I CSK 785/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
22 października 2025 r.
SSN Marta Romańska
na posiedzeniu niejawnym 22 października 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa K.A.
przeciwko K.M.
o zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej K.A.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku
z 19 czerwca 2024 r., V ACa 565/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. przyznaje radcy prawnemu A.O. od Skarbu Państwa – Sądu
Apelacyjnego w Gdańsku kwotę 5.400 (pięć tysięcy
czterysta) zł powiększoną o podatek od towarów i usług we
właściwej stawce tytułem wynagrodzenia za pomoc
prawną udzieloną powodowi z urzędu w postępowaniu
kasacyjnym.
[dr]
UZASADNIENIE
Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie
występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów
prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności
w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna
jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego jest
I CSK 785/25
2
sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
w nawiązaniu do powyższych przesłanek, a rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego
w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania
wynika z oceny czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym,
o których jest mowa wart. 3989 § 1 k.p.c.
Powód powołał się na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia
prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), które sformułował w formie pytania: - „czy
dochodzenie przez jednego ze współwłaścicieli nieruchomości roszczenia o zapłatę
odszkodowania za bezumowne korzystanie z lokalu mieszkalnego jest czynnością
zmierzającą do zachowania wspólnego prawa w świetle art. 209 k.c.?”.
Zgodnie z ustaloną linią orzecznictwa, powołanie się na
występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego jako na przesłankę
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wymaga określenia problemu
o charakterze abstrakcyjnym, nierozstrzygniętego w dotychczasowym
orzecznictwie i wymagającego pogłębionej wykładni. Skarżący powinien to
zagadnienie sformułować oraz przedstawić argumentację jurydyczną
uzasadniającą tezę o możliwości rozbieżnych ocen prawnych w związku ze
stosowaniem przepisów, na tle których ono powstało. Zagadnienie powinno być
ponadto „istotne” z uwagi na wagę problemu interpretacyjnego, którego dotyczy dla
systemu prawa. Skoro jednak skarga kasacyjna jest wnoszona w konkretnej
sprawie, to zarówno charakter rozpoznawanego roszczenia, jak i ustalony przez
sądy meriti stan faktyczny, którym Sąd Najwyższy byłby związany (art. 3983 § 3
i art. 39813 § 2 k.p.c.), musi pozostawać w związku z przedstawionym przez
skarżącego zagadnieniem prawnym i pozwalać na jego rozstrzygnięcie.
Sformułowane przez skarżącą zagadnienie zostało już omówione
w orzecznictwie Sądu Najwyższego. Zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z 15
listopada 2018 r., III CZP 501/18 (OSNC 2019, nr 6, poz. 67) dochodzenie przez
jednego ze współwłaścicieli nieruchomości wynagrodzenia za bezumowne
korzystanie z tej nieruchomości nie jest czynnością zmierzającą do zachowania
wspólnego prawa w rozumieniu art. 209 k.c.
I CSK 785/25
3
W niniejszej sprawie ustalono, że powód pozostawał współwłaścicielem
nieruchomości w udziale ½, a więc był uprawniony do dochodzenia odszkodowania
jedynie w wysokości odpowiadającej wartości swojego udziału. W związku z tym
sądy meriti prawidłowo uznały, że skarżący nie był umocowany do podejmowania
czynności w imieniu drugiego współwłaściciela nieruchomości.
Skarżący wniósł również o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
z uwagi na jej oczywistą zasadność (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.), będącą
konsekwencją naruszenia przepisów art. 18 ust. 1 i 2 ustawy z 21 czerwca 2001 r.
o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu
cywilnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 725, dalej - u.o.l.).
W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, że uzasadnienie
oczywistej zasadności skargi kasacyjnej jako przesłanki jej przyjęcia do
rozpoznania wymaga powołania się na kwalifikowaną postać naruszenia
zaskarżonym orzeczeniem przepisów prawa materialnego lub procesowego
i przeprowadzania wywodu zmierzającego do jego wykazania. Oczywistość
naruszenia ma miejsce wówczas, gdy jest ono widoczne prima facie, przy
wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby wchodzenia
w szczegóły czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu wchodzących w grę
przepisów i doszukiwania się ich znaczenia (por. postanowienia Sądu Najwyższego
z 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz. 49, z 5 października
2007 r., III CSK 216/07 i z 11 sierpnia 2011 r., IV CSK 163/11). Szczególna
podstawa przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wymaga przy tym samodzielnego,
czyli odrębnego od podstaw kasacyjnych wskazania i wykazania naruszenia
konkretnego przepisu prawa (procesowego lub materialnego), które jest oczywiste
i bez wątpliwości prowadzi do stwierdzenia, że objęte skargą orzeczenie jest
wadliwe i dlatego skarga powinna być przyjęta do rozpoznania. Nie może ono
sprowadzać się do powtórzenia, choćby w zmodyfikowanej formie, uzasadnienia
podstaw kasacyjnych, jak również być sformułowane w sposób, który wymagałby
oceny ich zasadności.
