I CSK 58/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Roman Trzaskowski
18 grudnia 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 18 grudnia 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa W.C., K.C. i I.K.
przeciwko U. w L. i Skarbowi Państwa - Prezydentowi Miasta […]
o ustalenie,
na skutek skargi kasacyjnej W.C., K.C. i I.K.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie
z 4 września 2024 r., I ACa 212/24,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. kosztami postępowania kasacyjnego poniesionymi przez
pozwanych obciąża powodów, pozostawiając ich wyliczenie
referendarzowi sądowemu.
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 4 września 2024 r. Sąd Apelacyjny w Lublinie oddalił apelację
powodów od wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie z 25 sierpnia 2023 r.
oddalającego ich powództwo o ustalenie, że U. w L. nie nabył z mocy prawa z
dniem 27 września 1990 r., na podstawie art. 182 ustawy z dnia 12 września 1990
r. o szkolnictwie wyższym, prawa użytkowania wieczystego bliżej oznaczonych
nieruchomości położonych w L.
W skardze kasacyjnej, w uzasadnieniu wniosku o jej przyjęcie do
rozpoznania, powodowie wskazali przyczyny kasacyjne określone w art. 3989 § 1
pkt 1 i 4 k.p.c.
I CSK 58/25
2
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Z art. 3981 § 1 k.p.c. wynika, że skarga kasacyjna przysługuje co do zasady
od prawomocnych orzeczeń sądów drugiej instancji, a więc orzeczeń wieńczących
dwuinstancyjne postępowanie sądowe, w którym sądy obu instancji dysponują
pełną kognicją w zakresie faktów i dowodów. Jednakże zgodnie z art. 3989 § 1
k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania tylko wtedy, gdy
w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni
przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub
skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W zamyśle ustawodawcy skarga
kasacyjna stanowi zatem nadzwyczajny środek zaskarżenia, którego rozpoznanie
przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości,
wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w
interesie publicznym, w szczególności przez zapewnienie jednolitej wykładni i
stosowania prawa. Wyłączną podstawą oceny pod kątem przyjęcia skargi
kasacyjnej do rozpoznania są wskazane w niej przyczyny kasacyjne wraz z
uzasadnieniem (art. 3984 § 2 k.p.c.).
Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, skarżący, który
jako uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazał
przyczynę określoną w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., powinien odpowiednio
sformułować zagadnienie prawne, wskazać przepisy prawa, na których tle
zagadnienie się wyłoniło oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą
możliwość rozbieżnych ocen prawnych oraz świadczącą o istotności tego
zagadnienia (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 10 maja 2001 r., II CZ
35/01, OSNC 2002, Nr 1, poz. 11; z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, niepubl.; z 9
kwietnia 2015 r., V CSK 547/14, niepubl.). Zagadnienie jest istotne, jeżeli jego
rozstrzygnięcie ma znaczenie dla ukierunkowania praktyki sądowej i rozstrzygnięcia
sprawy, w której zagadnienie powstało (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego
z 18 września 2012 r., II CSK 180/12, niepubl. oraz z 2 grudnia 2014 r., II CSK
376/14, niepubl.), wywołuje poważne wątpliwości, a zarazem nie było dotychczas
rozstrzygnięte w judykaturze albo dotychczasowe orzecznictwo wymaga zmiany
I CSK 58/25
3
(zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16,
niepubl.).
Skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona w rozumieniu art. 3989 § 1
pkt 4 k.p.c., jeżeli zachodzi niewątpliwa, widoczna na pierwszy rzut oka, tj. bez
konieczności głębszej analizy, sprzeczność orzeczenia z przepisami prawa nie
podlegającymi różnej wykładni (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego
z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16, niepubl.) i w wyniku takiego naruszenia prawa
zapadło w drugiej instancji orzeczenie oczywiście wadliwe. O przyjęciu skargi
kasacyjnej do rozpoznania nie decyduje samo oczywiste naruszenie konkretnego
przepisu prawa materialnego lub procesowego przez sąd, który wydał zaskarżone
orzeczenie, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście
nieprawidłowego orzeczenia (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego
z 15 października 2015 r., III CSK 198/15, niepubl.; z 13 kwietnia 2016 r., V CSK
622/15, niepubl.; z 2 czerwca 2016 r., III CSK 113/16, niepubl.; z 27 października
2016 r., III CSK 217/16, niepubl.; z 29 września 2017 r., V CSK 162/17, niepubl.;
z 7 marca 2018 r., I CSK 664/17, niepubl.; z 18 kwietnia 2018 r., II CSK 726/17,
niepubl.; z 5 października 2018 r., V CSK 168/18, niepubl.).
