I CSK 805/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Jacek Grela
25 czerwca 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 25 czerwca 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa P. B.
przeciwko L. spółce akcyjnej w W.
o uchylenie uchwały,
na skutek skargi kasacyjnej P. B.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie
z 22 września 2023 r., VII AGa 1558/22,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od P. B. na rzecz L. spółki akcyjnej w W. 810
(osiemset dziesięć) złotych kosztów postępowania kasacyjnego z
odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w
spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia
od dnia doręczenia niniejszego orzeczenia zobowiązanemu do
dnia zapłaty.
UZASADNIENIE
P. B. wniósł o uchylenie uchwały numer […] Nadzwyczajnego Walnego
Zgromadzenia L. spółki akcyjnej w W. z 2 stycznia 2020 r. w sprawie udzielenia
zgody na udzielenie pożyczki.
Wyrokiem z 8 sierpnia 2022 r. Sąd Okręgowy w Warszawie uchylił ww.
uchwałę.
I CSK 805/24
2
Wyrokiem z 22 września 2023 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie zmienił ww.
wyrok w ten sposób, że oddalił powództwo.
W skardze kasacyjnej powód, jako uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi
do rozpoznania, wskazał na przesłankę przedsądu przewidzianą w art. 3989 § 1 pkt
3 k.p.c.
Zdaniem skarżącego w sprawie zachodzi nieważność postępowania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
W judykaturze już wielokrotnie wypowiadano się na temat charakterystyki
skargi kasacyjnej (zob. postanowienie SN z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18).
Wskazano tam m.in., że skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach
kodeksu postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia,
nakierowany na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa,
jednolitości orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia
z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością
lub oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia
orzeczeń umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej.
Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw.
przedsądu, ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy
dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem
Najwyższym jest ograniczony - co należy podkreślić - wyłącznie do zbadania
przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1 - 4 k.p.c., nie zaś merytorycznej
oceny skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej jednej z tych przesłanek,
przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest usprawiedliwione.
Odnośnie zarzutu nieważności postępowania w pierwszej kolejności należy
wskazać, że 28 września 2023 r. do Kodeksu postępowania cywilnego został
wprowadzony art. 3671, który stanowi:
§ 1. Sąd rozpoznaje sprawę w składzie jednego sędziego z wyjątkiem spraw:
1) o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu zaskarżenia choćby w jednej
z wniesionych apelacji przekracza milion złotych,
I CSK 805/24
3
2) rozpoznawanych w pierwszej instancji przez sąd okręgowy jako właściwy
rzeczowo, z uwzględnieniem pkt 1,
3) rozpoznawanych w pierwszej instancji w składzie trzech sędziów na podstawie
art. 47 § 4
- które podlegają rozpoznaniu w składzie trzech sędziów.
§ 2. W sprawach podlegających rozpoznaniu w składzie trzech sędziów sąd orzeka
na posiedzeniu niejawnym w składzie jednego sędziego, z wyjątkiem wydania
postanowienia, o którym mowa w art. 224 § 3, lub wyroku.
§ 3. Ilekroć ustawa przewiduje, że sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w
składzie jednego sędziego, prezes sądu może zarządzić rozpoznanie sprawy w
składzie trzech sędziów, jeżeli uzna to za wskazane ze względu na szczególną
zawiłość lub precedensowy charakter sprawy.
Do 28 września 2023 r. obowiązywał art. 367 § 3 k.p.c., w myśl którego sąd
rozpoznaje sprawę w składzie trzech sędziów. Na posiedzeniu niejawnym sąd
orzeka w składzie jednego sędziego, z wyjątkiem wydania postanowienia, o którym
mowa w art. 224 § 3, lub wyroku.
W judykaturze wyrażono zapatrywanie, że rozpoznanie sprawy cywilnej
przez sąd drugiej instancji w składzie jednego sędziego ukształtowanym na
podstawie art. 15zzs1 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczegółowych
rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem
COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
(tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.) ogranicza prawo do sprawiedliwego
rozpatrzenia sprawy (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), ponieważ nie jest konieczne dla
ochrony zdrowia publicznego (art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP) i prowadzi do
nieważności postępowania (art. 379 pkt 4 k.p.c.). SN postanowił nadać uchwale
moc zasady prawnej i ustalił, że przyjęta w uchwale wykładnia prawa obowiązuje
od dnia jej podjęcia (zob. uchwałę SN z 26 kwietnia 2023 r., III PZP 6/22, OSNP
2023, nr 10, poz. 104). Dodać należy, że ww. art. 15zzs1 ust. 1 pkt 4 został
uchylony 28 września 2023 r.
I CSK 805/24
4
W rezultacie apriorycznie należałoby przyjąć, że rozpoznanie sprawy
cywilnej przez sąd drugiej instancji w składzie jednego sędziego w okresie od 27
kwietnia 2023 r. do 28 września 2023 r. (poza wyjątkami wskazanymi w art. 3671
k.p.c.), skutkuje nieważnością postępowania.
Należy jednak zwrócić uwagę na pewne kwestie.
Po pierwsze, Sąd Najwyższy w ww. uchwale zwrócił uwagę na znaczenie
określonych gwarancji wynikających z Konstytucji RP. Należy podzielić to
stanowisko, tym bardziej, że zgodnie z art. 8 Konstytucji RP, Konstytucja jest
najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej (ust. 1), a przepisy Konstytucji
stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej (ust. 2). Normy te
zyskują na znaczeniu w dobie funkcjonującej w obrocie prawnym (choć
nieprzekonującej) koncepcji rozproszonej kontroli konstytucyjności przepisów.
