I CSK 790/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Krzysztof Wesołowski
18 sierpnia 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 18 sierpnia 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa I.K. i M.K.
przeciwko Syndykowi masy upadłości Bank spółki akcyjnej w W.
o ustalenie,
na skutek skargi kasacyjnej Syndyka masy upadłości Bank spółki akcyjnej w W.
od wyroku częściowego Sądu Apelacyjnego w Gdańsku
z 11 września 2024 r., I ACa 14/24,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od pozwanego na rzecz każdego z powodów
tytułem kosztów postępowania kasacyjnego 2700 (dwa tysiące
siedemset) złotych z odsetkami ustawowymi za opóźnienie za
czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia odpisu
postanowienia pozwanemu do dnia zapłaty.
M.L.
UZASADNIENIE
W związku ze skargą kasacyjną pozwanego Syndyka masy upadłości Bank
Spółki Akcyjnej w upadłości z siedzibą w W. od wyroku częściowego Sądu
Apelacyjnego w Gdańsku z 11 września 2024 r.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
I CSK 790/25
2
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania
przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty jedynie przez powołanie
i uzasadnienie istnienia przesłanek umożliwiających realizację publicznoprawnych
funkcji skargi kasacyjnej. Tylko na tych przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć
rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania. Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo
jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej
funkcje publicznoprawne. Nie w każdej zatem sprawie, nawet w takiej, w której
rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy wadliwej wykładni prawa,
skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Podkreślenia wymaga, że
Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą korygowanie
ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej
indywidualnej sprawie.
Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący oparł na
przesłankach uregulowanych w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. Przesłanki te nie zostały
spełnione.
Powołanie się na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego,
a więc zagadnienia, które wiąże się z określonym przepisem prawnym i którego
wyjaśnienie ma znaczenie nie tylko dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, ale
także dla rozstrzygnięcia innych podobnych spraw, wymaga jego precyzyjnego
sformułowania i wskazania argumentów prawnych, które prowadzą do rozbieżnych
ocen (zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01,
OSNC 2002, nr 1, poz. 11). Chodzi przy tym o zagadnienie nowe, którego
wyjaśnienie przyczyni się do rozwoju jurysprudencji (zob. postanowienie Sądu
Najwyższego z 10 lutego 2023 r., I CSK 4691/22).
Natomiast oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na
tym, że istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne
wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, wymaga
I CSK 790/25
3
wykazania, że określony przepis prawa, mimo iż budzi poważne wątpliwości, nie
doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane
przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub
podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (zob. postanowienia Sądu
Najwyższego z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08; z 28 marca 2007 r., II CSK
84/07). Skarżącego obciąża obowiązek przedstawienia odrębnej i pogłębionej
argumentacji prawnej wskazującej na zaistnienie powołanej okoliczności
uzasadniającej przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, zawierającej
szczegółowy opis tego, na czym polegają poważne wątpliwości interpretacyjne
(por. postanowienia Sądu Najwyższego z 8 lipca 2009 r., I CSK 111/09; z 12
grudnia 2008 r., II PK 220/06).
Według skarżącego w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne
sprowadzające się do pytania:
„Czy postanowienie umowy kredytu mające charakter klauzuli abuzywnej
może być uznane za bezskuteczne wobec masy upadłości (art. 84 ust 1 pr.up.)
wobec tego, że postanowienie prowadzi do upadku umowy na skutek usunięcia
z niej klauzul abuzywnych, a zatem utrudnia ono osiągnięcie celu postępowania
upadłościowego jakim jest pełne zaspokojenie wierzycieli, poprzez skutek w postaci
upadku umowy kredytu zawartej przez kredytodawcę i brak spłaty rat takiego
kredytu do masy upadłości?”
Jednocześnie według skarżącego w sprawie zachodzi potrzeba wykładni
przepisów prawnych wywołujących poważne wątpliwości i rozbieżności
w orzecznictwie sądów tj.: „art. 1 ust. 1 pkt 1 pr.up. polegające na rozbieżnościach
w odpowiedzi na pytanie czy ustawa pr.up. określa zasady wspólnego dochodzenia
roszczeń wierzycieli od niewypłacalnych dłużników będących przedsiębiorcami
jedynie co do wierzytelności pieniężnych czy też co do wszelkich wierzytelności?”
