I CSK 446/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Dariusz Pawłyszcze
31 marca 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 31 marca 2026 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa A. S., C. S. i P. S.
przeciwko syndykowi masy upadłości G. Bank S.A. w W.
o ustalenie,
na skutek skargi kasacyjnej syndyka masy upadłości G. Bank S.A. w W.
od wyroku częściowego Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 14 maja 2024 r.,
I ACa 310/24,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od syndyka masy upadłości G. Bank S.A. w W.
solidarnie na rzecz C. S., A. S. i P. S. 5400 (pięć tysięcy czterysta)
zł kosztów postępowania kasacyjnego z odsetkami w wysokości
odsetek ustawowych za opóźnienie po upływie tygodnia od dnia
doręczenia niniejszego postanowienia zobowiązanemu.
(G.G.)
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 19 maja 2023 r., I C 734/22, Sąd Okręgowy w Olsztynie oddalił
powództwo główne o ustalenie nieważności umowy kredytu i uwzględnił powództwo
ewentualne o ustalenie bezskuteczności względem powodowych kredytobiorców
określonych postanowień tej umowy.
W toku postępowania apelacyjnego 20 lipca 2023 r. Sąd Rejonowy dla m.st.
Warszawy ogłosił upadłość pozwanego banku. Sąd Apelacyjny w Białymstoku
I CSK 446/25
2
zawiesił postępowanie i podjął je przeciwko syndykowi w zakresie żądania
ustalenia. Wyrokiem częściowym, zaskarżonym skargą kasacyjną, Sąd drugiej
instancji, uwzględniając apelację kredytobiorców, zmienił wyrok Sądu Okręgowego
w ten sposób, że ustalił, nieważność umowy kredytu, uchylił rozstrzygnięcie o
żądaniu ewentualnym oraz oddalił apelację banku.
Sąd drugiej instancji ustalił, że 16 czerwca 2006 r. strony zawarły umowę
kredytu w wysokości 208 623,36 zł, indeksowanego kursem CHF. W dniu wypłaty
kredytu kwota wypłacanych środków miała zostać przeliczona według kursu kupna
walut określonego w tabeli kursów obowiązującego w dniu uruchomienia środków.
Wysokość zobowiązania miała być ustalana jako równowartość wymaganej spłaty
wyrażonej w CHF - po jej przeliczeniu według kursu sprzedaży walut określonego w
„Bankowej tabeli kursów walut dla kredytów dewizowych oraz indeksowanych
kursem walut obcych” do CHF obowiązującego w dniu spłaty”. Strony 21 września
2012 r. zawarły aneks do umowy na podstawie którego wysokość spłat miała być
określana w oparciu o kurs sprzedaży ustalany przez NBP.
Sąd drugiej instancji wskazał, że w umowie będącej przedmiotem niniejszej
sprawy bank w sposób jednostronny oznaczał kurs waluty właściwej do wyliczenia
zobowiązania kredytobiorcy. Z treści umowy nie wynikały zaś ani obiektywne, ani
weryfikowalne oznaczenia tego kursu. Przedmiotowa umowa nie była negocjowana
indywidualnie, zawiera postanowienia naruszające w sposób rażący interesy
konsumenta i jest sprzeczna z dobrymi obyczajami. W ocenie Sądu drugiej instancji
nie ma możliwości utrzymania umowy po wyeliminowaniu postanowień
abuzywnych, dlatego przedmiotowa umowa jest bezskuteczna na skutek
zastosowania przez bank niedozwolonych postanowień umownych.
Syndyk masy upadłości banku wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania ze względu na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia
prawnego: czy postępowanie sądowe z powództwa kredytobiorcy o ustalenie
nieistnienia stosunku prawnego z umowy kredytu waloryzowanego (indeksowanego
albo denominowanego) do waluty obcej, wytoczone przeciwko upadłemu bankowi
(kredytodawcy), jest sprawą „o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy
upadłości" w rozumieniu art. 145 ust. 7 pr.upadł. i tym samym podlega zawieszeniu
I CSK 446/25
3
na podstawie art. 174 § 1 pkt 4 lub art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. w zw. z art. 144 ust. 1 w
zw. z art. 145 ust. 1 pr.upadł. do czasu rozpoznania zgłoszenia wierzytelności na
liście wierzytelności lub, odpowiednio, odmowy uwzględnienia wierzytelności na
liście i wyczerpania trybu określonego ustawą?
