I CZ 116/12

Sygn. akt I CZ 116/12 .. POSTANOWIENIE Dnia 10 października 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Mirosław Bączyk (przewodniczący) SSN Teresa Bielska-Sobkowicz SSN Bogumiła Ustjanicz (sprawozdawca) w sprawie z powództwa Banku M. S.A. w W. przeciwko Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 10 października 2012 r., zażalenia strony powodowej na postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 26 kwietnia 2012 r., uchyla zaskarżone postanowienie i zasądza od Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz Banku M. Spółki Akcyjnej w W. kwotę 1700 zł (jeden tysiąc siedemset) tytułem zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego oraz wniosek oddala. Uzasadnienie 2 Zaskarżonym postanowieniem Sąd Apelacyjny uzupełnił wyrok wydany przez ten Sąd w dniu 30 marca 2012 r. w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach procesu za drugą instancję w ten sposób, że zasądził od powoda na rzecz pozwanej dodatkowo kwotę 50000 zł tytułem zwrotu kosztów sądowych poniesionych w postępowaniu apelacyjnym. Powód w zażaleniu zarzucił zaskarżonemu postanowieniu naruszenie art. 379 pkt 4 w związku z art. 323 i 351 k.p.c. polegające na wydaniu go przez innych sędziów niż ci, którzy wydali wyrok oraz art. 351 § 1 k.p.c. przez zasądzenie dodatkowej kwoty tytułem kosztów procesu, mimo że wyrok zawierał orzeczenie o tych kosztach. Domagał się uchylenia kwestionowanego postanowienia i przekazania sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zażalenie należało uznać za uzasadnione aczkolwiek nie wszystkie podniesione w nim zarzuty był trafne. Rozstrzygnięcie o rozdziale kosztów procesu obejmuje wszystkie koszty poniesione przez strony, pozostaje w ścisłym związku z wynikiem sprawy, który w zasadzie decyduje o zastosowaniu jednej z zasad przewidzianych art. 98 do 107 k.p.c. i zgodnie z art. 108 § 1 k.p.c., dokonywane jest w orzeczeniu kończącym sprawę. Rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów procesu przybiera postać postanowienia także wówczas, gdy zamieszczone jest w wyroku kończącym sprawę i może być samodzielnie zaskarżane (art. 394 § 1 pkt 9 k.p.c.). Jeśli końcowe orzeczenie sądu nie zawiera rozstrzygnięcia co do kosztów procesu, to strona zainteresowana może domagać się uzupełnienia tego braku na podstawie art. 351 k.p.c. Możliwość rozpoznania wniosku o uzupełnienie orzeczenia końcowego na posiedzeniu niejawnym (art. 351 § 2 k.p.c.) oraz wydanie orzeczenia w tej kwestii w formie postanowienia stanowi wyraz odrębności rozstrzygnięcia o kosztach procesu. W uchwale z dnia 12 września 1973 r., III CZP 47/73, OSNCP 1974, nr 5, poz. 83 Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że o uzupełnieniu orzeczenia w zakresie kosztów procesu sąd orzeka w takim samym składzie, w jakim został wydany wyrok. Podniesione w uzasadnieniu argumenty, dotyczące konieczności dochowania kolegialności składu sądu w odniesieniu do różnych części jednego 3 orzeczenia, należy podzielić. Nie oznacza to jednak powinności orzekania przez ten sam skład, zwłaszcza że na gruncie procesu cywilnego nie obowiązuje zasada stałości tego samego składu w odniesieniu do całego postępowania, co niejednokrotnie nie byłoby możliwe lub znacznie utrudnione. Należy podzielić stanowisko żalącego, że przyczyny zmiany składu osobowego Sądu powinny być określone i ujawnione, ale uchybienie temu obowiązkowi nie daje mu żadnych uprawnień procesowych, jak też nie stanowi podstawy nieważności