I CSK 4160/23
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Krzysztof Grzesiowski
20 marca 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 marca 2025 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku M.S. i B.S.
z udziałem E.M., K.B., T.K., T.C., Z.S., D.S., A.K., E.K., J.S., R.S., B.K. poprzednio
S., J.S.1, E.D., M.F., C.L., A.C., A.B., L.L., A.S., L.G., K.J., H.L., E.C., E.S., T.K.1,
B.S.1, A.K.1, D.S.1, S.S., R.K., W.D., Z.D. i Z.D.1
o stwierdzenie zasiedzenia własności,
na skutek skargi kasacyjnej wnioskodawców
od postanowienia Sądu Okręgowego Warszawa - Praga w Warszawie
z 23 listopada 2022 r., IV Ca 2662/21,
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
UZASADNIENIE
1. Postanowieniem z 30 listopada 2018 r. Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi
– Północ w Warszawie stwierdził, że własność bliżej określonej nieruchomości
stanowiącej działkę ewidencyjną o numerze […] z obrębu […], położonej w W. przy
ul. […], nabyła przez zasiedzenie z dniem 15 czerwca 1986 r. J.S. (pkt I); stwierdził,
że własność bliżej określonej nieruchomości stanowiącej działki ewidencyjne o
numerach […] i […] z obrębu […], położonej w W. przy ul. […], na zasadach
I CSK 4160/23
2
wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej nabyli przez zasiedzenie z dniem 11
lipca 1970 r. K.S. i M.S. (pkt II); stwierdził, że własność nieruchomości
stanowiących działki ewidencyjne o numerach […] i […] z obrębu […], położonych
w W. przy ul. […], nabyła przez zasiedzenie z dniem 25 marca 1970 r. J.S. (pkt III);
oddalił wniosek w pozostałej części (pkt IV); orzekł w sprawie kosztów
postępowania (punkty V-XI), postanowił o przyznaniu pełnomocnikom uczestników
K.C. i Z.D. bliżej określonych kwot tytułem wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc
prawną udzieloną z urzędu (punkty XII-XIII); nakazał pobranie od wnioskodawców
M.S. i B.G. oraz uczestniczek H.L., E.C., C.L., A.C., A.B. i L.L. na rzecz Skarbu
Państwa - Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi-Północ w Warszawie bliżej
określonych kwot tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych (punkty XIV-XVII).
2. Na skutek apelacji wniesionej przez wnioskodawców M.S. i B.G. Sąd
Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie postanowieniem z 23 listopada 2022 r.
oddalił apelację.
3. Od postanowienia Sądu Okręgowego skargę kasacyjną wywiedli
wnioskodawcy. Skarżący wnieśli o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania,
powołując się na przesłankę określoną w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Skarżący
stwierdzili, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona wobec rażącego
naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, ponieważ
„w toku postępowania odwoławczego i podejmowanych czynności decyzyjnych
związanych z wydaniem zaskarżonego orzeczenia nie została zrealizowana
zarówno funkcja rozpoznawcza, jak i kontrolna sądu”.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
4. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną
do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W judykaturze już
wielokrotnie wypowiadano się na temat charakterystyki skargi kasacyjnej (zob.
postanowienie SN z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18). Wskazano tam m.in.,
że skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach kodeksu postępowania
I CSK 4160/23
3
cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę
interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa
oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń
wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie
zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie
sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji
tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach
której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap
postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony wyłącznie do zbadania
przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c.; nie służy zaś
merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej jednej
z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest wówczas
usprawiedliwione.
5. Szczegółowa analiza sprawy prowadzi do wniosku, że skarga nie zawiera
wnioskodawców argumentów wystarczających dla uznania, że w sprawie spełniona
została przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., uzasadniająca przyjęcie sprawy
do rozpoznania.
6. Przede wszystkim należy zauważyć, że skarżący nie uzasadnili należycie
wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. Wniosek o przyjęcie skargi
do rozpoznania i jego uzasadnienie podlegają analizie na etapie tzw. przedsądu,
natomiast przytoczone podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero
po przyjęciu skargi do rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania.
Oba te elementy muszą być więc przez skarżącego wyodrębnione, oddzielnie
przedstawione i uzasadnione, a dla spełnienia wymogu z art. 3984 § 2 k.p.c. nie
wystarczy łączne uzasadnianie podstaw kasacyjnych i wniosku o przyjęcia skargi
kasacyjnej do rozpoznania, bo choć dla obu tych przesłanek argumenty mogą być
podobne, to Sąd Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze
okoliczności uzasadniające przyjęcie jej do rozpoznania, nie analizuje zaś podstaw
kasacyjnych i ich uzasadnienia. Skarżący natomiast w uzasadnieniu skargi
kasacyjnej do rozpoznania przedstawili jedynie swe zastrzeżenia co do
poczynionych przez sąd drugiej instancji ustaleń faktycznych i oceny dowodów
oraz co do treści uzasadnienia postanowienia, natomiast elementy składające się
I CSK 4160/23
4
na uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania są
rozporoszone. Z uzasadnienia skargi kasacyjnej nie wynika przy tym
jednoznacznie, które przepisy i w jaki sposób miałyby zdaniem skarżących zostać
naruszone przez Sąd Okręgowy w sposób kwalifikowany, przemawiający za
oczywistą zasadnością skargi. Nie jest zaś rolą Sądu Najwyższego poszukiwanie
argumentów uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w treści
uzasadnienia skargi, jeżeli strona nie powołała ich we wniosku o przyjęcie skargi
do rozpoznania (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 20 października 2016 r.,
I PK 59/16; z 5 kwietnia 2017 r., II CSK 688/16; z 10 maja 2018 r., I CSK 800/17;
z 30 września 2019 r. V CSK 189/19 29; z grudnia 2022 r., I CSK 1420/22).
