I CSK 4272/23
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Agnieszka Jurkowska-Chocyk
13 lutego 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 13 lutego 2025 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku J.W.
z udziałem K.W., J.W.1, T.P., K.W.1 i D.K.
o zasiedzenie,
na skutek skargi kasacyjnej J.W.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Kaliszu
z 27 czerwca 2023 r., II Ca 966/22,
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
A.W.
UZASADNIENIE
Postanowieniem z 27 czerwca 2023 r. Sąd Okręgowy w Kaliszu oddalił
apelację wnioskodawcy J.W. od postanowienia Sądu Rejonowego w Kaliszu
z 18 października 2022 r., w sprawie z udziałem K.W., J.W.1, T.P., K.W.1 oraz D.K.
o zasiedzenie.
Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia wniósł wnioskodawca.
Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powołał się na przesłanki
z art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.
I CSK 4272/23
2
Zdaniem skarżącego w orzecznictwie zarysowały się dwie sprzeczne linie
orzecznicze. Pierwsza wskazuje na obowiązek sądu w sprawie o zasiedzenie
działania z urzędu co do ustalenia kręgu osób uprawnionych w sprawie oraz druga,
w której przyjmuje się brak jest takiego obowiązku sądu.
W treści skargi wnioskodawca podał również, że nie jest prawidłowe
stanowisko Sądu drugiej instancji, który uznał, że stwierdzenie zasiedzenia udziału
we współwłasności nieruchomości zamiast wnioskowanej własności nieruchomości
było orzeczeniem ponad żądanie, albowiem nie powinno budzić wątpliwości, że jest
możliwe stwierdzenie przez sąd zasiedzenia udziału we współwłasności
nieruchomości, nawet jeśli wniosek obejmował stwierdzenie zasiedzenia własności
nieruchomości.
Uczestnicy postępowania nie wnieśli odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach Kodeksu
postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na
ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości
orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu
prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub
oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń
umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji
skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona
w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi
kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony
wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie
służy zaś merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej
jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest
usprawiedliwione.
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
I CSK 4272/23
3
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając na
skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki przyjęcia
skargi kasacyjnej do rozpoznania, ustawodawca zmierzał do zagwarantowania, że
skarga kasacyjna, nadzwyczajny środek zaskarżenia prawomocnych orzeczeń,
będzie pełnić przypisane jej funkcje publicznoprawne. Ograniczenie przesłanek do
czterech ma więc zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą
być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga kasacyjna nie stanie się
instrumentem wykorzystywanym w każdej sprawie. Tak więc, nie w każdej sprawie,
nawet w takiej, w której rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy
wadliwej wykładni prawa, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania,
w przeciwnym razie Sąd Najwyższy stałby się wbrew obowiązującym regulacjom
sądem trzeciej instancji. Nie jest rolą Sądu Najwyższego korygowanie
ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej
indywidualnej sprawie.
Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest
zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego wyjaśnienie
może przyczynić się do rozwoju prawa. Zagadnienie prawne powinno, przede
wszystkim, być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie
faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń
(zob. postanowienie SN z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01), a jednocześnie być
przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi
Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej
subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (zob. postanowienia SN:
z 15 października 2002 r., III CZP 66/02; z 22 października 2002 r., III CZP 64/02;
z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08).
Powołanie się natomiast na przesłankę przedsądu przewidzianą
w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. wymaga wskazania przepisu prawa, którego wykładnia
budzi wątpliwości, określenia zakresu koniecznej wykładni, wykazania, że
wątpliwości interpretacyjne mają poważny charakter i wymagają zajęcia stanowiska
przez Sąd Najwyższy, a jeżeli podstawą wniosku w tym zakresie jest twierdzenie
o występujących w orzecznictwie sądowym rozbieżnościach wynikających
I CSK 4272/23
4
z dokonywania przez sądy różnej wykładni przepisu, konieczne jest wskazanie
rozbieżnych orzeczeń, dokonanie ich analizy i wykazanie, że rozbieżność wynika
z różnej wykładni przepisu (zob. postanowienie Sądu Najwyższego
z 15 października 2002r., II CZ 102/02, postanowienie Sądu Najwyższego
z 28 marca 2007r., II CSK 84/07, postanowienie Sądu Najwyższego
z 11 stycznia 2008r., I UK 283/07, postanowienie Sądu Najwyższego
z 8 lipca 2008r., I CSK 111/08).
Skarga kasacyjna nie zawiera argumentacji, świadczącej o występowaniu
w sprawie powołanych przesłanek z art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.
Skarżący, wskazując na rozbieżności w orzecznictwie dotyczące
problematyki inicjatywy sądu w zakresie gromadzenia materiału dowodowego
w sprawie o zasiedzenie, pomija, że w judykaturze Sądu Najwyższego występuje
utrwalony już pogląd, zgodnie z którym sąd nie ma obowiązku prowadzenia
z urzędu postępowania dowodowego w celu ustalenia okoliczności istotnych
z punktu widzenia wnioskodawcy. Obowiązek wskazania faktów i dowodów na
potwierdzenia zaistnienia przesłanek zasiedzenia spoczywa na zainteresowanym.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że zawarte w art. 610 § 1 k.p.c.
odesłanie do przepisów o stwierdzeniu nabycia spadku dotyczy jedynie regulacji
odnoszących się do ogłoszenia i orzeczenia, nie obejmuje natomiast
przewidzianego w art. 670 § 1 k.p.c. obowiązku ustalania z urzędu kręgu
uprawnionych (uchwała SN z 12 czerwca 1986 r., III CZP 28/86, postanowienia SN:
z 13 października 2010 r., I CSK 582/09; z 15 września 2011 r., II CSK 657/10;
z 22 stycznia 2018 r., I CSK 205/17, z 24 czerwca 2021 r., II CSK 175/21
i z 23 stycznia 2024 r., I CSK 6933/22).
Skarżący nie odniósł się w żaden sposób do podanych wyżej orzeczeń, nie
przedstawił też argumentów świadczących o koniczności ponownej oceny podanej
w skardze problematyki przez Sąd Najwyższy. Wbrew ocenie wnioskodawcy nie
występuje więc określona w skardze rozbieżność w orzecznictwie, a wskazane
wątpliwości zostały już rozstrzygnięte w licznych judykatach.
Wykazując przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. skarżący ograniczył się do
wskazania, że Sąd Okręgowy nieprawidłowo jest uznał, że stwierdzenie
I CSK 4272/23
5
zasiedzenia udziału we współwłasności nieruchomości, zamiast wnioskowanej
własności nieruchomości było orzeczeniem ponad żądanie. Poza przedstawieniem
własnego stanowiska oraz kwestionowaniem rozstrzygnięcia Sądu drugiej instancji
nie sfomułował jednak konkretnie wskazanego zagadnienia prawnego, które
wymagało by wypowiedzi Sądu Najwyższego. Z treści wniosku o przyjęcie skargi
kasacyjnej do rozpoznania nie wynika, na czym dokładnie takie zagadnienie ma
polegać, na czym – poza zanegowaniem oceny przedstawionej przez Sąd drugiej
instancji – zasadzają się wątpliwości wyrażone przez wnioskodawcę oraz jaki jest
ich związek z rozpoznawaną sprawą. Pozwala to na przyjęcie, że skarżącemu nie
chodziło o wykazanie przesłanki występowania w sprawie istotnego zagadnienia
prawnego, a jedynie o poddanie zaskarżonego orzeczenia kontroli kasacyjnej.
Z przytoczonych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy
odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, nie znajdując też okoliczności,
które w ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu.
A.W.
[a.ł]
