I CSK 759/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Monika Koba
30 czerwca 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 30 czerwca 2025 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku O. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w W.
z udziałem D. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w W.
o wpis,
na skutek skargi kasacyjnej O. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w W.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Radomiu
z 28 września 2023 r., IV Ca 454/23,
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
[A.T.]
UZASADNIENIE
Postanowieniem z 28 września 2023 r., Sąd Okręgowy w Radomiu oddalił
apelację wnioskodawczyni O. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w W. od
postanowienia Sądu Rejonowego w Grójcu z 13 kwietnia 2023 r., którym oddalony
został jej wniosek o wpis do księgi wieczystej […] na jej rzecz umowy najmu 2500
m2 powierzchni w budynku położonym na działce nr […] na okres 20 lat od 1
stycznia 2023 r. bez możliwości wcześniejszego wypowiedzenia.
U podstaw rozstrzygnięcia legło stwierdzenie, że księga wieczysta nr […]
prowadzona jest dla nieruchomości gruntowej oznaczonej w ewidencji gruntów jako
działki nr [...] o obszarze […] ha. Jako właściciel nieruchomości ujawniona jest D.
spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w W. (dalej: „D.”). W dziale III wpisane
I CSK 759/24
2
jest ograniczenie w rozporządzaniu nieruchomością poprzez zakaz zbywania i
obciążania nieruchomości na podstawie postanowienia z 24 sierpnia 2016 r. Sądu
Okręgowego w Warszawie o udzieleniu zabezpieczenia wydanego w sprawie z
powództwa S.P. […] w G. przeciwko D. o uznanie za bezskuteczną umowy
sprzedaży użytkowania wieczystego oraz własności budynków (XXV C 1158/16).
Wpisu tego dokonano 13 października 2016 r.
Zdaniem Sądów meriti, zawarcie umowy najmu stanowi czynność
obciążającą nieruchomość, nie można więc wpisać tej umowy w dziale III księgi
wieczystej. Ponadto, zakaz zbywania i obciążania nieruchomości wpisany w dziale
III księgi wieczystej na podstawie postanowienia sądu powoduje, że obowiązany
staje się osobą nieuprawnioną do rozporządzania prawem. Zakaz taki obejmuje nie
tylko obciążanie nieruchomości prawami rzeczowymi, ale również prawami
obligacyjnymi. W ocenie Sądów takim obciążeniem jest uprawnienie najemcy do
używania rzeczy przez okres 20 lat bez możliwości wypowiedzenia umowy najmu
przed tym terminem. Czynność prawna dokonana wbrew ujawnionemu w księdze
wieczystej zakazowi jej zbywania lub obciążania jest natomiast nieważna ( art. 7564
§ 2 k.p.c.).
Orzeczenie to
wnioskodawczynię.
zostało
zaskarżone
skargą
kasacyjną
przez
Skarżąca we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powołała się na
przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.
Jej zdaniem w sprawie zachodzi konieczność wyjaśnienia rozbieżności w
orzecznictwie i praktyce działania sądów w zakresie wykładni pojęcia „zakazu
obciążania nieruchomości" i rozstrzygnięcia czy zakaz ten obejmuje również
ustanawianie stosunków prawnych o charakterze obligacyjnym jak najem czy
dzierżawa.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, którego
rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej
doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi
swoje źródło w interesie publicznym. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy
I CSK 759/24
3
przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne
zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne
wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi
nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Sąd
Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze kasacyjnej
okoliczności uzasadniające jej przyjęcie do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne
i ich uzasadnienie. Cel wymagania określonego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być
osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze
publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej
pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją
sądową i nie jest jego rolą usuwanie błędów w zakresie wykładni i stosowania
prawa w każdej indywidualnej sprawie.
Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na tym, że
istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga wykazania, że
określony przepis prawa, mimo że budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się
wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez
skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub
podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć.
