I CSK 653/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Beata Janiszewska
28 marca 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 28 marca 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa R.S.
przeciwko S.K. i D.K.
o zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej R.S.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi
z 13 czerwca 2023 r., I AGa 340/22,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2. zasądza od R.S. na rzecz S.K. i D.K. kwotę 8100 (osiem
tysięcy sto) złotych z odsetkami w wysokości odsetek
ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia
pieniężnego, za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia
orzeczenia zobowiązanemu do dnia zapłaty, tytułem zwrotu
kosztów postępowania kasacyjnego.
[J.T.]
UZASADNIENIE
Powód R.S. wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi,
którym uwzględniono apelację pozwanych S.K. i D.K. oraz oddalono apelację
skarżącego od wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi w sprawie o zapłatę.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
I CSK 653/24
2
Jako przyczynę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący
wskazał występowanie w sprawie istotnych zagadnień prawnych. Ujął je w formę
pięciu pytań.
Pierwsze dotyczyło dopuszczalności uznania czynności podejmowanych
w postępowaniu administracyjnym, zmierzających do uzyskania decyzji, której
wydanie stanowiło warunek zawieszający zawarty w umowie przedwstępnej, za
czynności podjęte bezpośrednio w celu zaspokojenia roszczenia w rozumieniu
art. 123 § 1 pkt 1 k.c. Powód doprecyzował przy tym, że wspomnianych czynności
dokonywano już po upływie terminu do zawarcia umowy przyrzeczonej. Nie był on
przy tym stroną wspomnianych postępowań administracyjnych, lecz współdziałał
razem z pozwanymi, którzy stronami byli.
Drugie zagadnienie dotyczyło tego, czy terminem, o którym mowa
w art. 389 § 2 zd. 1 k.c. musi być konkretna data dzienna, czy może to być także
inne zdarzenie przyszłe i pewne. Wiązało się ono z trzecim pytaniem, które
dotyczyło tego, czy terminem takim może być wydanie decyzji administracyjnej
„mającej charakter decyzji związanej”.
Czwarte zagadnienie dotyczyło kwestii tzw. formy przypadkowej, to jest tego,
czy zawarcie umowy w formie szczególnej – bez związku z pactum de forma
i w sytuacji, w której ustawa nie stawia czynnościom danego rodzaju wymagań co
do formy – powoduje, że modyfikacja takiej umowy również wymaga zachowania
wspomnianej formy szczególnej.
Ostatnie z pytań powoda odnosiło się do tego, czy w przypadku
niewskazania w umowie przedwstępnej terminu do zawarcia umowy przyrzeczonej
roczny (art. 390 § 3 k.c.) termin przedawnienia roszczeń z takiej umowy należy
liczyć od końca rocznego okresu na wskazanie terminu do zawarcia umowy
przyrzeczonej (art. 389 § 2 zd. 3 k.c.), czy też w takim wypadku zastosowanie
znajduje ogólny termin z art. 118 k.c.
Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem orzecznictwa przywołanie przyczyny
kasacyjnej unormowanej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. wymaga poprawnego
zidentyfikowania problemu, w tym odniesienia go do konkretnych przepisów.
Konieczne jest także przedstawienie argumentów prowadzących do rozbieżnych
I CSK 653/24
3
ocen danego zagadnienia (zob. postanowienie SN z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01).
Podniesiony problem musi również charakteryzować się nowością; zagadnienie,
które było już przedmiotem wypowiedzi Sądu Najwyższego, co do zasady traci ten
walor (zob. postanowienie SN z 19 marca 2012 r., II PK 294/11). Istotność
problemu prawnego wyraża się natomiast w tym, że ma on znaczenie
precedensowe dla rozstrzygania podobnych spraw lub rozwoju jurysprudencji (zob.
postanowienie SN z 23 marca 2012 r., I CSK 496/11). Obowiązkiem wnoszącego
skargę jest wywiedzenie i uzasadnienie występującego w sprawie problemu
w sposób zbliżony do tego, jaki przewidziany jest przy przedstawianiu zagadnienia
prawnego przez sąd odwoławczy na podstawie art. 390 k.p.c. (zob. postanowienie
SN z 18 lutego 2015 r., II CSK 428/14).