7. W kwestii oczywistej zasadności skargi jako przyczyny kasacyjnej
w pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że uzasadnienie oczywistej
zasadności skargi kasacyjnej wymaga powołania się na kwalifikowaną postać
naruszenia zaskarżonym orzeczeniem przepisów prawa materialnego lub
procesowego oraz przeprowadzenia wywodu zmierzającego do jego wykazania.
Oczywistość naruszenia ma miejsce wówczas, gdy jest ono widoczne prima facie,
przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby wchodzenia
w szczegóły czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu wchodzących w grę
przepisów i doszukiwania się ich znaczenia. O przyjęciu skargi kasacyjnej
do rozpoznania nie decyduje przy tym samo oczywiste naruszenie konkretnego
przepisu prawa materialnego lub procesowego przez sąd, który wydał zaskarżone
orzeczenie, lecz sytuacja, w której spowodowało ono wydanie oczywiście
nieprawidłowego orzeczenia. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego)
określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi wprost do oceny, że skarga
kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (zob. postanowienie SN z 6 listopada
2012 r., III SK 16/12). Analiza sprawy wskazuje, że ustalenia sądów nie zawierają
zarzucanych przez skarżących uchybień, które kwalifikowałyby skargę jako
oczywiście uzasadnioną.
8. Skarżący podnoszą, że o oczywistej zasadności skargi świadczy rażące
jego zdaniem naruszenie prawa materialnego i prawa procesowego (jak wyżej
zwrócono uwagę – bez należytego skonkretyzowania). Skarżący zarzucają Sądowi
odwoławczemu przede wszystkim błędne (bądź niepełne) ustalenia w kwestii
I CSK 4160/23
5
zaistnienia przesłanek zasiedzenia przez J.S. nieruchomości stanowiącej działkę
ewidencyjną o nr […] z obrębu […] położonej w W. przy ul. […]. Twierdzenia te w
istocie zmierzają do polemiki z ustaleniami faktycznymi i oceną dowodów
dokonanymi przez sądy obu instancji. Jednakże w postępowaniu kasacyjnym jest to
niedopuszczalne. Zgodnie bowiem z art. 3983 § 3 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej
nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów. Sąd
Najwyższy jest sądem prawa, a nie sądem faktu, i nie dokonuje kontroli
prawidłowości oceny dowodów przeprowadzonej przez sąd drugiej instancji, jak
również kontroli prawidłowości dokonanych ustaleń faktycznych (zob. wyrok Sądu
Najwyższego z 5 stycznia 2011 r., III CSK 72/10). Sąd Najwyższy jest tym samym
związany ustaleniami faktycznymi dokonanymi przez sąd powszechny. Oznacza to
niedopuszczalność powoływania się przez skarżących na wadliwość orzeczenia
sądu drugiej instancji, polegającą na ustaleniu faktów lub niewłaściwie
przeprowadzonej ocenie dowodów, również we wniosku o przyjęcie skargi
kasacyjnej do rozpoznania (postanowienie Sądu Najwyższego z 15 października
2020 r., IV CSK 136/20). Skarżący nie wskazali również jasno, na czym miałaby
polegać zarzucana wewnętrzna sprzeczność ustaleń Sądów meriti w powyższej
kwestii. Ustalenia w spornej kwestii sprowadzały się wszakże do stwierdzenia, że
materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie pozwolił stanowczo stwierdzić, że
J.S. była wyłączną posiadaczką samoistną nieruchomości przez wymagany
prawem okres (zob. zwłaszcza k. 3418 akt sprawy).
9. Również niezasadne są zarzuty skarżących co do naruszenia przepisu
art. 328 § 2 k.p.c. Powołanie tego przepisu jest wprawdzie błędne (dotyczy on
doręczenia uzasadnienia), niemniej z kontekstu wynika, że skarżący podważają
prawidłowość uzasadnienia postanowienia Sądu drugiej instancji (art. 3271 k.p.c.).
Tymczasem trudno zauważyć, by w spornym zakresie uzasadnienie zaskarżanego
postanowienia zawierało uchybienia, które uniemożliwia Sądowi Najwyższemu
przeprowadzenie kontroli prawidłowości orzeczenia, a tylko takie mogą stanowić
usprawiedliwioną podstawę kasacyjną (zob. wyroki SN: z 7 października 2005 r.,
IV CK 122/05; z 28 listopada 2007 r., V CSK 288/07; z 21 lutego 2008 r., III CSK
264/07; postanowienie SN z 23 lipca 2015 r., I CSK 654/14). Należy podkreślić,
że uzasadnienie orzeczenia sądu odwoławczego nie musi zawierać wszystkich
I CSK 4160/23
6
elementów typowych dla uzasadnienia orzeczenia pierwszoinstancyjnego, lecz
jedynie te elementy, które ze względu na treść apelacji i zakres rozpoznania sprawy
są niezbędne do przedstawienia motywów rozstrzygnięcia wydanego przez ten sąd,
a naruszenie przez sąd drugiej instancji zasad sporządzania uzasadnienia
orzeczenia jedynie wyjątkowo może stanowić usprawiedliwioną podstawę
kasacyjną, co ma miejsce, gdy wskutek uchybienia wymaganiom stawianym
uzasadnieniu zaskarżone orzeczenie nie poddaje się kontroli kasacyjnej.
10. Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej
do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).
[SOP]
[a.ł]
