I CSK 812/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
22 października 2025 r.
SSN Marta Romańska
na posiedzeniu niejawnym 22 października 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa J.Ł. i Z.Ł.
przeciwko Bankowi spółce akcyjnej w W.
o zapłatę i ustalenie,
na skutek skargi kasacyjnej J.Ł. i Z.Ł.
od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu
z 9 października 2024 r., I ACa 3528/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od powodów na rzecz pozwanego kwotę 2.700
(dwa tysiące siedemset) zł z odsetkami w wysokości
odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu
świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia od
dnia doręczenia powodom odpisu niniejszego
postanowienia, tytułem kosztów postępowania
kasacyjnego.
[dr]
UZASADNIENIE
Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie
występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów
prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności
w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna
I CSK 812/25
2
jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego jest
sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
w nawiązaniu do powyższych przesłanek, a rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego
w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania
wynika z oceny, czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym,
o których jest mowa w art. 3989 § 1 k.p.c.
Powodowie wnieśli o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
z powołaniem się na jej oczywistą zasadność (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) z uwagi na
zastosowanie teorii salda przez Sąd Apelacyjny i odstąpienie od przyjętej
w orzecznictwie sądów powszechnych i Sądu Najwyższego tzw. teorii dwóch
kondykcji przy rozliczaniu stron umowy kredytu waloryzowanego kursem franka
szwajcarskiego, która okazała się nieważna z uwagi na wprowadzenie do niej
klauzul abuzywnych dotyczących głównych świadczeń stron, z pominięciem których
umowa nie mogła być wykonywana.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, że uzasadnienie
oczywistej zasadności skargi kasacyjnej jako przesłanki jej przyjęcia do
rozpoznania wymaga powołania się na kwalifikowaną postać naruszenia
zaskarżonym orzeczeniem przepisów prawa materialnego lub procesowego
i przeprowadzania wywodu zmierzającego do jego wykazania. Oczywistość
naruszenia ma miejsce wówczas, gdy jest ono widoczne prima facie, przy
wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby wchodzenia
w szczegóły czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu wchodzących w grę
przepisów i doszukiwania się ich znaczenia. Szczególna podstawa przedsądu z art.
3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wymaga przy tym samodzielnego, czyli odrębnego od podstaw
kasacyjnych wskazania i wykazania naruszenia konkretnego przepisu prawa
(procesowego lub materialnego), które jest oczywiste i bez wątpliwości prowadzi do
stwierdzenia, że objęte skargą orzeczenie jest wadliwe i dlatego skarga powinna
zostać przyjęta do rozpoznania.
W wyroku z 14 grudnia 2023 r., C-28/22, Trybunał Sprawiedliwości Unii
Europejskiej orzekł, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 Dyrektywy 93/13 w związku
z zasadą skuteczności należy interpretować w ten sposób, że stoją one na
I CSK 812/25
3
przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą w sytuacji gdy
umowa kredytu hipotecznego zawarta przez przedsiębiorcę z konsumentem nie
może już pozostać wiążąca po usunięciu nieuczciwych warunków zawartych w tej
umowie, przedsiębiorca ten może powołać się na prawo zatrzymania umożliwiające
mu uzależnienie zwrotu świadczeń otrzymanych od tego konsumenta od
przedstawienia przez niego oferty zwrotu świadczeń, które sam otrzymał od tego
przedsiębiorcy lub gwarancji zwrotu tych ostatnich świadczeń, jeżeli wykonanie
przez tego samego przedsiębiorcę prawa zatrzymania powoduje utratę przez
rzeczonego konsumenta prawa do uzyskania odsetek za opóźnienie od momentu
upływu terminu nałożonego na danego przedsiębiorcę do wykonania świadczenia
po tym, jak przedsiębiorca ten otrzyma wezwanie do zwrotu świadczeń
zapłaconych mu w wykonaniu tej umowy (zob. też - w kwestii w ogóle
dopuszczalności podniesienia przez przedsiębiorcę przeciwko konsumentowi
zarzutu zatrzymania - postanowienie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej
z 8 maja 2024 r., C-424/22). Ponadto w wyroku z 7 grudnia 2023 r., C-140/22,
Trybunał wyjaśnił, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 Dyrektywy 93/13 należy
interpretować w ten sposób, że w kontekście nieważności umowy kredytowej ze
względu na przewidziane w niej abuzywne postanowienia, stoją one na
przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą wykonywanie
praw, które konsument wywodzi z tej dyrektywy, jest uzależniona od złożenia przez
tego konsumenta przed sądem oświadczenia, w którym stwierdzi on, że nie wyraża
zgody na utrzymanie w mocy tego abuzywnego warunku oraz że jest świadomy
konsekwencji tego uznania nieważności umowy oraz wyraża on zgodę na uznanie
umowy za nieważną.