Tylko we wskazanych wyżej okolicznościach może być realizowana
publicznoprawna funkcja skargi kasacyjnej. Jednocześnie przedstawiony Sądowi
Najwyższemu problem musi mieć konkretny związek z rozstrzygnięciem danej
sprawy, to jest z zarzutami skargi oraz podstawą prawną i faktyczną zaskarżonego
wyroku (zob. postanowienie SN z 21 maja 2013 r., IV CSK 53/13). Przyjęcie skargi
do rozpoznania ma bowiem na celu zarówno realizację interesu publicznego, jak
i ochronę praw prywatnych. Zagadnienie prawne powinno mieć więc taki wymiar
problemowy, aby udzielona przez Sąd odpowiedź miała znaczenie dla
rozstrzygnięcia o zasadności skargi kasacyjnej wniesionej w sprawie, w której
pytanie zostało zadane, a jednocześnie – dzięki uniwersalnemu ujęciu – odpowiedź
ta uzyskiwała walor aplikacyjny w rozstrzyganiu innych spraw.
Przedstawione przez powoda pytania nie spełniają opisanych wyżej
wymagań i nie uzasadniają przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
Pierwsze z zagadnień ma charakter oczywisty, a do odmiennych wniosków
nie prowadzi przedstawiona przez powoda argumentacja. Wypada przypomnieć, że
przedmiotem sporu jest roszczenie pieniężne (zwrot zadatku). Nie stanowi więc
istotnego zagadnienia prawnego kwestia tego, czy wspomniane przez powoda
działania przed organami administracji zmierzały do realizacji tego roszczenia.
Właściwy organ, działając na wniosek pozwanych, a nie powoda, nie orzekał
o sporze stron, lecz o zezwoleniu na nabycie nieruchomości. Niewątpliwie istniał
I CSK 653/24
4
faktyczny związek między tym działaniem a umową przedwstępną stron (do czasu
upływu terminu, w którym zawarta miała zostać umowa przyrzeczona), jednak nie
budzi wątpliwości, a w konsekwencji nie wymaga rozstrzygania jako istotne
zagadnienie prawne, ocena zasadności koncepcji, że opisane zachowanie
powoduje – na mocy art. 123 § 1 pkt 1 k.c. – przerwanie biegu przedawnienia
roszczenia pieniężnego.
Zagadnienia drugie i trzecie również są oczywiste, a przy tym nie występują
w niniejszej sprawie. Jasne jest, że terminem nie musi być data dzienna. Może być
to każde zdarzenie przyszłe i pewne, np. śmierć człowieka. W badanym przypadku
strony ustaliły jednak, że umowa przyrzeczona zostanie zawarta najpóźniej do
konkretnej daty dziennej – 17 września 2017 r. Wobec takiego sformułowania
umowy przedwstępnej to od tej daty powinien być liczony roczny termin
przedawnienia roszczeń z umowy przedwstępnej. Kwalifikacja postanowienia
dotyczącego wydania decyzji administracyjnej jako zdarzenia przyszłego i pewnego
nie jest zatem istotna dla sprawy.
Czwarte z pytań powoda także nie występuje w sprawie, gdyż w sprawie nie
ustalono, by doszło do próby zmiany umowy przedwstępnej. Kwestia ta opisana
została przez Sąd Apelacyjny na s. 33-34 uzasadnienia jego orzeczenia.
Zagadnienie formy właściwej do zawarcia umowy pojawia się jedynie wtedy, gdy
ustalone zostanie, że strony wyraziły zgodnie wolę wywołania skutku prawnego
w postaci zmiany treści umowy – dopiero wówczas powstaje potrzeba zbadania,
czy uczyniły zadość wymaganiom co do formy złożonych oświadczeń woli.
Tymczasem w sprawie nie zostało ustalone, by doszło do takiego wyrażenia woli,
wobec czego problem tzw. formy przypadkowej, chociaż doniosły teoretycznie, nie
mógł zostać uznany za występujący w sprawie, a w konsekwencji: uzasadniający
przyjęcie skargi kasacyjnej powoda do rozpoznania.
Piąte zagadnienie również nie występuje w sprawie. Jak wspomniano już
wyżej, strony ustaliły termin, o którym mowa w art. 389 § 2 zd. 1 k.c., na
17 września 2017 r. Dla rozstrzygnięcia o zasadności skargi nie ma zatem
znaczenia kwestia tego, jak roszczenia z umowy przedwstępnej przedawniają się
w razie nieustalenia takiego terminu. Ubocznie wypada dodać, że również w takim
I CSK 653/24
5
wypadku oczywiste jest, że stosuje się roczny termin z art. 390 § 3 zd. 1 k.c., a nie:
art. 118 k.c.
Kierując się przedstawionymi względami, Sąd Najwyższy uznał, że
z motywów skargi kasacyjnej nie wynika, by zachodziły przyczyny określone
w art. 3989 § 1 k.p.c., co uzasadniało odmowę przyjęcia tej skargi do rozpoznania.
O kosztach orzeczono na podstawie § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie
opłat za czynności adwokackie.
Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 3989 § 1 k.p.c., orzeczono, jak
w sentencji postanowienia.
Beata Janiszewska
[J.T.]
[a.ł]