postępowania (art. 379 pkt 4 k.p.c.). Na podzielenie zasługiwał natomiast zarzut naruszenia art. 351 § 1 k.p.c. Uzupełnienie orzeczenia w przedmiocie kosztów postępowania może mieć miejsce, jeśli nie zawiera ono żadnego rozstrzygnięcia co do tych kosztów. Przyjęte zostało w orzecznictwie (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 11 lipca 1972 r., III PZP 14/72, OSNCP 1972, nr 12, poz. 215) zapatrywanie, podzielane w rozpoznawanej sprawie, że zażalenie na orzeczenie o kosztach procesu przysługuje także wtedy, gdy sąd pierwszej instancji uwzględnił tylko część żądanych kosztów i nie oddalił wniosku o te koszty w pozostałym zakresie, ponieważ to pozytywne rozstrzygnięcie zawiera również oddalenie wniosku w nieuwzględnionej części. Oznacza to, że jeśli w końcowym orzeczeniu sądu jest rozstrzygnięcie o kosztach procesu, to strona niezadowolona może podważać prawidłowość częściowego jedynie uwzględnienia jej wniosku albo nieuwzględnienia go, jeśli została w całości kosztami obciążona, drogą zażalenia. Nie ma podstaw do przyjęcia, że w takiej sytuacji należałoby domagać się uzupełnienia orzeczenia. Nie wpływa na zmianę takiej wykładni art. 351 §1k.p.c. w odniesieniu do rozstrzygnięcia o kosztach procesu dodanie art. 1081 k.p.c. przez art. 126 pkt 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 167, poz. 1398, dalej - u.k.s.c.). Uregulowanie to dotyczy obowiązku orzekania przez sąd z urzędu o pominiętych kosztach sądowych, należnych Skarbowi Państwa i jest następstwem uchylenia przez art. 150 u.k.s.c. poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (j.t. Dz. U. z 2002 r. Nr 9, poz. 88 ze zm.), a zatem również jej art. 13, który regulował tę samą materię stanowiąc, że jeżeli w toku postępowania sąd nie orzekł o obowiązku ponoszenia kosztów sądowych lub też orzeczeniem nie objął całej kwoty należnej z tego tytułu, postanowienie w tym 4 przedmiocie wyda na posiedzeniu niejawnym sąd, w którym sprawa toczyła się w pierwszej instancji. Regulacji tego dotyczącej nie zawiera ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. Obejmuje ona określenie zasad i trybu pobierania kosztów sądowych, zasad ich zwrotu, wysokości opłat sądowych, zasad zwalniania od kosztów sądowych oraz umarzania, rozkładania na raty i odraczania terminu zapłaty należności sądowych. Natomiast podejmowanie czynności procesowych skupione zostało w kodeksie postępowania cywilnego. Nie doszło w tym względzie do merytorycznej zmiany ani zasad stosowania, a jedynie do przeniesienia przepisu do kodeksu przy niezmienionej treści. Nie można tego wyjątkowego uregulowania traktować jako wprowadzającego zasadę stosowania konstrukcji uzupełnienia orzeczenia do niepełnych postanowień w przedmiocie kosztów procesu zwłaszcza, że w takim samym kształcie obowiązywał i był stosowany w poprzednim okresie czasu. Wobec tego pozwana, kwestionując wysokość zasądzonych na jej rzecz kosztów postępowania odwoławczego powinna złożyć zażalenie. Wniosek o uzupełnienie wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 30 marca 2012 r. nie zasługiwał na uwzględnienie. Z powyższych względów zaskarżone postanowienie należało uchylić na podstawie art. 39816 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. orzec o oddaleniu wniosku o uzupełnienie wyroku. Orzeczenie o kosztach postępowania zażaleniowego oparte zostało na zasadzie odpowiedzialności za wynik sprawy na tym etapie postępowania, stosownie do art. 98 § 1 w związku z art. 3941 § 3 i art. i art. 39821 k.p.c.