I CSK 812/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
28 października 2025 r.
SSN Dariusz Pawłyszcze
na posiedzeniu niejawnym 28 października 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa W. sp. z o. o. w S.
przeciwko S. S.A. w B.
o zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej W. sp. z o.o. w S.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 12 września 2023 r., I ACa 1730/21,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od W. sp. z o. o. w S. na rzecz S. S.A. w B. 7500
(siedem tysięcy pięćset) zł kosztów postępowania kasacyjnego.
(G.G.)
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 22 czerwca 2021 r., II Cgg 146/18, Sąd Okręgowy w Katowicach
oddalił powództwo powodowego poszkodowanego o naprawienie szkody
spowodowanej ruchem zakładu górniczego prowadzonego przez poprzednika
prawnego pozwanego przedsiębiorcy.
Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Apelacyjny w Katowicach
oddalił apelację poszkodowanego.
Sąd ten ustalił, że w stosunku do przedsiębiorcy prowadzącego zakład
górniczy, którego ruch miał spowodować szkodę, ogłoszono upadłość. Pozwany
przedsiębiorca w 2004 roku nabył zakład górniczy od syndyka masy upadłości, już
I CSK 812/24
2
po wygaśnięciu koncesji na wydobycie. Pozwany nie wznowił wydobycia na
obszarze, który mógłby powodować szkody na nieruchomościach powodowego
poszkodowanego. Sąd drugiej instancji uznał, że nabywca zorganizowanej części
przedsiębiorstwa, w tym zakładu górniczego, nie odpowiada za szkody wyrządzone
ruchem przedsiębiorstwa przed nabyciem (art. 317 ust. 2 zd. 2 pr.upadł.).
Poszkodowany wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej ze względu na
wystąpienie w sprawie zagadnienia prawnego, czy gdy jest znany sprawca szkody
górniczej lub jego następca prawny, to czy okoliczność, że następca prawny nabył
zakład górniczy za pośrednictwem komornika lub w toku postępowania
upadłościowego oznacza, że nabywca nie odpowiada za szkodę spowodowaną
ruchem zakładu górniczego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Przedstawione zagadnienie prawne zostało oparte na błędnym założeniu,
że nabywca przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części jest następcą
prawnym zbywcy. Tymczasem nabywca przedsiębiorstwa odpowiada solidarnie ze
zbywcą za zobowiązania związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa, powstałe
przed zbyciem (art. 554 k.c.), do wartości przedsiębiorstwa, co jednak nie jest
następstwem prawnym ani pod tytułem ogólnym, ani szczególnym. Nabywca
przedsiębiorstwa jest następcą prawnym zbywcy tylko co do praw objętych umową
przenoszącą przedsiębiorstwo, lecz co do zasady nie przejmuje zobowiązań
zbywcy. Taka sukcesja praw pod tytułem szczególnym nie oznacza ogólnego
następstwa prawnego. Skutki zbycia przedsiębiorstwa upadłego lub jego części
reguluje art. 317 pr.upadł., który jako przepis szczególny wyłącza stosowanie art.
554 k.c. W to miejsce art. 317 § 2 zdanie 2 pr.upadł. wprowadza zasadę, że
nabywca przedsiębiorstwa upadłego nie odpowiada za zobowiązania upadłego.
Następstwo prawne nabywcy przedsiębiorstwa upadłego można rozważać
w sferze administracyjnej (art. 317 § 1 pr.upadł.) i stosunków pracy (art. 317 § 3
pr.upadł.). Nabywca przedsiębiorstwa upadłego jest także następcą prawnym
zbywcy co do praw dotyczących przedsiębiorstwa lub jego składników. Prawa te
przechodzą na nabywcę na mocy umowy nabycia i z mocy prawa wstępuje on
I CSK 812/24
3
w miejsce upadłego lub syndyka do postępowań cywilnych i administracyjnych
dotyczących przedsiębiorstwa lub jego składników (art. 317 § 3 pr.upadł.). Jednak
zobowiązanie do naprawienia szkody spowodowanej ruchem przedsiębiorstwa nie
jest zobowiązaniem dotyczącym przedsiębiorstwa. Z chwilą powstania
zobowiązanie to odrywa się od przedsiębiorstwa i obciąża przedsiębiorcę (art. 435
k.c.), w tym prowadzącego ruch zakładu górniczego (art. 435 k.c. w zw. z art. 144
ust. 3 Prawa geologicznego i górniczego [p.g.g.] oraz art. 146 ust. 1 p.g.g.).
