I CSK 545/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Marcin Krajewski
26 sierpnia 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 26 sierpnia 2026 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa W.S.
przeciwko M. spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w K.
o zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej M. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w K.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie
z 3 września 2024 r., I AGa 282/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od M. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w
K. na rzecz W.S. 2700 zł zwrotu kosztów postępowania
kasacyjnego;
3. oddala wniosek powoda o zasądzenie odsetek od
zasądzonych kosztów procesu.
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 3 września 2024 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie zmienił wyrok
Sądu Okręgowego w Krakowie z 11 maja 2023 r. w ten sposób, że zasądził od
pozwanej na rzecz powoda 88 270,13 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.
Pozwana wniosła skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego,
zaskarżając ten wyrok w całości. Skarżąca wskazała, że skarga kasacyjna jest
I CSK 545/25
2
oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.), gdyż Sąd drugiej instancji
naruszył art. 484 § 1 k.c., art. 58 § 2 i 3 w zw. z art. 3531 k.c., art. 472 w zw. z art.
473 § 1 k.c., uznając, że w profesjonalnym obrocie gospodarczym kara umowna nie
może mieć charakteru gwarancyjnego czy quasi-gwarancyjnego, a tym samym
strony stosunku zobowiązaniowego nie mogą rozszerzyć tą drogą zakresu
odpowiedzialności za prawidłowe wykonanie umowy. Skarżąca podniosła również,
że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona z uwagi na naruszenie przez Sąd
drugiej instancji art. 484 § 2 k.c. przez wykorzystanie okoliczności stanowiących
podstawę do miarkowania kary umownej do oceny ważności postanowienia
o karze.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną powód wniósł o odmowę przyjęcia skargi
do rozpoznania, a także o zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda kosztów
postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm
przepisanych z odsetkami za okres od daty wyroku do dnia zapłaty.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie
występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów
prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności
w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna
jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Skarga kasacyjna stanowi
nadzwyczajny środek zaskarżenia prawomocnych orzeczeń, którego celem jest
ochrona interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości
orzecznictwa, usunięcie z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu
dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych. Ograniczenie przesłanek do
czterech ma zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nastąpi
jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane te funkcje, a skarga
kasacyjna nie stanie się instrumentem wykorzystywanym w każdej sprawie.
Wskazana w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. przesłanka w postaci oczywistej
zasadności skargi kasacyjnej zachodzi wówczas, gdy zasadność zarzutów
podniesionych w skardze jest dostrzegalna prima facie, bez głębszej analizy
prawnej. Dotyczy to więc jedynie uchybień przepisom prawa materialnego albo
I CSK 545/25
3
procesowego o charakterze elementarnym, polegających w szczególności na
oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu oczywiście sprzecznej z jednolitą
i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną w orzecznictwie oraz nauce prawa, na
zastosowaniu przepisu, który już nie obowiązywał, względnie na oczywiście
błędnym zastosowaniu określonego przepisu w ustalonym stanie faktycznym. Do
wykazania oczywistej zasadności skargi powinno wystarczyć jedno konkretne
twierdzenie, jedna stanowcza, przekonująca od razu teza, wskazująca racje
podważające rozstrzygnięcie poddane krytyce i zaskarżeniu (zob. postanowienia
SN: z 29 listopada 2022 r., I CSK 4912/22; z 30 listopada 2022 r., I CSK 2735/22;
z 20 października 2023 r., I CSK 1612/23; z 26 października 2023 r., I CSK 76/23,
i z 31 października 2023 r., I CSK 4805/22).
Skargi kasacyjnej nie można uznać za oczywiście uzasadnioną, o czym
świadczy już to, że powołując się na jej rzekomą oczywistą zasadność, pozwana
zawarła w skardze wielostronicowy wywód poruszający wiele wątków, przedstawiła
własną interpretację okoliczności faktycznych sprawy i przebiegu postepowania,
powołała liczne orzeczenia oraz wypowiedzi przedstawicieli literatury prawniczej.
Skoro skarżąca przyjęła konieczność zamieszczenia tak szerokiego wywodu,
oznacza to, że sama oceniła, iż uzasadnienie skargi nie jest oczywiste.