Syndyk masy upadłości banku wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania również z uwagi na istnienie potrzeby wykładni przepisów prawnych:
art. 174 § 1 pkt 4 k.p.c. w zw. z art. 144 ust. 1 i art. 145 ust. 1 pr.upadł. oraz art. 177
§ 1 pkt 1 k.p.c. w zw. z art. 144 ust. 1 i art. 145 ust. 1 pr.upadł.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 144 ust. 1 pr.upadł. po ogłoszeniu upadłości postępowania
sądowe, administracyjne lub sądowoadmimstracyjne dotyczące masy upadłości
mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez syndyka albo przeciwko memu.
Postępowanie o ustalenie nieważności umowy kredytu nie jest postępowaniem
dotyczącym wierzytelności, o którym mowa w art. 145 pr.upadł., dlatego należało je
podjąć i dalej prowadzić przeciwko syndykowi.
Takie stanowisko potwierdza również uchwała Izby Cywilnej Sądu
Najwyższego z dnia 19 września 2024 r., w sprawie III CZP 5/24, w której
stwierdzono, że „Postępowanie sądowe z powództwa kredytobiorcy będącego
konsumentem o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego z umowy kredytu,
prowadzone przeciwko bankowi, co do którego w toku postępowania ogłoszono
upadłość, nie jest sprawą „o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy
upadłości” w rozumieniu art. 145 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo
upadłościowe, a tym samym może być podjęte z chwilą ustalenia osoby pełniącej
funkcję syndyka”.
W uchwale tej wskazano również, że niewskazanie w art. 145 ust. 1 pr.upadł.
wprost spraw o ustalenie nie powinno skłaniać do rozszerzającego rozumienia
pojęcia „postępowania sądowego […] o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do
masy upadłości”, w celu objęcia tą kategorią spraw również żądań z art. 189 k.p.c.
Postępowanie upadłościowe, którego istotnym elementem jest sporządzenie listy
wierzytelności zaspokajanych z masy upadłości, zasadniczo nie stwarza
I CSK 446/25
4
zainteresowanym możliwości dochodzenia roszczenia procesowego o ustalenie
istnienia lub nieistnienia prawa lub stosunku prawnego. Na rzecz wniosku, że
sprawy te pozostają poza zakresem zastosowania art. 145 ust. 1 pr.upadł., wobec
czego prowadzone w nich postępowania powinny być podejmowane z chwilą
ustalenia osoby syndyka, przemawia więc także ten argument, że w przeciwnym
razie zagrożeniu ulegałoby prawo stron do sądu. Podmioty poszukujące ochrony
prawnej w sprawach o ustalenie nie miałyby bowiem możliwości uzyskania tej
ochrony – co najmniej do czasu wyczerpania trybu zgłoszenia wierzytelności,
pozostającej w takim związku z żądaniem z art. 189 k.p.c., że ustalenie istnienia lub
nieistnienia określonego prawa lub stosunku prawnego mogłoby przekładać się na
ocenę podstaw umieszczenia danej, zgłoszonej wierzytelności na liście.
To właśnie korelacja art. 145 ust. 1 pr.upadł. z ustaleniem listy
wierzytelności, wyrażająca istotę i funkcję przywołanego przepisu, stanowi o
fundamentalnej różnicy między sprawami o ustalenie i sprawami o zasądzenie. W
razie wystąpienia z żądaniem zasądzenia sensem tamowania rozpoznania sprawy
w postępowaniu prowadzonym na zasadach ogólnych jest możliwość dochodzenia
ochrony prawnej w procedurze związanej z ustaleniem listy wierzytelności. Zbieżne
rozwiązanie nie zostało przewidziane dla żądania ustalenia prawa lub stosunku
prawnego, które nie ma swego odpowiednika w toku sporządzania listy
wierzytelności. W konsekwencji sprawa z art. 189 k.p.c. może toczyć się na
zasadach ogólnych, tyle że z udziałem syndyka, a nie samego upadłego.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c.
odmówił przyjęcia skargi do rozpoznania.
Na podstawie art. 98 i 99 k.p.c. kredytobiorcom przysługuje od skarżącego
zwrot kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki
minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia
Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.
[a.ł]
I CSK 446/25
5
Dariusz Pawłyszcze
(G.G.)
