I CSK 4547/23
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Agnieszka Jurkowska-Chocyk
15 kwietnia 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 15 kwietnia 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa W. spółki akcyjnej w W.
przeciwko T. spółce akcyjnej w W.
o ochronę dóbr osobistych,
na skutek skargi kasacyjnej T. spółki akcyjnej w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie
z 26 maja 2023 r., VII AGa 1046/22,
I. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
II. zasądza od T. spółki akcyjnej w W. na rzecz W. spółki
akcyjnej we W. 2 700 zł (dwa tysiące siedemset złotych) kosztów
postępowania
kasacyjnego
z
odsetkami
w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie za czas po
upływie tygodnia od dnia doręczenia zobowiązanemu niniejszego
postanowienia do dnia zapłaty.
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 26 maja 2023 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie, na skutek apelacji
pozwanego, sprostował zaskarżony wyrok w ten sposób, że oznaczenie przedmiotu
sprawy „o zaniechanie” zastąpił oznaczeniem „o ochronę dóbr osobistych” (pkt I),
oddalił apelację (pkt II), zasądził od pozwanego na rzecz powoda koszty
postępowania apelacyjnego (pkt III).
I CSK 4547/23
2
Skargę kasacyjną od powyższego orzeczenia wywiódł pozwany, zaskarżając
je w całości. Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
na podstawie art. 3989 § 1 k.p.c., wskazując, że:
1. występuje istotne zagadnienie prawne, które sformułował w formie pytań:
- „czy po zwróceniu się przez dziennikarza do osoby zainteresowanej
o udzielenie informacji (zajęcie stanowiska) w związku ze zbieraniem materiałów
do przygotowywanej publikacji materiału prasowego, dziennikarz ma obowiązek
ponawiać prośby o udzielenie informacji i informować tę osobę o planowanej dacie
publikacji w sytuacji gdy osoba ta nie udziela informacji pomimo, iż ma taką
możliwość, szczególnie z uwagi na długi czas, jaki dzieli zwrócenie się przez
dziennikarza do tej osoby a datą publikacji materiału prasowego?”,
- „czy w sytuacji nieponawiania przez dziennikarza prośby o udzielenie
informacji zachowanie dziennikarza może być ocenione jako naruszające zasady
szczególnej staranności i rzetelności, określone w art. 12 ust. 1 ustawy Prawo
prasowe?”,
- „czy w świetle art. 12 ust. 1 ustawy Prawo prasowe i art. 24 k.c. uprawnione
jest uznanie za bezprawne działania dziennikarza i wydawcy, którzy nie otrzymując
odpowiedzi w ciągu dłuższego okresu (20 dni) nie ponowili oni przed publikacją
audycji prośby o stanowisko?”;
2) zachodzi potrzeba wykładni przepisów w postaci normy prawnej
dekodowanej z art. 448 k.c. – stwierdzenie, co sąd powinien wziąć pod uwagę
i czym się kierować, ustalając rozmiar uszczerbku niemajątkowego w przypadku
naruszenia dobra osobistego osoby prawnej, w związku z tym, że o zakresie
przyznanego zadośćuczynienia (także sumy pieniężnej na cel społeczny) decyduje
przede wszystkim rozmiar wyrządzonej pokrzywdzonemu uszczerbku
niemajątkowego (krzywdy w przypadku naruszenia dobra osobistego osoby
fizycznej) zgodnie z kompensacyjną funkcją zadośćuczynienia,
3) zachodzi nieważność postępowania, gdyż sprawa została rozpoznana
przez sąd drugiej instancji w składzie jednego sędziego, co jest niezgodne
z art. 367 § 3 zdanie pierwsze k.p.c., w którym jako zasadę przewidziano
rozpoznawanie spraw w składzie trzech sędziów,
I CSK 4547/23
3
4) skarga jest oczywiście uzasadniona w zakresie:
- art. 24 k.c. w zw. z art. 6 k.c. poprzez jego niezasadne zastosowanie
i przyjęcie, że istnieje obawa dalszych naruszeń przez pozwaną dóbr osobistych
powoda, a w konsekwencji nakazanie pozwanej zaniechania naruszania dóbr
osobistych powoda,
- art. 23 k.c. i art. 24 k.c. przez jego niewłaściwe zastosowanie i zobowiązanie
pozwanej do opublikowania oświadczeń w formie niespełniającej przesłanki
adekwatności czynności potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia dóbr
osobistych powoda, tj. do przeproszenia powoda w programach […] i […]
w trzech kolejnych programach „[…]” i „[…]”.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną
do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości
lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając
na skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ustawodawca zmierzał do
zagwarantowania, że skarga kasacyjna, nadzwyczajny środek zaskarżenia
prawomocnych orzeczeń, będzie pełnić przypisane jej funkcje publicznoprawne.