Z kolei w wyrokach z 15 czerwca 2023 r., C - 520/21, z 7 grudnia 2023 r.,
C-140/22 oraz w postanowieniu z 11 grudnia 2023 r., C-756/22 Trybunał stwierdził,
że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 Dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że
w kontekście nieważności umowy kredytowej zawartej przez przedsiębiorcę
z konsumentem, stoją one na przeszkodzie takiej wykładni prawa krajowego, że
instytucja bankowa może domagać się od konsumenta rekompensaty
przekraczającej zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania umowy oraz
ustawowe odsetki za zwłokę liczone od dnia wezwania do zapłaty (zob. też –
I CSK 812/25
4
w kwestii niedopuszczalności roszczenia przedsiębiorcy przeciwko konsumentowi
o waloryzację kwoty wypłaconego kapitału - wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii
Europejskiej z 12 stycznia 2024 r., C - 488/23).
Z powyższych orzeczeń Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wynika,
że w świetle Dyrektywy 93/13 w razie nieważności umowy kredytowej
przedsiębiorcy (bankowi) przysługuje w stosunku do konsumenta roszczenie
o zwrot nominalnej kwoty wypłaconego kapitału z odsetkami za opóźnienie
liczonymi od dnia wezwania konsumenta do zapłaty, natomiast konsumentowi
przysługuje przeciwko bankowi roszczenie o zwrot świadczenia spełnionego
w postaci rat kapitałowo-odsetkowych na podstawie nieważnej umowy kredytowej
z odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia wezwania banku do zapłaty.
W wyroku z 19 czerwca 2025 r., C-396/24, Trybunał zakwestionował
dominującą w judykaturze sądów krajowych zasadę dwóch kondykcji przy
rozliczeniu wzajemnych świadczeń spełnionych przez strony na podstawie
nieważnej umowy kredytowej. Co prawda przedmiotem rozpoznania była
problematyka zastosowania teorii dwóch kondykcji w sprawie z powództwa banku
przeciwko konsumentowi, jednakże z powołanego orzeczenia można wyprowadzić
wniosek, że teoria salda działa w obie strony. Zatem przyjęcie teorii salda oznacza,
że termin wymagalności roszczeń z tytułu zwrotu wzajemnych świadczeń
pieniężnych spełnionych na podstawie nieważnej umowy, do wysokości niższego
świadczenia, powstaje w tym samym czasie, a więc opóźnienie w spełnieniu
świadczenia zwrotnego odnosi się do tej części, która przekracza wysokość
świadczenia zwrotnego drugiej strony.
Nie sposób uznać, że konsumentowi przysługuje dodatkowa korzyść
w postaci odsetek za opóźnienie w zwrocie spełnionego świadczenia (tj. w zakresie
świadczenia, którego wysokość odpowiada wysokości świadczenia wypłaconego
przez bank na rzecz konsumenta w wykonaniu umowy kredytowej) na podstawie
nieważnej umowy kredytowej, gdyż wskutek orzeczonej nieważności konsument
uzyskuje w istocie kredyt darmowy, zaś bank nie może domagać się zapłaty
przewidzianych w umowie odsetek od kwoty kapitału, jak również nie może
skutecznie żądać od konsumenta wynagrodzenia za bezumowne korzystania
I CSK 812/25
5
z kwoty kapitału, ani waloryzacji kwoty wypłaconego kapitału. Jednocześnie z faktu,
że bank stał na stanowisku, iż umowa kredytowa jest ważna, nie można
wyprowadzić tezy, że w razie nieważności tej umowy i powstania stanu
wymagalności roszczenia zwrotnego konsumenta (na skutek wezwania do zapłaty
– art. 455 k.c.), bank rezygnuje z postawienia własnej wierzytelności zwrotnej (do
wysokości świadczenia zwrotnego konsumenta) w stan wymagalności i godzi się
w tym zakresie na powstanie roszczenia odsetkowego konsumenta (argumentum
a maiori od minus).