Skonfrontowanie uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania z motywami zaskarżonego wyroku nie potwierdza tezy skarżącego o
I CSK 785/25
4
oczywistej zasadności skargi. Osoby zajmujące lokal bez tytułu prawnego są
obowiązane do dnia opróżnienia lokalu co miesiąc uiszczać odszkodowanie (art. 18
ust. 1 u.o.l.). Odszkodowanie, o którym mowa wyżej, odpowiada wysokości
czynszu, jaki właściciel mógłby otrzymać z tytułu najmu lokalu. Jeżeli
odszkodowanie nie pokrywa poniesionych strat, właściciel może żądać od takiej
osoby, odszkodowania uzupełniającego (art. 18 ust. 2 u.o.l.). Ustawodawca,
odwołując się do pojęcia straty jako rodzaju szkody (damnum emergens),
nawiązuje do art. 361 § 1 k.c., który tego typu szkodę identyfikuje ze zmniejszeniem
się majątku poszkodowanego, w odróżnieniu od szkody pod postacią utraconych
korzyści, która zmierza do wyrównania uszczerbku w majątku poszkodowanego
wskutek nie uzyskania określonych dochodów, a zatem chodzi o sytuację, gdy
z powodu zdarzenia wyrządzającego szkodę majątek poszkodowanego nie
powiększył się (por. uchwała Sądu Najwyższego z 9 grudnia 2021 r., III CZP
85/20).
Argumentacja skarżącego nie uwzględnia dokonanych w sprawie ustaleń
faktycznych lub stanowi wprost polemikę z nimi, chociaż ustawodawca wyłączył
możliwość oparcia skargi na zarzutach dotyczących błędów w ustaleniach
faktycznych lub ocenie dowodów (art. 3983 § 3 k.p.c.) i przyjął, że Sąd Najwyższy
dokonanymi ustaleniami byłby związany przy rozpoznawaniu sprawy (art. 39813 § 2
k.p.c.).
Ocena materialnoprawna sprawy przez Sąd drugiej instancji niewątpliwie nie
poddaje się kwalifikacji, która by oznaczała spełnienie przesłanki przedsądu z art.
3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Sądy dokonał oceny skuteczności wypowiedzeń stawek
czynszu, wypowiedzeń umowy najmu, uwzględnił w rozliczeniach wpłaty dokonane
przez pozwaną na poczet jej zobowiązań w stosunku do właścicieli lokalu i ocenił
skutki dokonanego przez powoda potrącenia wierzytelności. Z ustaleń tych
wynikało, że należne odszkodowanie za bezumowne korzystanie z lokalu za okres
od października 2006 r. do grudnia 2019 r. wynosiło 54.367,42 zł. Zgodnie
z posiadanym udziałem w prawie własności lokalu powód mógł zażądać od
pozwanej połowy wysokości odszkodowania, a zatem kwoty 27.183,71 zł, zaś
pozwana dokonała zapłaty na rzecz powoda w łącznej wysokości 37.184,59 zł.
I CSK 785/25
5
W związku z tym, że kwota ta przewyższała kwotę należnego powodowi
odszkodowania, to Sąd nie uwzględnił powództwa.
W kwestii wysokości należnego właścicielowi wynagrodzenia z tytułu
bezumownego korzystania z rzeczy Sąd drugiej instancji wyjaśnił, że miarodajna
jest wysokość rynkowego czynszu za najem lokalu o zbliżonych cechach.
W orzecznictwie wskazano, że w takiej sytuacji powinny decydować stawki rynkowe
za korzystanie z danego rodzaju rzeczy w określonych warunkach (por. wyroki
Sądu Najwyższego: z 7 kwietnia 2000 r., IV CKN 5/00, z 11 maja 2005 r., III CK
556/04, z 15 września 2005 r., II CK 61/05).
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c., orzeczono
jak w sentencji postanowienia.
O wynagrodzeniu pełnomocnika reprezentującego powoda z urzędu
w postępowaniu kasacyjnym orzeczono stosownie do § 2, § 4 ust. 1, § 8 pkt 7, § 16
ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 14 maja 2024 r. w sprawie
ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej
przez adwokata z urzędu (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 763).
[dr]
[SOP]
