I CSK 4109/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Agnieszka Góra-Błaszczykowska
26 czerwca 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 26 czerwca 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa Z. R., H. R. i M. G.
przeciwko syndykowi masy upadłości Bank spółki akcyjnej w W.
o ustalenie,
na skutek skargi kasacyjnej syndyka masy upadłości Bank spółki akcyjnej w W.
od wyroku częściowego Sądu Apelacyjnego w Szczecinie
z 11 lipca 2024 r., I ACa 2808/23,
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
[dr]
UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy w Szczecinie wyrokiem z 22 grudnia 2022 r. zasądził od
pozwanego Bank Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. na rzecz powodów Z. R. i H. R.
kwotę 176 928,86 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 9
marca 2021 roku do dnia zapłaty (pkt I), zasądził od pozwanego na rzecz powódki
M. G. kwotę 88 464,44 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia
9 marca 2021 roku do dnia zapłaty (pkt II), ustalił, że nie istnieje pomiędzy stronami
stosunek prawny wynikający z umowy kredytu hipotecznego nr […] indeksowanego
do CHF zawartej w dniu […] stycznia 2008 roku (pkt III), oddalił powództwo w
pozostałym zakresie (pkt IV) orzekł o kosztach procesu (pkt V).
I CSK 4109/24
2
Sąd Apelacyjny w Szczecinie wyrokiem częściowym z 11 lipca 2024 r.
sprostował z urzędu w zaskarżonym wyroku nazwisko powódki (pkt I), oddalił
apelację pozwanego (pkt II) oraz orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego
(pkt III).
Pozwany wniósł skargę kasacyjną od tego wyroku częściowego, zaskarżając
go w całości. Skarżący na podstawie art. 3984 § 2 k.p.c. wniósł o przyjęcie skargi
kasacyjnej do rozpoznania, wskazując, że:
1. w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) –
„czy postępowanie sądowe z powództwa kredytobiorcy o ustalenie nieistnienia
stosunku prawnego z umowy kredytu waloryzowanego (indeksowanego albo
denominowanego) do waluty obcej, wytoczone przeciwko upadłemu bankowi
(kredytodawcy)” jest sprawą „o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy
upadłości” w rozumieniu art. 145 ust. 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. – Prawo
upadłościowe (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 1520 ze zm.) i tym samym podlega
zawieszeniu na podstawie art. 174 § 1 pkt 4 lub art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. w zw.
z art. 144 ust. 1 i w zw. z art. 145 ust. 1 pr. up. do czasu rozpoznania zgłoszenia
wierzytelności na liście wierzytelności lub, odpowiednio, odmowy uwzględnienia
wierzytelności na liście i wyczerpania trybu określonego ustawą?;
2. istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych wywołujących poważne
wątpliwości i rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.), tj.:
art. 1 ust. 1 pkt 1 pr. up. polegające na rozbieżnościach w odpowiedzi na
pytanie – czy ustawa pr. up. określa zasady wspólnego dochodzenia roszczeń
wierzycieli od niewypłacalnych dłużników będących przedsiębiorcami jedynie co
do wierzytelności pieniężnych czy też do wszelkich wierzytelności?
Powodowie nie wnieśli odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna jest kwalifikowanym środkiem prawnym, którego
rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej
doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a leżącymi
w interesie powszechnym. Rozpoznanie skargi kasacyjnej powinno służyć ochronie
obowiązującego porządku prawnego przed dowolnością orzekania oraz zapewniać
I CSK 4109/24
3
jednolitość orzecznictwa sądowego w takich sprawach, w których możliwe jest
dokonanie zasadniczej wykładni przepisu prawa, mającej walor generalny
i abstrakcyjny.
W przepisach kodeksu postępowania cywilnego skarga kasacyjna została
ukształtowana jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę
interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa
oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń,
wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie
zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie
sprawy w kolejnej instancji sądowej.
Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw.
przedsądu, ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy
dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem
Najwyższym jest ograniczony wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych
w art. 3989 § 1 pkt 1 - 4 k.p.c., nie zaś do merytorycznej oceny skargi kasacyjnej.
