I CSK 4520/23
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Agnieszka Jurkowska-Chocyk
15 kwietnia 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 15 kwietnia 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa P.K.
przeciwko W. spółce z ograniczoną odpowiedzialnością spółce jawnej w W.
o ochronę dóbr osobistych,
na skutek skargi kasacyjnej P.K.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie
z 30 marca 2023 r., V ACa 388/22,
I. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
II. zasądza od P.K. na rzecz W. spółki z ograniczoną
odpowiedzialnością spółki jawnej w W. kwotę 5 400 zł (pięć
tysięcy czterysta złotych) kosztów postępowania kasacyjnego z
odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie za
czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia zobowiązanemu
niniejszego postanowienia do dnia zapłaty.
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 30 marca 2023 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie sprostował
wyrok Sądu Okręgowego Warszawa-Praga Południe w Warszawie (pkt 1), zmienił
zaskarżony wyrok a) w punkcie pierwszym w ten sposób, że oddalił powództwo
w zakresie udzielonej w nim ochrony niemajątkowej, b) w punkcie drugim
częściowo w ten sposób, że nadał mu oznaczone w sentencji brzmienie
I CSK 4520/23
2
obejmujące treść przeprosin, c) w punkcie piątym w ten sposób, że nie obciążył
powoda kosztami procesu (pkt 2), oddalił apelację pozwanego w pozostałym
zakresie (pkt 3), oddalił apelację powoda w całości (pkt 4) i nie obciążył powoda
kosztami postępowania apelacyjnego (pkt 5).
Skargę kasacyjną od powyższego orzeczenia wywiódł powód, wnosząc
o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze względu na przesłankę
z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., czyli oczywistą zasadność. Poza okolicznościami
niedotyczącymi bezpośrednio sporu pomiędzy konkretnymi stronami,
powód wskazywał na oczywiste naruszenie przepisu art. 448 k.c. przez Sądy meriti,
gdyż łączne zadośćuczynienie za doznaną krzywdę w wysokości 120 000 zł jest
rażąco niskie i jest to oczywiście widoczne. Powód zaznaczył, że każde naruszenie
skutkujące powstaniem krzywdy wycenione zostało na kwotę 5 217,39 zł,
a zaakceptowanie tak rażąco niskiej kwoty zadośćuczynienia zmierzałoby do
uznania, że krzywda z tytułu prawa do prywatności, dobrego imienia mieści się
w przeciętnym wynagrodzeniu, zaś ryzyko wydawcy z tytułu naruszenia byłoby
znikome i nic nieznaczące w skali i ryzyku działalności. Powód wskazywał, że
każde naruszenie zasługuje na napiętnowanie i odpowiednie, godne
zadośćuczynienie, co powinien stwierdzić swoim orzeczeniem Sąd.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwany wniósł m.in. o odmowę
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, a także o zasądzenie od powoda swoją
rzecz kosztów postępowania kasacyjnego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną
do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości
lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając
na skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ustawodawca zmierzał do
zagwarantowania, że skarga kasacyjna, nadzwyczajny środek zaskarżenia
prawomocnych orzeczeń, będzie pełnić przypisane jej funkcje publicznoprawne.
I CSK 4520/23
3
Ograniczenie przesłanek do czterech ma więc zapewnić, że przyjęcie skargi
kasacyjnej do rozpoznania ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych
sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga
kasacyjna nie stanie się instrumentem wykorzystywanym w każdej sprawie.