Ograniczenie przesłanek do czterech ma więc zapewnić, że przyjęcie skargi
kasacyjnej do rozpoznania ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych
sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga
kasacyjna nie stanie się instrumentem wykorzystywanym w każdej sprawie.
Skarga kasacyjna strony pozwanej nie zawiera argumentów dostatecznych
dla uznania, że skarżący skutecznie wykazał, że w sprawie zachodzą powołane
przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c.
Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest
zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego wyjaśnienie
może przyczynić się do rozwoju prawa. Zagadnienie prawne powinno,
I CSK 4547/23
4
przede wszystkim, być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się
w stanie faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń
(zob. postanowienie SN z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01), a jednocześnie być
przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi
Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej
subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (zob. postanowienia SN:
z 15 października 2002 r., III CZP 66/02; z 22 października 2002 r., III CZP 64/02;
z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08).
Przedstawione przez skarżącego zagadnienia prawne nie czynią zadość tym
wymaganiom przede wszystkim ze względu na to, że posłużenie się omawianą
przesłanką nie ma na celu udzielenie przez Sąd Najwyższy abstrakcyjnej
odpowiedzi, która w jakikolwiek sposób przyczyniłaby do rozwoju prawa. Analiza
argumentów sformułowanych we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej
do rozpoznania pozwala stwierdzić, że mimo klarownych i precyzyjnych rozważań
Sądów meriti na tle art. 12 ust. 1 ustawy Prawo prasowe, i nie zważając na
orzecznictwo powiązane ze wskazanym przepisem, skarżący po raz kolejny stara
się przeforsować swoją własną wizję rozstrzygnięcia.
Przyjmując natomiast perspektywę wyłaniającą się z dorobku orzecznictwa,
należy zaakcentować, że kwestia niezwykłej rzetelności i szczególnej staranności
przy zbieraniu i wykorzystywaniu materiałów prasowych została ogólnie rzecz
biorąc wyczerpująco rozstrzygnięta. Nie ulega obecnie wątpliwości, że przy ocenie
czy zachowanie dziennikarza spełniało wspomniane kryteria, należy zawsze wziąć
pod uwagę status źródła, rzetelność źródła informacji, sprawdzenie zgodności
z prawdą uzyskanych informacji przez sięgnięcie do wszystkich istotnych źródeł
i upewnienie się co do zgodności informacji z innymi znanymi faktami
oraz umożliwienie osobie zainteresowanej ustosunkowania się do uzyskanych
informacji (por. uchwała Sądu Najwyższego z 18 lutego 2005 r., III CZP 53/04).
Sądy meriti wiernie przedstawiły okoliczności faktyczne sprawy, na których
podstawie zapadło zaskarżone rozstrzygnięcie. Rozważania Sądu Apelacyjnego
nie dają podstaw do zanegowania stwierdzenia, że skarżący zapewnił powodowi
jedynie iluzoryczną możliwość ustosunkowania się do pytania, które zadał pocztą
elektroniczną.
I CSK 4547/23
5
Powód zareagował na pytanie skarżącego, tłumacząc przy tym, że ze
względu na upływ czasu od zdarzenia, będącego podstawą zadanego pytania,
staranne wyselekcjonowanie danych, na których bazować będzie odpowiedź,
wymagało dłuższego oczekiwania (por. wyrok z 5 czerwca 2003 r., II CKN 14/01).