Obowiązek naprawienia szkody górniczej, tak jak każdej szkody wyrządzonej przez
ruch przedsiębiorstwa, nie jest długiem rzeczowym, obciążającym każdoczesnego
prowadzącego zakład górniczy lub inne przedsiębiorstwo. Dlatego wstąpienie
nabywcy przedsiębiorstwa upadłego do postępowań dotyczących przedsiębiorstwa
dotyczy tylko praw, a zobowiązań tylko tych obciążających każdoczesnego
właściciela przedsiębiorstwa lub jego składników albo obciążających każdy podmiot
prawa nabytego wraz z przedsiębiorstwem. Proces o dług upadłego w ogóle nie
może się toczyć w trakcie postępowania upadłościowego, gdyż dług ten podlega
zgłoszeniu do listy wierzytelności i podział funduszy masy upadłości jest jedyną
drogą zaspokojenia długu upadłego.
Skarżący dopatruje się zagadnienia prawnego w rzekomej kolizji art. 146
ust. 1, 3 i 4 p.g.g. oraz art. 317 ust. 2 zdanie 2 pr.upadł. Tymczasem art. 146 ust. 1
i 2 p.g.g. są przepisami szczególnymi wobec art. 435 k.c. Zagadnienie, w jakim
zakresie te przepisy Prawa geologicznego i górniczego wprowadzają jakieś
odmienności w stosunku do art. 435 k.c., a w jakim jedynie powtarzają zasady
z art. 435 k.c., nie występuje w niniejszej sprawie. Artykuł 146 ust. 1 i 2 p.g.g.
ustanawia, tak jak art. 435 k.c., zasadę, że za szkodę wyrządzoną przez ruch
zakładu górniczego (przedsiębiorstwa) odpowiada podmiot prowadzący ruch
zakładu górniczego (przedsiębiorstwa) w chwili, gdy ruch ten zapoczątkował ciąg
zdarzeń prowadzących do szkody (art. 361 § 1 k.c.). Nabywca zakładu górniczego
lub innego przedsiębiorstwa może odpowiadać za szkodę będącą normalnym
następstwem ruchu przedsiębiorstwa przed jego nabyciem, lecz powstałą lub
ujawnioną po nabyciu, tylko jako następca prawny zbywcy lub na podstawie art. 554
k.c. Jak wyżej wskazano nabywca przedsiębiorstwa nie jest następcą prawnym
I CSK 812/24
4
zbywcy, a stosowanie art. 554 k.c. w przypadku nabycia przedsiębiorstwa upadłego
zostało wyłączone przez art. 317 § 2 zdanie 2 pr.upadł.
Specyfiką szkód górniczych jest możliwość ich powstania po długim czasie
od przyczyny w postaci ruchu zakładu górniczego. Czasami ruch zakładu
górniczego uruchamia w skorupie ziemskiej procesy fizyczne, które dopiero po
długim czasie powodują powstanie szkody na powierzchni. Dlatego, jeżeli nie
można ustalić, czy przyczyną szkody jest ruch zakładu górniczego przed czy po
jego nabyciu, za szkodę odpowiada przedsiębiorca mający prawo prowadzenia
ruchu zakładu górniczego lub innej działalności uregulowanej ustawą w dniu
ujawnienia się szkody (art. 146 ust. 3 p.g.g.). To odstępstwo od zasady
odpowiedzialności wyłącznie za skutki ruchu zakładu z okresu prowadzenia tego
ruchu, niezależnie od chwili powstania szkody, nie jest jednak podstawą wniosku o
przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 398⁹ k.p.c.
oddalił wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania.
Na podstawie art. 98 k.p.c. pozwanemu przysługuje od skarżącego zwrot
kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki
minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia
Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych.
(G.G.)
[r.g.]