Na podstawie art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. skarga jest oczywiście uzasadniona,
gdy naruszenie przepisów prawa, którego dopuścił się Sąd meriti przy wydawaniu
orzeczenia, widoczne jest prima facie, czyli bez konieczności przeprowadzania
wnikliwych analiz prawnych. Na skarżącym ciąży powinność przedstawienia
we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej uzasadnienia nie dowolnego
kwalifikowanego naruszenia przepisów prawa procesowego lub materialnego,
lecz tylko takiego, które prowadziło do wydania oczywiście nieprawidłowego
orzeczenia. Skonstruowany przez skarżącego wywód prawny powinien wykazać,
że rozstrzygnięcie sądu obarczone jest szczególną wadą dostrzegalną dla osoby
dysponującej podstawową wiedzą prawniczą. O oczywistej zasadności skargi
kasacyjnej nie jest władna przesądzić sama strona, lecz kompetencję do tego ma
Sąd Najwyższy na etapie badania czy wystąpiły przesłanki tzw. przedsądu.
Analiza wyroków Sądów meriti i pisemnych motywów orzeczeń prowadzi
do przekonania, że prawidłowo ustaliły one okoliczności faktyczne sprawy.
Dokładnie rozważyły okoliczności towarzyszące naruszeniom dóbr osobistych
powoda, w szczególności oceniły informacje publikowane na temat życia powoda
w kategorii prawdy lub fałszu, z uwzględnieniem braku zgody powoda na
ujawnianie szczegółów jego wizerunku, życia osobistego bądź uczuciowego. Sądy
oceniły działania pozwanego W. jako kampanię ujawniającą życie prywatne i
narażające cześć oraz godność powoda. Zajęły stanowisko, że te działania nie
stanowiły przejawu przekazu dziennikarskiego czy funkcji informacyjnej, lecz
cechowały się fałszem, zakłamywały rzeczywistość i w konsekwencji szykanowały
powoda. Pozwany ukształtował zatem zafałszowany obraz rzeczywistości przez
stymulowanie powierzchownych sądów społecznych u czytelników. U podstaw
skonstruowanej skargi kasacyjnej złożonej przez powoda nie legła prawidłowość
zastosowania norm wypływających z art. 23 i 24 k.c., stanowiących podstawę
wyroków Sądów obu instancji, ani też skorzystanie przez Sądy obu instancji
I CSK 4520/23
4
z możliwości
zasądzenia
zadośćuczynienia
na
podstawie
art. 448 k.c.
Powód nie zgodził się jednak z wysokością przyznanego zadośćuczynienia.
W uzasadnieniu żądań podnosił bowiem, że ze względu na swoją zamożność
powinien otrzymać od pozwanego kwotę obliczoną przy użyciu kryterium
wielokrotności swoich dochodów. Jego zdaniem kwota 120 000 zł, którą otrzymał
na skutek rozstrzygnięć i dobrowolnego spełnienia świadczenia przez W., jest
rażąco i śmiesznie niska.
Sąd Najwyższy doszedł do przekonania, że pogląd powoda, zgodnie
z którym dąży do konkluzji, że przy określaniu wysokości zadośćuczynienia
przyznawanego na podstawie art. 448 k.c. Sądy meriti w sposób rażący naruszyły
płynącą z tych przepisów normę, pozostaje chybiony. Skarżący dążył do
narzucenia stanowiska Sądowi Najwyższemu, że w procesie o przyznanie mu
zadośćuczynienia, Sąd Apelacyjny powinien kierować się kryteriami zamożności
i usytuowania społecznego osoby dotkniętej krzywdą. Wypowiedzi skarżącego
stanowią polemikę i pewien nieusprawiedliwiony prawem postulat, dlatego poza
charakterem opiniotwórczym, nie uzasadniają oczywistości skargi kasacyjnej.
Warto przypomnieć, że poczucie krzywdy jest czymś więcej
niż doświadczeniem przypisywanym jedynie osobom majętnym. Krzywda stanowi
całokształt subiektywnych odczuć i nie da się jej wycenić przy użyciu żadnej
obiektywnej miary. Jednocześnie poddać należy krytyce stanowisko, jakoby dało
się zróżnicować krzywdę określonej osoby jako mniejszą czy większą od krzywdy
innej osoby. Cierpienie, narażenie na negatywne konsekwencje określonych
przeżyć, a także skutki, które poczucie krzywdy wywołuje w życiu konkretnego
człowieka, nie dają się ująć i ocenić z pomocą kryteriów obiektywnych.
