I CSK 810/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Dariusz Pawłyszcze
27 sierpnia 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 27 sierpnia 2026 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa A.B. i J.Ż.
przeciwko Bank w W.
o ustalenie i zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej Bank w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 13 listopada 2024 r., I ACa 3825/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od Bank w W. na rzecz A.B. 2700 (dwa tysiące
siedemset) zł kosztów postępowania kasacyjnego z odsetkami w
wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie po upływie
tygodnia od dnia doręczenia niniejszego postanowienia
zobowiązanemu.
(G.G.)
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 13 września 2023 r., I C 23/23, Sąd Okręgowy w Opolu ustalił
nieważność umowy kredytu i zasądził od banku na rzecz powódki 35 322 zł
i 26 566,88 franków szwajcarskich (CHF) z odsetkami tytułem zwrotu zapłaconych
rat kredytu, w pozostałym zakresie powództwo oddalił.
Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Apelacyjny we Wrocławiu
zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji i oddalił powództwo w zakresie żądania
zwrotu zapłaconych rat kredytu, w pozostałym zakresie oddalił apelację banku.
I CSK 810/25
2
Sąd drugiej instancji ustalił, że 15 kwietnia 2008 r. powodowie zawarli
z poprzednikiem prawnym pozwanego banku umowę kredytu w wysokości 175 000
zł, indeksowanego o franka szwajcarskiego (CHF), podlegającego spłacie przez
480 miesięcy. Integralną częścią umowy kredytu stanowił regulamin, zgodnie z
którym kredyt indeksowany do waluty obcej to kredyt oprocentowany według stopy
procentowej opartej na stopie referencyjnej dotyczącej waluty innej niż złote,
którego wypłata oraz spłata odbywa się w złotych, w oparciu o kurs waluty obcej
według tabeli banku. Kredytobiorcy zawarli z bankiem 2 października 2008 r. aneks
nr […] do umowy, na mocy którego strony postanowiły, że bank zwolnił
powodowego kredytobiorcę z długu z tytułu kredytu, a powód przyjął to zwolnienie,
powódka także wyraziła zgodę na zwolnienie z długu drugiego kredytobiorcy. W
aneksie nr […] strony ustaliły, że spłata udzielonego kredytu będzie następowała w
CHF, czyli w walucie do której kredyt był indeksowany. Od października 2008 r. do
25 października 2022 r. kredytobiorczyni spłaciła tytułem rat kapitałowo -
odsetkowych 35 322 zł oraz 26 566,88 CHF.
Sąd drugiej instancji uznał, że postanowienia umowy kredytu dotyczące
indeksacji mogą być uznane za abuzywne, o ile nie zostały sformułowane w sposób
jednoznaczny (art. 3851 § 1 zdanie drugie k.c.), czyli nie zostały wyrażone prostym i
zrozumiałym językiem. Brak jest podstaw, aby uznać, że klauzule waloryzacyjne
zostały wyrażone w umowie kredytu w sposób jasny i precyzyjny. Przede
wszystkim kredytobiorcy, jako konsumenci nie zostali przed zawarciem umowy
poinformowani przez przedsiębiorcę o ryzyku kursowym w sposób, który mógłby
uzasadniać przyjęcie, że główne świadczenie zostało sformułowane w sposób
jednoznaczny. Bez znaczenia jest fakt złożenia przez kredytobiorców
oświadczenia, iż są świadomi ryzyka kursowego, związanego ze zmianą kursu
waluty indeksacyjnej w stosunku do złotego, w całym okresie kredytowania i
akceptuje to ryzyko. Formalne poinformowanie strony powodowej o ryzyku
kursowym nie jest wystarczające dla uznania postanowień umowy dotyczących
mechanizmu indeksacji za transparentne. Skutkiem zawarcia w umowie klauzul
indeksacyjnych jest ryzyko kursowe, ponoszone przez obie strony umowy, przy
czym ryzyko ponoszone przez przedsiębiorcę jest ograniczone, zaś ryzyko
konsumenta nie jest niczym ograniczone.
I CSK 810/25
3
Sąd drugiej instancji nadmienił, że za niedozwolone postanowienia umowne
należy uznać te klauzule zawarte w umowie z konsumentem, które uzależniają
wysokość sumy, w jakiej kredyt ma być wypłacony i zwrócony, od decyzji tylko
jednej ze stron, w dodatku strony silniejszej.
Sad drugiej instancji za bezzasadne uznał żądanie w zakresie zwrotu
uiszczonego przez kredytobiorczynię świadczenia.