Po drugie zatem, pierwszorzędne znaczenie, w tym także dla każdego sądu,
ma art. 7 Konstytucji RP, który stanowi, że organy władzy publicznej działają na
podstawie i w granicach prawa.
W świetle powyższych regulacji należy dojść do jednoznacznych wniosków,
a mianowicie, że sądy działają na podstawie i w granicach prawa, gdzie
Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej, a w każdej sprawie
należy zbadać czy normy te nie zostały zakłócone.
Nadto, zgodnie z art. 178 ust. 1 Konstytucji RP sędziowie w sprawowaniu
swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom. W nauce
prawa podkreśla się, że doktrynalnie treść tej zasady bywa uzupełniana
wskazaniem związania sędziego także aktami niewymienionymi expressis verbis w
treści komentowanego przepisu, a mającymi pierwszeństwo w przypadku kolizji
z ustawami, tzn. ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi za zgodą wyrażoną
w ustawie (art. 91 ust. 2 Konstytucji RP) oraz prawem pochodnym Unii Europejskiej
(art. 91 ust. 3 Konstytucji RP), jak również aktami prawnymi o mocy ustawy (art.
234 Konstytucji RP).
Uzupełnienia wymaga, że zgodnie z art. 87 Konstytucji RP:
I CSK 805/24
5
1. Źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej są:
Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia.
2. Źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej są na
obszarze działania organów, które je ustanowiły, akty prawa miejscowego.
Niewątpliwie możliwość rozpoznawania spraw cywilnych przez sąd drugiej
instancji w składzie jednego sędziego została ukształtowana na podstawie
odpowiedniego przepisu ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczegółowych
rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem
COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych.
Jest to więc konstytucyjne źródło prawa wiążące sąd.
Tymczasem zgodnie z art. 87 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie
Najwyższym (dalej: „u.SN”) uchwały pełnego składu Sądu Najwyższego, składu
połączonych izb oraz składu całej izby, z chwilą ich podjęcia, uzyskują moc zasad
prawnych. Skład 7 sędziów może postanowić o nadaniu uchwale mocy zasady
prawnej.
Formalnie rzecz biorąc, uchwały Sądu Najwyższego mające moc zasady
prawnej wiążą tylko składy Sądu Najwyższego, choć niewątpliwie mają wpływ na
orzecznictwo innych sądów (powszechnych, wojskowych).
W konsekwencji dany sąd – w okolicznościach rozpoznawanej sprawy Sąd
Apelacyjny w Warszawie – stanął przed dylematem, czy zastosować przepis
ustawy, do czego zobowiązany był rozwiązaniami konstytucyjnymi, czy uwzględnić
uchwałę Sądu Najwyższego, która nie jest dla niego wiążąca. Oczywiście Sąd
Najwyższy przed podjęciem analizowanej uchwały również dokonał rozproszonej
kontroli konstytucyjności przepisów ustawy z dnia 2 marca 2020 r., ale jej wynikiem
była tylko bądź aż uchwała, nawet jeżeli ma rangę zasady prawnej.
Należy bowiem zwrócić uwagę na jeszcze jedną kwestię. Zgodnie z art. 86 §
1 u.SN jeżeli skład Sądu Najwyższego uzna, że przedstawione zagadnienie
wymaga wyjaśnienia, a rozbieżności - rozstrzygnięcia, podejmuje uchwałę.
W powyższym przepisie tkwi rozwiązanie dylematu, przed którym stanął Sąd
Apelacyjny. Otóż Sąd Najwyższy dokonuje uchwałą bądź wyjaśnienia zagadnienia
I CSK 805/24
6
bądź rozstrzygnięcia rozbieżności. Zatem w każdej z tych sytuacji, sąd powszechny
powinien uwzględnić stanowisko Sądu Najwyższego, tym bardziej, gdy jest ono
objęte formą zasady prawnej.
W żadnym miejscu jednakże, Sąd Najwyższy nie ma kompetencji
prawotwórczej. Niewątpliwie niekiedy, gdy dane okoliczności tego wymagają, ze
względu na charakter zagadnienia bądź wskazane rozbieżności, Sąd Najwyższy
musi uciec się do roli w istocie prawotwórczej, ale nie dotyczy to sytuacji – jak
w niniejszej sprawie - jasnych, oczywistych, prima facie jednoznacznych. Jeżeli
ustawodawca wprowadza normę formalną – zresztą w istocie taką, która aktualnie
obowiązuje – na podstawie której określa skład sądu, to Sąd Najwyższy nie ma
kompetencji, aby ten skład ukształtować odmiennie. Idąc dalej, brak podstaw w
takim stanie rzeczy, aby sądowi postawić zarzut, że orzekał zgodnie z ustawą, a nie
z uchwałą Sądu Najwyższego.
Takie nadinterpretacje, uzurpacje praw i obowiązków innych organów
władzy, doprowadziły m.in. do podjęcia przez Sąd Najwyższy uchwały z 23 stycznia
2020 r., BSA I-4110-1/20 (OSNKW 2020, nr 2, poz. 7), jednej z najbardziej
wadliwych w wolnej Polsce po przemianach ustrojowych.
Reasumując w okolicznościach rozpoznawanej sprawy brak podstaw do
podniesienia skutecznego zarzutu nieważności postępowania.
Biorąc to pod uwagę Sąd Najwyższy, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.,
odmówił przyjęcia do rozpoznania skargi kasacyjnej, nie znajdując też okoliczności,
które obowiązany jest brać pod uwagę z urzędu w ramach przedsądu.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i
99 w zw. z art. 108 § 1, art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c.
[S.J.]
Jacek Grela
I CSK 805/24
7
[SOP]
[a.ł]