Zgodnie z jednolitym stanowiskiem Sądu Najwyższego, wymaganie
określone w art. 3984 § 1 pkt 2 k.p.c. nie jest tożsame z określonym w art. 3984 § 2
k.p.c., co oznacza, że skarżący powinien odrębnie przytoczyć podstawy kasacyjne i
ich uzasadnienie i odrębnie uzasadnić wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania, nawet jeżeli argumentacja prawna może się w pewnym zakresie
pokrywać (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 22 marca 2001 r., V CZ
131/00, OSNC 2001, Nr 10, poz. 156; z 5 czerwca 2001 r. IV CZ 45/01, OSNC
2001, Nr 10, poz. 157; z 10 stycznia 2003 r. VCZ 189/02, niepubl.; z 13 lipca 2007
r. III CSK 180/07, niepubl.; z 5 kwietnia 2017 r., II CSK 688/16, niepubl.; z 11
kwietnia 2018 r., V CSK 547/17, niepubl.; z 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 567/17,
niepubl.). Uzasadnienie oczywistej zasadność skargi nie może więc poprzestawać
na prostym odwołaniu do naruszeń prawa wskazanych w podstawach kasacyjnych.
Uzasadnienia przyczyn kasacyjnych, kwalifikujących przyjęcie skargi do
rozpoznania, Sąd Najwyższy nie może doszukiwać się w uzasadnieniu podstaw,
niezależnie od tego, że chodzi w tym wypadku o zupełnie odmienne metody
I CSK 58/25
4
argumentowania (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 31 stycznia 2020 r., II
CSK 432/19, niepubl., z 15 grudnia 2006 r., III CZ 93/06; nie publ. i z 18 kwietnia
2012 r., I CSK 520/11, niepubl.). W celu spełnienia przesłanki przewidzianej w art.
3989 § 1 pkt 1 k.p.c. nie wystarczy zaś samo sformułowanie pytania do Sądu
Najwyższego (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 16 maja 2018 r., II CSK
12/18, niepubl.).
Wniosek skarżących nie spełnia wskazanych wymagań. Argumentacja
dotycząca przyczyny kasacyjnej przewidzianej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.
ograniczona została jedynie do sformułowania dwóch pytań do Sądu Najwyższego:
„czy przepis art. 229 u.g.n. prowadzi do wyłączenia żądania poprzedniego
właściciela lub jego spadkobierców, dotyczącego zwrotu wywłaszczonej
nieruchomości w przypadku, gdy stała się zbędna na cel określony w decyzji o
wywłaszczeniu, gdy przepis ten ma na celu ochronę podmiotów, które w dobrej
wierze uzyskały prawo użytkowania wieczystego lub prawo własności
nieruchomości”; „czy w sytuacji, gdy wobec istnienia przesłanek z art. 229 u.g.n.,
stronie nie przysługuje roszczenie o zwrot nieruchomości, badanie merytorycznych
przesłanek tego zwrotu określonych w art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust 1 u.g.n.
jest zbędne” oraz skonkludowania, że odpowiedź w tym przedmiocie powinna być
przecząca, z uwagi na ukształtowany w orzecznictwie pogląd, że ochrona prawa
własności ma pierwszeństwo przed uwłaszczeniem. Natomiast uzasadnienie
wniosku w zakresie przyczyny kasacyjnej z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. ograniczono do
stwierdzenia, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona ze względu na
nierozpoznanie istoty sprawy przez Sąd Apelacyjny w Lublinie. Już z tego tylko
względu wniosek nie może przekonywać o wystąpieniu powołanych w nim przyczyn
kasacyjnych.