Wątpliwości wykładnicze sformułowane przez skarżącą w lakonicznym
wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania nie spełniają wyżej określonych
wymogów. Skarżąca nie przytoczyła argumentów, które prowadzą do rozbieżnych
ocen prawnych, nie wskazała poglądów orzecznictwa i doktryny wiążących się z
prezentowanymi rozbieżnościami wykładniczymi. W konsekwencji nie wykazała, że
jej wątpliwości stanowią istotny problem wykładniczy wymagający zaangażowania
Sądu Najwyższego i przyczyniający się do rozwoju prawa. Przez rozbieżność w
orzecznictwie sądów uzasadniającą przyjęcie skargi do rozpoznania należy przy
tym rozumieć istnienie zróżnicowanych albo sprzecznych rozstrzygnięć w sprawach
o takich samych lub podobnych stanach faktycznych, w których mają zastosowanie
te same przepisy prawne, wyłożone lub zastosowane w sposób prowadzący do
wydania odmiennych orzeczeń. Wielokierunkowość stosowania prawa oraz
różnorodność orzecznictwa nie stanowią przyczyny kasacyjnej przewidzianej w art.
I CSK 759/24
4
3989 § 1 pkt 2 k.p.c. ( zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 17 czerwca
2015 r., III CSK 59/15, OSNC 2016, nr 2, poz. 29 oraz z 2 lipca 2001 r., I PKN
70/01, PPiPS 2003, nr 6, s. 66).
Dodatkowo przy formułowaniu uzasadnienia wniosku skarżąca pominęła, że
Sąd Najwyższy badając wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania nie może
poszukiwać jego uzasadnienia w innych elementach kreatywnych skargi, a badanie
podstaw skargi na etapie przedsądu jest niedopuszczalne (zob. m.in.
postanowienia Sądu Najwyższego z 12 grudnia 2000 r., V CKN 1780/00, OSNC
2001, nr 3, poz. 52; z 5 kwietnia 2017 r., II CSK 688/16, niepubl.; i z 15 marca
2019 r., IV CSK 376/18, niepubl.). Uzasadnienie wniosku sprowadza się natomiast
do przytoczenia treści art. 7564 § 2 k.p.c. i art. 930 § 3 k.p.c. bez bliższego
wyjaśnienia istoty mających wystąpić w orzecznictwie sądów rozbieżności i
wątpliwości wykładniczych.
Ponadto, w orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono na tle art. 930 § 3
k.p.c., że pod pojęciem obciążenia przez dłużnika nieruchomości należy rozumieć
ustanowienie prawa, które ogranicza prawo własności lub prawo użytkowania
wieczystego, wskutek których mogłyby zostać uszczuplone szanse zaspokojenia
wierzycieli prowadzących egzekucję z nieruchomości (zob. uchwała Sądu
Najwyższego z 26 kwietnia 2008 r., III CZP 15/08, OSNC 2009, nr 6, poz. 81). Z
kolei w uchwale z 16 września 2010 r., III CP 50/10, (OSNC 2011, nr 4, poz. 39)
Sąd Najwyższy przyjął, że należy odróżnić czynność prawną jaką jest zawarcie
umowy dzierżawy, od czynności polegającej na ujawnieniu, na wniosek
uprawnionego podmiotu, prawa dzierżawy nieruchomości w księdze wieczystej,
tylko ta druga czynność mogłaby być traktowana jako czynność prowadząca do
obciążenia nieruchomości – art. 16 ust. 2 pkt 1 u.k.w.h. (zob. także postanowienia
Sądu Najwyższego z 18 kwietnia 2014 r., V CSK 441/13, niepubl. i z 27 kwietnia
2012 r. V CSK 194/11, niepubl.). Orzeczenia te stanowią dostateczną wypowiedź
Sądu Najwyższego na wątpliwości skarżącej na tle zgłoszonego przez nią żądania
dokonania wpisu do księgi wieczystej.
Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy odmówił
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, nie znajdując też okoliczności, które w
ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu.
I CSK 759/24
5
[A.T.]
[SOP]
[r.g.]