Percepcja, że status osoby zamożnej mógłby przy orzekaniu na podstawie
art. 448 k.c. wyłączyć uzupełniającą przesłankę „przeciętnej stopy życiowej
społeczeństwa”, pomocną przy ważeniu wysokości zadośćuczynienia, prowadziłaby
w istocie nie do rekompensaty, lecz do niczym niewytłumaczalnej próby
wzbogacenia po stronie skarżącego. Wywołałoby również jaskrawe i pozbawione
proporcji represjonowanie W. za dokonane naruszenia. W konsekwencji
I CSK 4520/23
5
zasądzenie kwoty w dochodzonej wysokości wypaczyłoby nie tylko funkcję
kompensacyjną zadośćuczynienia, ale w ogóle podważałoby zasadę i fundamenty
sprawiedliwości.
W ocenie Sądu Najwyższego przy określaniu wysokości zadośćuczynienia
określonego w art. 448 k.c. Sądy mogą uwzględniać również subiektywny stan
świadomości osoby dotkniętej krzywdą, niemniej, da się zauważyć, że zasądzona
kwota w sytuacji osobistej powoda umożliwia mu złagodzenie skutków doznanych
cierpień i dyskomfortu, szybszą ich akceptację, ukojenie a sumarycznie –
skuteczniejsze rozliczenie się z negatywnymi doświadczeniami. Motywy pisemne
wyroków Sądów meriti upewniają w przekonaniu, że wysokość świadczenia
przyznanego na podstawie art. 448 k.c. została określona przy uwzględnieniu
rodzajów chronionego dobra, rozmiaru uszczerbku, którego doznał powód,
charakteru następstw naruszenia, stopień winy wydawnictwa i stosunków
majątkowych zobowiązanego. Sądom przy określaniu wysokości zadośćuczynienia
przysługiwał również duży zakres swobody (por. wyrok Sądu Najwyższego
z 16 kwietnia 2002 r., V CKN 1010/00, OSNC 2003, nr 4, poz. 56).
Należało również uwzględnić, co pomija skarżący, że naruszenia, z których
wywodził oczekiwaną sumę zadośćuczynienia, miały miejsce w latach 2014-2015,
a upływ czasu naturalnie złagodził przykre emocje, które powód wiąże
z określonymi publikacjami (por. postanowienie Sądu Najwyższego
z 30 listopada 2021 r., I CSK 415/21). Poza tym W. częściowo zreflektowało się
i dostrzegło powagę naruszeń dóbr osobistych powoda, o czym wspomniano
w uzasadnieniach. Powód nie wykazał również żadnych konsekwencji finansowych
i zdrowotnych, które naruszenia te miałyby wywołać.
W tych granicach Sąd Najwyższy stwierdził, że wysokość zasądzonego
świadczenia była oczywiście proporcjonalna do wyrządzonej krzywdy. Nie doszło
zatem do wyraźnego lub rażącego naruszenia przepisu art. 448 k.c. (por. wyrok
Sądu Najwyższego z 8 sierpnia 2007 r., I CSK 165/07, OSNC-ZD 2008, nr 3,
poz. 66, postanowienie Sądu Najwyższego z 10 czerwca 2022 r., I CSK 1904/22).
Przyznanie zadośćuczynienie nie jest również jedynie symboliczne, dlatego nie
uzasadnia ingerencji Sądu Najwyższego w merytorycznie rozstrzygnięcie Sądów
I CSK 4520/23
6
meriti (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 listopada 2022 r.,
I CSK 1130/22).
Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania (art. 3989 § 1 k.p.c.).
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 98 § 1, 11
i 3 w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c. oraz w zw. z § 2 pkt 7, § 10 ust. 4
pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r.
w sprawie opłat za czynności radców prawnych.
[SOP]
[r.g.]