W razie spełnienia co najmniej jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej
do rozpoznania jest usprawiedliwione (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 11
lipca 2023 r., I CSK 6201/22).
Przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze względu na przesłankę
z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. wymaga, by przedstawione w niej zagadnienie prawne
było istotne, co wyraża się w jego znaczeniu dla rozwoju prawa lub
precedensowym charakterze. Chodzi więc o zagadnienie prawne, które będzie
miało znaczenie nie tylko dla rozstrzygnięcia konkretnej skargi kasacyjnej, lecz
także dla praktyki sądowej w ogólności. Dla wykazania takiej jego kwalifikacji
skarżący powinien określić treść i zakres zagadnienia prawnego oraz przytoczyć
wyczerpujące argumenty prawne, prowadzące do rozbieżnych ocen i wątpliwości
związanych z rozumieniem, czy stosowaniem przepisów prawa, których
zagadnienie dotyczy i wskazać, czy były one już przedmiotem wypowiedzi
judykatury. Istotnym zagadnieniem prawnym - w rozumieniu tego unormowania -
jest zagadnienie objęte podstawami kasacyjnymi, doniosłe z punktu widzenia
rozstrzygnięcia sprawy i nierozwiązane dotąd w orzecznictwie, którego wyjaśnienie
I CSK 4109/24
4
może się przyczynić do rozwoju prawa. Powołanie się przez skarżącego na takie
zagadnienie wymaga jego sformułowania oraz uzasadnienia występowania
w sprawie (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 28 listopada 2003 r., II CK
324/03; z 7 czerwca 2005 r., V CSK 3/05; z 13 lipca 2007 r., III CSK 180/07; z 22
listopada 2007 r., I CSK 326/07; z 26 września 2005 r., II PK 98/05; z 10 maja 2019
r., I CSK 627/18).
Natomiast powołanie się na przesłankę przedsądu, przewidzianą w art. 3989
§ 1 pkt 2 k.p.c. wymaga wskazania przepisu prawa, którego wykładnia budzi
wątpliwości, określenia zakresu koniecznej wykładni, wykazania, że wątpliwości
interpretacyjne mają poważny charakter i wymagają zajęcia stanowiska przez Sąd
Najwyższy. Jeżeli podstawą wniosku w tym zakresie jest twierdzenie
o występujących w orzecznictwie sądowym rozbieżnościach, wynikających
z dokonywania przez sądy różnej wykładni przepisu, konieczne jest wskazanie
rozbieżnych orzeczeń, dokonanie ich analizy i wykazanie, że rozbieżność wynika
z różnej wykładni przepisu.
W dacie orzekania o przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania w sprawie
nie zachodzą przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.
Zagadnienie prawne wywiedzione przez skarżącego zostało już wyjaśnione
w uchwale Sądu Najwyższego z 19 września 2024 r., III CZP 5/24. Zgodnie
z powołaną uchwałą, postępowanie sądowe z powództwa kredytobiorcy będącego
konsumentem o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego z umowy kredytu,
prowadzone przeciwko bankowi, co do którego w toku postępowania ogłoszono
upadłość, nie jest sprawą „o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy
upadłości” w rozumieniu art. 145 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo
upadłościowe, a tym samym może być podjęte z chwilą ustalenia osoby pełniącej
funkcję syndyka. W uzasadnieniu powołanej uchwały wskazano, iż niewskazanie
w art. 145 ust. 1 pr. up. wprost spraw o ustalenie nie powinno skłaniać do
rozszerzającego rozumienia pojęcia „postępowania sądowego […] o wierzytelność,
która podlega zgłoszeniu do masy upadłości”, w celu objęcia tą kategorią spraw
również żądań z art. 189 k.p.c. Postępowanie upadłościowe, którego istotnym
elementem jest sporządzenie listy wierzytelności zaspokajanych z masy upadłości,
I CSK 4109/24
5
zasadniczo nie stwarza zainteresowanym możliwości dochodzenia roszczenia
procesowego o ustalenie istnienia lub nieistnienia prawa lub stosunku prawnego.