Skarżący natomiast podjął decyzję o niemalże natychmiastowej publikacji
materiałów, zawierających kompilację treści w żadnym razie niepotwierdzonych.
Stworzył i zmontował materiały spontanicznie, a następnie upublicznił je,
co doprowadziło do zaburzenia celu, w jakim miały one zostać zaprezentowane
odbiorcy telewizji.
Całokształt okoliczności prowadzi jednocześnie do przekonania,
że opracowana koncepcja działania skarżącego miała być usprawiedliwiona
rzekomą opieszałością powoda, przy czym na skutek braku poszanowania prawa
ustosunkowania się do nich przez powoda, w istocie żadna z ujawnionych
przez skarżącego informacji nie została uwiarygodniona (por. wyrok Sądu
Najwyższego z 23 czerwca 2004 r., V CK 538/03).
W toku postępowania rozpoznawczego zostało również udowodnione, że
skarżący uległ informacjom, których dominującym źródłem były podmioty
prowadzące działalność konkurencyjną w stosunku do działalności powoda, co
w naturalny sposób mogło niwelować prawdziwość uzyskanych wiadomości.
Skarżący nie posłużył się przy tym wszelkimi dostępnymi środkami pozyskania
informacji, a nadto umknął mu cel publikacji, którym miała być przede wszystkim
realizacja społecznie uzasadnionego interesu.
Nie było zatem w sprawie istotne „nieponowienie” prośby o udzielenie
informacji, lecz samo dostrzeżenie, że ocena nieprzygotowania odpowiedzi przez
powoda wymagającej zaangażowania w terminie 20 dni została przez skarżącego
wykorzystana do kreowania i pogłębiania jednoznacznie negatywnego obrazu
powoda. Obrazu, który wpłynął na mylne przeświadczenie na temat wizerunku
spółki jako podejmującej działania mijające się z legalnością, i to nie tylko
w odbiorze widzów, lecz także partnerów biznesowych powoda. Z tych względów
sformułowane zagadnienie nie mogło przyczynić się do przyjęcia skargi kasacyjnej
do rozpoznania.
I CSK 4547/23
6
Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na potrzebie
wykładni przepisów prawa budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) wymaga wykazania,
jaki konkretny przepis prawa, zastosowany w danej sprawie, jest przedmiotem
rozbieżnej wykładni w judykaturze sądowej i na czym rozbieżność ta polega,
co wymaga przytoczenia orzeczeń sądów wydanych w takich samych lub istotnie
zbliżonych stanach faktycznych, względnie, jaki konkretny przepis prawa,
zastosowany w danej sprawie, wymaga interpretacji ze strony Sądu Najwyższego,
z czego potrzeba ta wynika i z jakich powodów dotychczasowy dorobek doktryny
i orzecznictwa jest w tej mierze niewystarczający. Nieodzowne jest ponadto,
podobnie jak w przypadku przyczyny kasacyjnej określonej w art. 3989 § 1
pkt 1 k.p.c., wykazanie związku między oczekiwaną od Sądu Najwyższego
wykładnią prawa a wynikiem postępowania kasacyjnego (zob. postanowienia SN:
z 15 października 2002 r., II CZ 102/02; z 29 lipca 2015 r., I CSK 980/14;
z 19 czerwca 2018 r., IV CSK 56/18).
