I CSK 636/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Agnieszka Piotrowska
10 czerwca 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 10 czerwca 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa Banku w T.
przeciwko Z.J. i R.J.
o zapłatę,
na skutek skarg kasacyjnych R.J. i Z.J.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi
z 26 maja 2023 r., I AGa 281/22,
odmawia przyjęcia obu skarg kasacyjnych do rozpoznania i
zasądza od pozwanych na rzecz powoda koszty postępowania
kasacyjnego w kwotach po 5400 (pięć tysięcy czterysta) zł od
każdego z nich, łącznie 10 800 (dziesięć tysięcy osiemset) zł z
odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w
spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia od
dnia doręczenia orzeczenia zobowiązanemu do dnia zapłaty.
(A.D.)
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 12 sierpnia 2022 r. Sąd Okręgowy w Łodzi w sprawie z
powództwa Banku w T. przeciwko R.J. i Z.J. o zapłatę kwoty 983 004,97 zł,
zasądził od pozwanych solidarnie na rzecz powoda kwotę 911 250 zł z odsetkami w
wysokości dwukrotności odsetek ustawowych za opóźnienie od 12 maja 2022 r. do
I CSK 636/24
2
dnia zapłaty wobec R.J. i od 8 maja 2022 r. do dnia zapłaty wobec Z.J., z
ograniczeniem odpowiedzialności każdego z pozwanych do wysokości ich udziałów
we własności bliżej opisanej nieruchomości, dla której Sąd Rejonowy w Rawie
Mazowieckiej prowadzi księgę wieczystą o numerze […], oddalił powództwo w
pozostałej części i orzekł o kosztach procesu. Apelacje obu stron od tego
orzeczenia zostały oddalone przez Sąd Apelacyjny w Łodzi wyrokiem z 26 maja
2023 r. Pozwani wnieśli skargi kasacyjne, opierając wnioski o ich przyjęcie do
rozpoznania na przyczynie kasacyjnej objętej art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia
przysługującym od prawomocnych orzeczeń sądu drugiej instancji, służącym
ochronie interesu publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni i stosowania
prawa, wkład Sądu Najwyższego w rozwój orzecznictwa i nauki prawa oraz
eliminowanie z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu nieważnym
lub orzeczeń oczywiście niezgodnych z prawem. Stosownie do 3989 § 1 k.p.c., Sąd
Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania w razie wykazania przez
stronę, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba
wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub
skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Z punktu widzenia funkcji oraz
założeń skargi kasacyjnej jako nadzwyczajnego środka zaskarżenia, rolą
„przedsądu” jest wstępna selekcja skarg pod kątem spełniania wymienionych wyżej
kryteriów (przyczyn kasacyjnych) kwalifikujących skargę do jej przedstawienia
Sądowi Najwyższemu w celu merytorycznego rozpoznania.
We wnioskach o przyjęcie skarg kasacyjnych do rozpoznania obaj skarżący
powołali się na występowanie w sprawie tożsamo sformułowanego zagadnienia
prawnego dotyczącego kwestii, czy w świetle przepisu art. 69 ust. 2 pkt 5 ustawy -
Prawo bankowe z 29 sierpnia 1997 r. (Dz.U. z 2012 r. poz. 1376 z późn. zm. – w
brzmieniu obowiązującym w dniu zawarcia umowy o kredyt w rachunku bieżącym tj.
29 grudnia 2014 r.) wskazującego, że wysokość oprocentowania kredytu i warunki
jego zmiany stanowią istotny i konieczny element konstrukcyjny umowy kredytu,
I CSK 636/24
3
skonstruowanie przez bank postanowień umownych dotyczących warunków zmiany
oprocentowania kredytu w sposób zależny wyłącznie od autonomicznej decyzji
banku, a zatem w sposób sprzeczny z ustawą, zasadami współżycia społecznego i
zasadą swobody umów, prowadzić powinno do uznania takiej umowy za nieważną
w całości i ex tunc na podstawie art. 58 § 1 lub § 2 k.c. w zw. z art. 3531 k.c.
W nawiązaniu do tak sformułowanej przyczyny kasacyjnej, należy
przypomnieć, że istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1
k.p.c. jest problem nowy i dotychczas niewyjaśniony, dotyczący ważnego
abstrakcyjnego zagadnienia jurydycznego, którego rozstrzygnięcie przez Sąd
Najwyższy przy okazji rozpoznania skargi kasacyjnej przyczyni się do rozwoju
prawa i orzecznictwa oraz będzie miało znaczenie nie tylko dla tej konkretnej,
jednostkowej sprawy, ale także dla innych podobnych spraw. Skarżący powinien
sformułować to zagadnienie w sposób przyjęty przy przedstawianiu przez sąd
powszechny zagadnienia prawnego do rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy;
przedstawić pogłębiony wywód prawny uzasadniający zgłoszone wątpliwości,
wykazać zasadność preferowanego sposobu jego rozstrzygnięcia, a także
wadliwość rozwiązania przez Sąd drugiej instancji postawionego problemu
prawnego w sposób rzutujący na wynik sprawy.