Skarżący nie powiązali we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania argumentu o nierozpoznaniu istoty sprawy przez Sąd Apelacyjny
z postawionymi w skardze kasacyjnej zarzutami. Domniemywać można jedynie, że
twierdzenie o nierozpoznaniu istoty sprawy mogło być powiązane przez skarżących
z zarzutem naruszenia art. 386 § 4 k.p.c. „przez jego niezastosowanie przez Sąd
drugiej instancji, w sytuacji gdy Sąd pierwszej instancji skoncentrował się na
sposobie zagospodarowania działek o numerach […] i […] porośniętych trawą i
I CSK 58/25
5
młodymi, rosnącymi rzadko drzewami, nie zaś na ocenie skutków prawnych
zagospodarowania wywłaszczonego w 1979 r terenu, jakiego nie przewidywał akt
wywłaszczeniowy ani plany realizacyjne z 1979 i 1980 roku, inwestycji pod nazwą
budowa […] albo zarzutem naruszenia art. 378 k.p.c. „przez to, że Sad drugiej
instancji skoncentrował się na środku odwoławczym, nie rozpoznając całości
sprawy w granicach apelacji”.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że skorzystanie bądź
nieskorzystanie przez sąd z regulacji art. 386 § 4 k.p.c. jest efektem czynności
podjętych na wcześniejszych etapach postępowania, nie zaś przyczyną zarzucanej
wadliwości rozstrzygnięcia. Nie może być zatem postrzegane jako uchybienie
przepisom prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy,
skoro są to przepisy przyznające Sądowi drugiej instancji jedynie określoną
kompetencję, a nie obowiązek wydania orzeczenia reformatoryjnego lub
kasatoryjnego (zob. np. wyrok Sądu Najwyższego z 24 stycznia 2024 r., II CSKP
1059/22, publ.). Art. 386 § 4 k.p.c. odnosi się przy tym do wadliwości rozpoznania
sprawy z pominięciem jej istoty przez sąd pierwszej instancji, a nie sąd
odwoławczy.
Analiza motywów ujawnionych w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia,
w świetle lakonicznego twierdzenia wniosku, nie uzasadnia również oceny, że Sąd
Apelacyjny nie wypełnił obowiązków wynikających z art. 378 § 1 k.p.c.,
ograniczając się do rozpoznania apelacji, a nie merytorycznego rozpoznania
sprawy w granicach apelacji.
Sformułowane przez skarżących wątpliwości nie wypełniają przyczyny
kasacyjnej w postaci istotnych zagadnień prawnych w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt
1 k.p.c. Pytania nie przystają do okoliczności sprawy, zważywszy, że z
uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika jednoznacznie, iż podstawy tego
rozstrzygnięcia nie stanowiła ocena, że wywłaszczona nieruchomość stała się
zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, zaś przedmiotem ustaleń
i oceny Sądu Apelacyjnego były również przesłanki mogące uzasadniać zwrot
nieruchomości, przewidziane w art. 136 ust. 3 u.g.n. w zakresie, w jakim
pozostawały one w związku z przesłankami z art. 182 ustawy z dnia 12 września
I CSK 58/25
6
1990 r. o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 65, ze zm.), ustalenia, czy nieruchomość
została wykorzystana na cel wywłaszczenia, a także czy spełnione zostały
przesłanki nabycia przez pozwanego prawa jej wieczystego użytkowania i czy
nabycie prawa użytkowania wieczystego nie naruszałoby praw osób trzecich
w rozumieniu art. 182 ust. 2 w/w ustawy. Odwołanie w pytaniu do stanowiska
wyrażonego w orzeczeniu pierwszoinstancyjnym, z pominięciem stanowiska Sądu
Apelacyjnego i w braku zaoferowania jakiegokolwiek argumentacji jurydycznej na
uzasadnienie wniosku nie pozwala uznać przyczyny kasacyjnej z art. 3989 § 1 pkt 1
k.p.c. za wykazaną.
Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł,
jak w sentencji.
Roman Trzaskowski
(M.M.)
[a.ł]