Analiza skargi kasacyjnej w odniesieniu do przesłanki z art. 3989 § 1
pkt 2 k.p.c. pozwala przyjąć, że także w tym zakresie skarżący nie sporządził
w sposób prawidłowy uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania. Nie
wyjaśnił bowiem czy w orzeczeniach sądów powszechnych ujawniła się jakakolwiek
rozbieżność w stosowaniu normy wynikającej z art. 448 k.c. w odniesieniu do
kryteriów przybieranych do oceny adekwatności wysokości zadośćuczynienia za
krzywdę poniesionej przez osobę prawną. Motywy pisemne wyroku pozwalają
natomiast dojść do wniosku, że wykładnia powołanego przepisu została dokonana
z obowiązującymi w polskim systemie prawnym regułami. Na tym tle należy
odmówić racji twierdzeniom, że w zakresie jej dokonania doszło do jakichkolwiek
nieprawidłowości. Warto również zauważyć, że brak wypowiedzi w zakresie
stosowania art. 448 k.c. nie przesądza o tym, iż sądy niejednolicie stosują
wskazywany przepis, a sam skarżący zaniechał wykazania przesłanki przede
wszystkim wobec braku przytoczenia orzeczeń ujawniających owe rozbieżności.
Odnosząc się do nieważności postępowania wobec nieprawidłowego
ukształtowania składu orzekającego na podstawie art. 367 § 3 k.p.c., należy
wyjaśnić, że uchwała z 26 kwietnia 2023 r., III PZP 6/22 jest sprzeczna
I CSK 4547/23
7
z art. 15zzs ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczegółowych
rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem
COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
obowiązującym w dacie jej wydania. Sąd Najwyższy nie ma kognicji do
stwierdzania niezgodności ustaw z Konstytucją. Na podstawie art. 188
pkt 1) Konstytucji RP jedynym uprawnionym w tej mierze jest Trybunał
Konstytucyjny, który orzeka w sprawach zgodności ustaw i umów
międzynarodowych z Konstytucją (tak postanowienie SN z 24 października 2024,
I CSK 4000/23).
Z kolei na podstawie art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. skarga jest oczywiście
uzasadniona, gdy naruszenie przepisów prawa, którego dopuścił się Sąd meriti
przy wydawaniu orzeczenia, widoczne jest prima facie, czyli bez konieczności
przeprowadzania wnikliwych analiz prawnych. Na skarżącym ciąży powinność
przedstawienia we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej uzasadnienia nie
dowolnego kwalifikowanego naruszenia przepisów prawa procesowego
lub materialnego, lecz tylko takiego, które prowadziło do wydania oczywiście
nieprawidłowego orzeczenia. Skonstruowany przez skarżącego wywód prawny
powinien wykazać, że rozstrzygnięcie sądu obarczone jest szczególną wadą
dostrzegalną dla osoby dysponującej podstawową wiedzą prawniczą. O oczywistej
zasadności skargi kasacyjnej nie jest władna przesądzić sama strona, lecz
kompetencję do tego ma Sąd Najwyższy na etapie badania czy wystąpiły
przesłanki tzw. przedsądu.
Analiza przebiegu postępowania w ramach zgłoszonej przesłanki przedsądu
nie potwierdziła tezy, że Sądy meriti wydały rozstrzygnięcie oczywiście
nieprawidłowe w zakresie zaniechania naruszeń (udzielonej na podstawie
art. 24 k.c. ochrony) i zakresu publikacji nieadekwatnej do dokonanych naruszeń
(art. 23 k.c. i art. 24 k.c.), skoro w toku procesu skarżący konsekwentnie obstawał
przy podnoszonych tezach i do dnia uzyskania rozstrzygnięcia przez powoda nie
wycofał się z przedstawionej przez skarżącego krytyki. W tym stanie rzeczy Sąd
odwoławczy podkreślał, że nie są wykluczone wznowienia materiałów określonej
treści, mogących wtórnie szkodzić powodowi. Przy czym określenie kręgu
odbiorców, jak to uczyniły Sądy meriti, pozostaje usprawiedliwione publiczną
I CSK 4547/23
8
i masową skalą działalności skarżącego, który nadaje audycje na cały kraj i nie
stanowi formy nadmiernej represji skarżącego.
Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej
do rozpoznania (art. 3989 § 1 k.p.c.).
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 98 § 1, 11
i 3 w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c. oraz w zw. z § 2 pkt 6, § 10 ust. 4
pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w
sprawie opłat za adwokackie.
[SOP]
[a.ł]