Pozwany bank wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze
względu na potrzebę wykładni:
1. art. 4 ust. 2 i art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, art. 65 , 354, 358 § 2, art. 3851
§ 1 i 2 i art. 3852 k.c. oraz art. 69 ust. 3 pr.bank.;
2. art. 189 k.p.c.,
oraz wystąpienie w sprawie istotnych zagadnień prawnych:
1. czy w przypadku uznania w wyniku kontroli incydentalnej obecnych
w umowie o kredyt indeksowany kursem waluty obcej klauzul spreadowych,
nieokreślających głównego przedmiotu umowy, za niedozwolone (nieuczciwe)
warunki umowne, prawidłowym jest przyjęcie nieważności całej umowy, skoro
klauzule ryzyka walutowego, określające - zgodnie z jednolitym orzecznictwem
Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej - główny przedmiot tej umowy, nie
stanowią niedozwolonych (nieuczciwych) warunków umownych;
2. czy w przypadku uznania w wyniku kontroli incydentalnej obecnych
w umowie o kredyt indeksowany do waluty obcej klauzul odnoszących się do
indeksacji kredytu kursem waluty obcej za niedozwolone (nieuczciwe) warunki
umowne i w konsekwencji przyjęcia upadku umowy, jako konsekwencji
wyeliminowania z niej mechanizmu indeksacji, kierując się zasadą utrzymania
umowy w mocy oraz mając na uwadze postulat przywrócenia sytuacji prawnej i
faktycznej konsumenta, w jakiej znajdowałby się on w przypadku braku
nieuczciwych warunków umownych, prawidłowe jest odwołanie się, jako do
podstawy dla określenia oprocentowania zobowiązań kredytowych wyrażonych w
walucie polskiej, do stawki referencyjnej WIBOR;
I CSK 810/25
4
3. czy wobec umożliwienia kredytobiorcom posiadającym kredyty
denominowane lub indeksowane do waluty innej niż waluta polska dokonywania
spłaty rat kapitałowo-odsetkowych oraz dokonania przedterminowej spłaty pełnej
lub częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w tej walucie na podstawie art. 69 ust. 3
pr.bank., wziąwszy pod uwagę aksjomat racjonalności krajowego ustawodawcy,
uzasadnione jest przyjęcie, że kredyty denominowane lub indeksowane do waluty
innej niż waluta polska są kredytami udzielonymi w złotych polskich.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Bank nie objął wnioskiem o przyjęcie skargi do rozpoznania zagadnienia
abuzywności postanowień umowy przewidujących dokonywanie przeliczeń złotych
na CHF i odwrotnie kursami ustalanymi jednostronnie przez bank. Natomiast
uchwałą całego składu Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, do
rangi zasady prawnej podniesiono tezy:
1) w razie uznania, iż postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub
denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi
niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie
prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób
określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów;
2) w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej
w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także
w pozostałym zakresie.
Powyższe tezy, wiążąc w niniejszej sprawie (art. 88 u.s.n.), uniemożliwiają
przyjęcie skargi kasacyjnej w oparciu o powyższe podstawy, gdyż wykluczają
istnienie stosunku prawnego po usunięciu z treści umowy kredytu indeksowanego
źródła kursu walutowego. W celu uwzględnienia wniosku o przyjęcie skargi do
rozpoznania skarżący musiałby zakwestionować tezę Sądu drugiej instancji
o nieuczciwym charakterze przeliczników walutowych ustanowionych w umowie lub
zakwalifikowaniu umowy jako umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej.
Należy przy tym zaznaczyć, że na podstawie art. 3852 k.c. dla stosowania
art. 3851 k.c. istotna jest chwila zawarcia umowy (uchwały w składzie 7 sędziów SN
z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2, z 7 maja 2021 r., III
I CSK 810/25
5
CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56), a nie ewentualne, późniejsze zmiany
nieważnej umowy lub stanu prawnego (jak wejście w życie art. 69 ust. 3 pr.bank.),
chyba że przepisy przejściowe stanowiłyby o sanowaniu nieważnych umów.
Wykładni nie wymaga art. 189 k.p.c. co do tego, czy w sytuacji, gdy
kredytobiorcy przysługuje roszczenie o zapłatę, ma on interes prawny do
wytoczenia powództwa wyłącznie o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego.
Wprawdzie art. 189 k.p.c. nie może być podstawą ustalenia nieważności umowy,
gdyż nieważność umowy jest jedynie przesłanką rozstrzygnięcia o innych
żądaniach, w tym o żądaniu ustalenia istnienia lub nieistnienia stosunku kredytu.
Jednak w praktyce orzeczniczej przyjęło się orzekanie o ważności umowy
rozumianej jako skrótowe określenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego
mającego powstać na mocy spornej umowy. Przy tym dopóki nieważna umowa nie
zostanie wykonana w całości lub z innych przyczyn nie przestanie wiązać, strona
umowy ma interes prawny w ustaleniu nieistnienia stosunku kredytu, tj. nieważności
umowy kreującej ten stosunek, niezależnie od roszczeń powstałych w związku z
wykonaną częścią umowy.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c.
odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
Na podstawie art. 98 i 99 k.p.c. powódce przysługuje od skarżącego zwrot
kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki
minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia
Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.
(G.G.)
[SOP]
