skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 1 sierpnia 2017 r. w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia.

Od powyższego wyroku Skarżąca wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę kasacyjną, domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku oraz zasądzenia kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W dniu 10 maja 2022 r. do Naczelnego Sądu Administracyjnego wpłynęło pismo pełnomocnika organu z informacją o śmierci B. J. wspólnika spółki cywilnej. Następnie 31 maja 2022 r. pełnomocnik organu nadesłał odpis skrócony aktu zgonu B.J., z którego wynika, że zmarł on 23 marca 2021 r.

Naczelny Sad Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do 161 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), dalej: P.p.s.a., sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania w sytuacji, gdy skarżący skutecznie cofnął skargę; w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego, chyba że udział w sprawie zgłasza osoba, której interesu prawnego dotyczy wynik tego postępowania; gdy postępowanie z innych przyczyn stało się bezprzedmiotowe.

Zwrot normatywny "stało się bezprzedmiotowe" użyty w cyt. przepisie oznacza, że chodzi o przyczynę, która zaistniała dopiero w toku postępowania sądowego po wniesieniu skargi. Innymi słowy, postępowanie przed sądem staje się bezprzedmiotowe, jeżeli w jego trakcie wystąpiły zdarzenia, w następstwie których, przestaje istnieć sprawa sądowoadministracyjna. W powołanym przepisie chodzi o przeszkodę mającą charakter trwały, uniemożliwiającą prowadzenie dalszego postępowania w sprawie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 października 2019r., sygn. akt II OSK 2728/17).

Biorąc pod uwagę przedmiotową sprawę, wskazać należy, że w przypadku spółki cywilnej, rozwiązanie takiej spółki mogą powodować zdarzenia całkowicie niezależne od woli wspólników, jak również zdarzenia, o których wystąpieniu, decyzję podejmują wspólnicy wspólnie lub tylko jeden z nich. Zatem wśród zdarzeń powodujących rozwiązanie spółki cywilnej wyróżniamy, m.in. śmierć wspólnika, upadłość wspólnika, wypowiedzenie umowy przez wspólnika, uchwałę o rozwiązaniu spółki, rozwiązanie spółki orzeczeniem sądu z ważnych powodów, na żądanie wspólnika, czy też nadejście oznaczonego w umowie spółki terminu lub zdarzenia.

Należy wyjaśnić, że w podatku od towarów i usług (którego dotyczy zaskarżona decyzja) status podatnika przysługuje spółce cywilnej, a nie jej wspólnikom, o czym stanowi art. 15 ust. 1 i nast. ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2017 poz. 1221 ze zm.).

W przypadku śmierci jednego ze wspólników dwuosobowej spółki cywilnej następuje utrata jej bytu prawnego i podmiotowości na gruncie zobowiązań podatkowych w podatku od towarów i usług. Umowa spółki może zawierać postanowienia, na mocy których spadkobiercy wspólnika wchodzą w jego miejsce, jednak nie ma to postaci dziedziczenia. W takiej sytuacji spółka nie kończy swego bytu prawnego, tylko trwa nadal. W spółce mającej tylko dwóch wspólników, bez powyższego postanowienia w treści umowy, śmierć wspólnika powoduje rozwiązanie spółki.

Taka sytuacja miała miejsce w rozpoznawanej sprawie. Znajdująca się w aktach sądowych umowa spółki cywilnej (k. 26 -27), będącej stroną skarżącą w niniejszym postępowaniu, nie przewiduje wstąpienia do spółki spadkobierców wspólnika. Należy również zauważyć, że przepisy prawa podatkowego, co do zasady, nie przewidują następstwa prawnego w przypadku rozwiązania spółki cywilnej. W szczególności, nie są nimi wspólnicy zlikwidowanej spółki cywilnej, zaliczani do kręgu "osób trzecich" i odpowiadający za jej zobowiązania w szczególnym trybie, przewidzianym w przepisie art. 115 Ordynacji podatkowej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 lutego 2000 r., sygn. akt I SA/Kr 206/98, LEX nr 57967 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 kwietnia 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 412/07, LEX nr 334285).

Nie ma wątpliwości, że adresatem zaskarżonej decyzji i jednocześnie stroną skarżącą w niniejszym postępowaniu jest spółka cywilna. Wobec powyższego, śmierć jednego z wspólników dwuosobowej spółki cywilnej – B. J., należało uznać w sferze skutków prawnych za równoznaczną z ustaniem bytu prawnego skarżącej spółki, co w konsekwencji spowodowało, że przestała istnieć strona postępowania sądowego, jakie zainicjowane zostało złożeniem skargi w sprawie.

Ze wskazanych powodów, Sąd, działając na podstawie art. 161 § 1 3 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.