Odnosząc się do prezentowanego przez skarżącego zagadnienia prawnego
należy wskazać, że sam autor skargi kasacyjnej odwołuje się w niej do wyroku
Sądu Najwyższego z 9 sierpnia 2016 r., II CSK 733/15, w którym zostało
wyjaśnione, że: „nie do zaakceptowania jest również postulowany przez
skarżącego kierunek wykładni art. 84 ust. 1 pr.up., zgodnie, z którym, każda
klauzula umowna niekorzystna dla upadłego, mogłaby być uznana za bezskuteczną
I CSK 790/25
4
wobec masy upadłości. Art. 84 ust. 1 pr.up. stanowi normę zabezpieczającą cel
postępowania upadłościowego, którego przejawem, jest takie ukształtowanie
sytuacji prawnej upadłego, by efektywnie i szybko spieniężyć majątek poddany
temu rodzajowi egzekucji uniwersalnej. Umieszczenie w umowie zapisu
umożliwiającego wypowiedzenie czy odstąpienie od umowy w razie niewykonania
czy wadliwego wykonania zobowiązania przez drugą stronę, czy też popadnięcia
przez nią w zwłokę i zastrzeżenie w związku z tym uprawnienia do naliczania kary
umownej, nie wskazuje na chęć obejścia przepisów prawa upadłościowego czy
sprzeczność z celami tego postępowania, a jest powszechnie praktykowaną
klauzulą umowną, występującą częstokroć w sytuacjach niezwiązanych
z upadłością, w razie dobrego stanu majątkowego strony.”
Stąd nie można uznać, że niedozwolone postanowienia umowne, które
zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego i TSUE powodowały nieważność całej
umowy ze skutkiem ex tunc, ze względu na późniejsze ogłoszenie upadłości jednej
z stron umowy, mogłyby jednak, jak tego chce skarżący, być uznane za
postanowienia bezskuteczne względem masy upadłości.
Ponadto przedstawiona przez skarżącego wątpliwość dotycząca interpretacji
wskazanych przez niego przepisów została rozstrzygnięta uchwałą Sądu
Najwyższego z 19 września 2024 r., III CZP 5/24, w której wskazano, że
postępowanie sądowe z powództwa kredytobiorcy będącego konsumentem
o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego z umowy kredytu, prowadzone
przeciwko bankowi, co do którego w toku postępowania ogłoszono upadłość, nie
jest sprawą „o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy upadłości
w rozumieniu art. 145 ust. 1 pr.up., a tym samym może być podjęte z chwilą
ustalenia osoby pełniącej funkcję syndyka.
W uzasadnieniu powołanej uchwały przyjęto, iż niewskazanie w art. 145 ust.
1 pr.up. wprost spraw o ustalenie nie powinno skłaniać do rozszerzającego
rozumienia pojęcia „postępowania sądowego (...) o wierzytelność, która podlega
zgłoszeniu do masy upadłości”, w celu objęcia tą kategorią spraw również żądań
z art. 189 k.p.c. Postępowanie upadłościowe, którego istotnym elementem jest
sporządzenie listy wierzytelności zaspokajanych z masy upadłości, zasadniczo nie
stwarza zainteresowanym możliwości dochodzenia roszczenia procesowego
I CSK 790/25
5
o ustalenie istnienia lub nieistnienia prawa lub stosunku prawnego. Na rzecz
wniosku, że sprawy te pozostają poza zakresem zastosowania art. 145 ust. 1
pr.up., wobec czego prowadzone w nich postępowania powinny być podejmowane
z chwilą ustalenia osoby syndyka, przemawia więc także ten argument, że
w przeciwnym razie zagrożeniu ulegałoby prawo stron do sądu. Podmioty
poszukujące ochrony prawnej w sprawach o ustalenie nie miałyby bowiem
możliwości uzyskania tej ochrony - co najmniej do czasu wyczerpania trybu
zgłoszenia wierzytelności, pozostającej w takim związku z żądaniem z art. 189
k.p.c., że ustalenie istnienia lub nieistnienia określonego prawa lub stosunku
prawnego mogłoby przekładać się na ocenę podstaw umieszczenia danej,
zgłoszonej wierzytelności na liście.
To właśnie korelacja art. 145 ust. 1 pr.up. z ustaleniem listy wierzytelności,
wyrażająca istotę i funkcję przywołanego przepisu, stanowi o fundamentalnej
różnicy między sprawami o ustalenie i sprawami o zasądzenie. W razie wystąpienia
z żądaniem zasądzenia sensem tamowania rozpoznania sprawy w postępowaniu
prowadzonym na zasadach ogólnych jest możliwość dochodzenia ochrony prawnej
w procedurze związanej z ustaleniem listy wierzytelności. Zbieżne rozwiązanie nie
zostało przewidziane dla żądania ustalenia prawa lub stosunku prawnego, które nie
ma swego odpowiednika w toku sporządzania listy wierzytelności. W konsekwencji
sprawa z art. 189 k.p.c. może toczyć się na zasadach ogólnych, tyle że z udziałem
syndyka a nie samego upadłego. Cel art. 145 ust. 1 pr.up., jakim jest zatamowanie
biegu postępowań sądowych, które mogą stać się zbędne wskutek umieszczenia
wierzytelności na liście, nie jest bowiem aktualny w odniesieniu do spraw
o ustalenie (zob. uchwała Sądu Najwyższego z 19 września 2024 r., III CZP 5/24).
Uznać zatem należy, że wskazane we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej
wątpliwości nie uzasadniają jej przyjęcia do rozpoznania.
Według Sądu Najwyższego, nie ma przy tym innych przyczyn
uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności
nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).
Wobec powyższego, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł
jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie
art. 98 k.p.c.
I CSK 790/25
6
M.L.
[SOP]