Przedstawiona przez skarżących wątpliwość prawna nie spełnia powyższych
wymagań, została ona bowiem sformułowana w oderwaniu od ustaleń faktycznych
stanowiących podstawę zaskarżonego wyroku i poczynionych na ich kanwie ocen
prawnych Sądu Apelacyjnego i z tego względu nie ma znaczenia dla
rozstrzygnięcia skarg. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika bowiem, że
Sąd Apelacyjny, odnosząc się do podniesionego przez pozwanych dłużników
rzeczowych zarzutu nieważności umowy o kredyt zawartej 29 grudnia 2014 r.
pomiędzy dłużnikiem osobistym H.J. a powodem ze względu na skonstruowanie w
§ 2 umowy warunków zmian oprocentowania kredytu w sposób sprzeczny z
zasadami współżycia społecznego jako zależny wyłącznie od autonomicznej
decyzji banku (art. 58 § 2 k.c.), uznał, że w okolicznościach sprawy ocena
przedmiotowego postanowienia umownego była bezprzedmiotowa, ponieważ
przedmiotem powództwa było wyłącznie żądanie zasądzenia od pozwanych
współwłaścicieli nieruchomości obciążonej hipoteką kwot 900 000 zł (kwota
I CSK 636/24
4
pożyczonego kapitału) oraz 11 235 zł (koszty procesu), których obowiązek zapłaty
wynikał z tytułu egzekucyjnego - nakazu zapłaty z 26 lipca 2018 r. wydanego
przeciwko H.J. W konsekwencji, skoro przedmiotowym nakazem zapłaty nie zostały
zasądzone jakiekolwiek odsetki wynikające ewentualnie z umowy, to tym samym –
jak podkreślił Sąd Apelacyjny –kwestionowane przez skarżących postanowienie § 2
umowy kredytu określające zmiany oprocentowania kredytu nie zostały
zastosowane, co przesądzało także o braku potrzeby odniesienia się przez Sąd
Najwyższy do przedstawionego zagadnienia na gruncie niniejszej sprawy.
Ubocznie tylko należy wskazać, że w judykaturze podejmowano już - w
oderwaniu od reżimu klauzul abuzywnych w obrocie konsumenckim - problematykę
skuteczności postanowień umów kredytowych, pozwalających bankowi wpływać na
rozmiar świadczenia kredytobiorcy. W uchwale składu siedmiu sędziów z 6 marca
1992 r., III CZP 141/91 (OSNC 1992, Nr 6, poz. 90) badając skuteczność
postanowień uprawniających bank do jednostronnej zmiany wysokości
oprocentowania kredytów lub depozytów w czasie trwania umowy, Sąd Najwyższy
uznał, że punktem wyjścia w tym zakresie musi być założenie, że zasady
współżycia społecznego, do których odsyłają art. 58 § 2 i art. 3531 k.c., czyli zasady
słuszności, muszą oznaczać przede wszystkim zasadę równości stron. Przyjęcie,
że określenie zmiennej wysokości oprocentowania kredytu może być pozostawione
dowolnej ocenie banku prowadziłoby do drastycznego naruszenia tej zasady (por.
też uchwałę składu siedmiu sędziów SN z 22 maja 1991 r., III CZP 15/91, OSNC
1992, nr 1, poz.1). Do konsekwencji uznania za nieważne na podstawie art. 58 § 2 i
art. 3531 k.c. postanowień zawartych w umowach kredytowych, w których
kredytobiorcom nie przysługuje status konsumenta, Sąd Najwyższy odnosił się zaś
przede wszystkim w orzecznictwie na gruncie umów kredytu indeksowanego do
waluty obcej. W orzecznictwie wyjaśniono, że zawarte w umowie kredytowej, w
której kredytobiorcy nie przysługuje status konsumenta, postanowienia umowne
odsyłające przy określeniu kwoty kredytu i rat kredytu do tabel kursowych banku
(kredytodawcy), zastrzegające na jego rzecz uprawnienie do samodzielnego
ustalania tych kursów mogą być wprawdzie nieważne jako kolidujące z naturą
stosunku prawnego (art. 3531 k.c.) albo godzące w zasady współżycia społecznego
(art. 58 § 2 k.c.), ale nie przesądzają o nieważności całej umowy kredytowej.
I CSK 636/24
5
Wskazano, że ograniczenia swobody umów oparte na kryterium zasad współżycia
społecznego i właściwości (natury) stosunku prawnego, w zakresie, w jakim
przeciwdziałają nadużyciu silniejszej pozycji kontraktowej, nie mają zarazem na
celu unicestwienia in toto umowy, której elementem stały się narzucone przez
stronę silniejszą postanowienia umowne, lecz dążą do zabezpieczenia równości
stron umowy, z poszanowaniem ich prawnych i ekonomicznych interesów. Cel ten,
ukierunkowany na utrzymanie umowy, przemawia za koniecznością poszukiwania
właściwego rozwiązania przez wyeliminowanie luki powstałej na skutek
nieważności postanowień kursowych w sposób pozwalający na dalsze
funkcjonowanie umowy zawartej przez bank z profesjonalistą, przy słusznym
rozkładzie praw i obowiązków stron, nie zaś za uznaniem jej za nieważną w całości
(zob. wyrok Sądu Najwyższego z 27 maja 2022 r., II CSKP 314/22, OSNC-ZD
2022, Nr 4, poz. 50 oraz orzecznictwo przywołane w jego uzasadnieniu, wyrok
Sądu Najwyższego z 12 kwietnia .2023 r., II CNPP 11/22).
W tym stanie rzeczy orzeczono, jak w sentencji. O kosztach postępowania
kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i § 11 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 i
art. 39821 k.p.c., a także § 2 pkt 7 i § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra
Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności
radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935).
[SOP]
[r.g.]
(A.D.)