Odnosząc się do kwestii merytorycznych, należy wskazać, że
dopuszczalność zastrzegania kary umownej za opóźnienie zwykłe, tzn. gdy
niewykonanie zobowiązania w terminie nastąpiło na skutek okoliczności, za które
dłużnik nie ponosi odpowiedzialności, budzi wątpliwości. W orzecznictwie Sądu
Najwyższego wyrażono stanowisko wprost zbieżne z poglądem Sądu Apelacyjnego
wyrażonym w niniejszej sprawie, zgodnie z którym kara umowna za niedotrzymanie
terminu może być zastrzeżona jedynie w przypadku zwłoki (tj. gdy dłużnik ponosi
odpowiedzialność za nieterminowe wykonanie zobowiązania), a nie w przypadku
opóźnienia zwykłego (wyr. SN z 19 listopada 2024 r., II CSKP 1949/22). Gdyby zaś
zastrzeżenie kary umownej za opóźnienie interpretować jako rozszerzenie zakresu
okoliczności, za które dłużnik ponosi odpowiedzialność, to należy wskazać, że
w orzecznictwie Sądu Najwyższego prezentowany jest szeroko pogląd, w świetle
którego zaostrzenie odpowiedzialności dłużnika przez oderwanie jej od zasady winy
jest możliwe jedynie wtedy, gdy strony na podstawie art. 473 § 1 k.c. określą
I CSK 545/25
4
mające uzasadniać odpowiedzialność dłużnika okoliczności, niemieszczące się
w granicach wyznaczonych przez art. 472 k.c. (zob. wyroki SN: z 27 września 2013
r., I CSK 748/12, OSNC 2014, nr 6, poz. 68; z 16 listopada 2017 r., V CSK 28/17;
z 8 lipca 2022 r., II CSKP 349/22, i z 21 stycznia 2026 r., II CSKP 669/25, OSNC
2026, nr 6, poz. 55). Mimo, że stanowisko wyrażone w tych orzeczeniach nie jest
wolne od kontrowersji, pogląd z nimi zbieżny nie może zostać uznany za
oczywiście bezzasadny.
Mając powyższe na względzie, należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie za
dopuszczalne należało uznać stanowisko Sądu drugiej instancji, który przyjął, iż
powód nie mógł odpowiadać za niedochowanie terminu wydania pozwolenia na
budowę, niezależnie od tego, czy miał wpływ na jego dochowanie. Sąd ad quem
podkreślił, że przebieg właściwego postępowania administracyjnego jest
uzależniony od różnych okoliczności, często niezależnych od przyjmującego
zlecenie architekta.
Ponadto, nawet gdyby co do zasady uznać możliwość zastrzeżenia kary
umownej o charakterze gwarancyjnym, sankcjonującej każde niewykonanie
zobowiązania niezależnie od przyczyn, należy zwrócić uwagę, że Sąd drugiej
instancji uznał takie postanowienie za sprzeczne z zasadami współżycia
społecznego w konkretnych okolicznościach sprawy. Wbrew stanowisku
wyrażonemu w skardze, dokonując takiej kwalifikacji, sąd mógł wziąć pod uwagę
wszystkie możliwe czynniki, w tym również rozmiar zastrzeżonej kary, mimo że jej
rażąco wygórowana wysokość mogłaby być podstawą miarkowania, gdyby kara
została ważnie zastrzeżona. Ocena co do zgodności zastrzeżenia kary umownej
z zasadami współżycia społecznego nastąpiła bowiem nie tylko na tej podstawie.
Mając powyższe na względzie, należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej
do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1,
3 i 4 oraz art. 99 k.p.c. w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 2 pkt 6 oraz § 20
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie
opłat za czynności radców prawnych.
I CSK 545/25
5
Żądanie zasądzenia odsetek od kosztów procesu zostało oddalone, gdyż
zgodnie z art. 9 ust. 6 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy – Kodeks
postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw art. 98 § 11 k.p.c., na
podstawie którego możliwe jest zasądzenie odsetek, stosuje się w postępowaniach
wszczętych po dniu wejścia w życie wskazanej ustawy. Postępowanie w sprawie
niniejszej zostało wszczęte w kwietniu 2017 r., a więc przed wejściem w życie
nowelizacji.
(E.M.)