Zgodnie z art. 455 k.c., jeżeli termin świadczenia nie jest oznaczony ani nie
wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione
niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania. W przypadku teorii salda
postawienie w stan wymagalności roszczenia pieniężnego zwrotnego jednej strony
nieważnego kontraktu skutkuje powstaniem stanu wymagalności roszczenia
pieniężnego zwrotnego drugiej strony do wysokości niższej wierzytelności. W tym
zakresie termin spełnienia wzajemnego świadczenia (tj. z tytułu zwrotu kwoty
kapitału) wynika z właściwości zobowiązania w rozumieniu art. 455 k.c.
Powołana wykładnia prawa krajowego nie sprzeciwia się Dyrektywie 93/13,
gdyż z jednej strony bank ponosi dotkliwą sankcję w postaci braku możliwości
domagania się wynagrodzenia z tytułu korzystania przez konsumenta z kwoty
wypłaconego kapitału. Z drugiej zaś strony środki kredytowe zostały udzielone na
nabycie lokalu mieszkalnego, którego konsumenci stali się właścicielami i korzystali
z niego oraz którego wartość znacząco wzrosła w stosunku do kwoty nominalnej
wypłaconego kapitału kredytu. Dysproporcja ta jest widoczna, gdyż konsument,
który będąc właścicielem lokalu (zakupionego za środki kredytowe) i korzystając
z niego (przez zamieszkiwanie, względnie uzyskując środki pieniężne z jego
wynajmu), mógłby domagać się jeszcze odsetek za opóźnienie od kwoty
(spełnionych świadczeń w wykonaniu nieważnej umowy kredytowej)
nieprzekraczającej w sumie nominalnej kwoty kapitału wypłaconego przez bank,
tylko dlatego, że bank nie wezwał formalnie konsumenta do zwrotu kwoty kapitału,
ponieważ uznał, że umowa kredytowa jest ważna.
I CSK 812/25
6
W konsekwencji tzw. teoria salda przy wzajemnych świadczeniach
pieniężnych zwrotnych ma sens prawny, ekonomiczny i społeczny gdy powinność
odliczenia przez jedną stronę nieważnego kontraktu od swojego świadczenia
zwrotnego wysokości tego, co świadczyła na jej rzecz druga strona, następuje
z chwilą powstania stanu wymagalności roszczenia zwrotnego jednej ze stron
(w związku z wezwaniem drugiej strony do zwrotu świadczenia spełnionego na
podstawie nieważnego kontraktu), nawet gdyby druga strona z uwagi na jej
stanowisko o ważności tej umowy nie wystosowała formalnego wezwania o zwrot
spełnionego przez nią świadczenia Inne rozumienie teorii salda, w kontekście
roszczenia odsetkowego konsumenta naruszałoby zasadę proporcjonalności
sankcji z Dyrektywy 93/13 w stosunku do przedsiębiorcy za stosowanie
abuzywnych postanowień w umowach z udziałem konsumentów, a tym samym
i konstytucyjną zasadę sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP).
Teoria salda powinna działać w stosunku do świadczeń zwrotnych obydwu
stron zarówno w odniesieniu do roszczenia zwrotnego konsumenta w stosunku do
banku, jak i roszczenia zwrotnego banku przeciwko konsumentowi. Jest ona
również korzystna dla konsumenta, nie narażając go przy tym na dodatkowe koszty
procesu sądowego związane z roszczeniem zwrotnym banku.
W niniejszej sprawie udzielono powodom kredytu w kwocie 175.000 zł.
Powodowie dochodzili kwoty 181.774,10 zł jako wartości spłaty na rzecz strony
pozwanej. Sąd Apelacyjny rozliczył wzajemne roszczenia stron, uznając że
nadwyżka (ponad kwotę udzielonego kapitału spełnianego przez powodów
świadczenia) w wysokości 6.774,10 zł powinna zostać zasądzona wraz
z ustawowymi odsetkami.
W świetle powyższego należy stwierdzić, że twierdzenia skarżących
o zasadności zastosowania teorii dwóch kondykcji przy wzajemnych rozliczeniach
stron nie mogły zostać uznane za kwalifikowane naruszenie prawa w rozumieniu
art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., gdyż zastosowanie teorii salda znajduje podstawę
w orzecznictwie sądowym i w orzecznictwie TSUE.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c. oraz – co
do kosztów postępowania – art. 98 § 1, 11 i 3 k.p.c. w zw. z art. 39821 i art. 391 § 1
I CSK 812/25
7
k.p.c., § 2 pkt 6 w związku z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra
Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców
prawnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1935), orzeczono jak w postanowieniu.
[dr]
[SOP]