Na rzecz wniosku, że sprawy te pozostają poza zakresem zastosowania art. 145
ust. 1 pr. up. (wobec czego prowadzone w nich postępowania powinny być
podejmowane z chwilą ustalenia osoby syndyka), przemawia więc także ten
argument, że w przeciwnym razie zagrożeniu ulegałoby prawo stron do sądu.
Podmioty poszukujące ochrony prawnej w sprawach o ustalenie nie miałyby
bowiem możliwości jej uzyskania co najmniej do czasu wyczerpania trybu
zgłoszenia wierzytelności, pozostającej w takim związku z żądaniem z art. 189
k.p.c., że ustalenie istnienia lub nieistnienia określonego prawa lub stosunku
prawnego mogłoby przekładać się na ocenę podstaw umieszczenia danej,
zgłoszonej wierzytelności na liście.
To właśnie korelacja art. 145 ust. 1 pr .up. z ustaleniem listy wierzytelności,
wyrażająca istotę i funkcję przywołanego przepisu, stanowi o fundamentalnej
różnicy między sprawami o ustalenie i sprawami o zasądzenie. W razie wystąpienia
z żądaniem zasądzenia, przyczyną tamowania rozpoznania sprawy
w postępowaniu prowadzonym na zasadach ogólnych, jest możliwość dochodzenia
ochrony prawnej w procedurze związanej z ustaleniem listy wierzytelności.
Analogiczne rozwiązanie nie zostało przewidziane dla żądania ustalenia prawa lub
stosunku prawnego, które nie ma swego odpowiednika w toku sporządzania listy
wierzytelności. W konsekwencji sprawa z art. 189 k.p.c. może toczyć się na
zasadach ogólnych, tyle że z udziałem syndyka, a nie samego upadłego. Cel art.
145 ust. 1 pr. up., jakim jest zatamowanie biegu postępowań sądowych, które mogą
stać się zbędne wskutek umieszczenia wierzytelności na liście, nie jest bowiem
aktualny w odniesieniu do spraw o ustalenie (zob. uchwała Sądu Najwyższego z 19
września 2024 r., III CZP 5/24).
Sąd Apelacyjny trafnie, na podst. art. 174 § 1 pkt 4 k.p.c., zawiesił
postępowanie w sprawie i podjął je z udziałem syndyka masy upadłości pozwanego
banku. Uregulowany w art. 174 § 1 pkt 4 i art. 180 § 1 pkt 5 lit. b k.p.c. model
działania sądu stanowi konsekwencję wynikającej z art. 75 ust. 1 pr. up. zasady, że
z dniem ogłoszenia upadłości upadły traci prawo zarządu oraz możliwość
korzystania z mienia wchodzącego do masy upadłości i rozporządzania nim;
I CSK 4109/24
6
w miejsce upadłego wchodzi syndyk. Zawieszenie postępowania i podjęcie go
z udziałem syndyka służy właściwemu odzwierciedleniu tego faktu w procesie
dotyczącym masy upadłości. Odmienną funkcję pełni natomiast art. 145 ust. 1 pr.
up., normujący (wyłącznie w odniesieniu do wierzytelności, które podlegają
zgłoszeniu do masy upadłości) sekwencyjną zależność między tokiem
postępowania sądowego oraz upadłościowego, jako specyficznego postępowania
rozpoznawczo-wykonawczego. Przepis ten jest ściśle skorelowany z uregulowanym
w Prawie upadłościowym trybem ustalania roszczeń wierzycieli upadłego w ramach
sporządzania listy wierzytelności. Postępowanie upadłościowe, jako tak zwana
egzekucja generalna, ma na celu sprawne i możliwie skuteczne zaspokojenie
wszystkich wierzycieli podmiotu, którego upadłość ogłoszono. W tym celu
sporządzana jest lista wierzytelności, która służy do ustalenia grona wierzycieli
w modelu działań uproszczonym i przyspieszonym względem ogólnego
postępowania cywilnego rozpoznawczego. Dochodzenie wierzytelności, o których
mowa w art. 145 ust. 1 pr. up., na zasadach ogólnych jest wówczas wyłączone,
a postępowania sądowe zainicjowane wcześniej i zawieszone z powodu ogłoszenia
upadłości strony nie mogą zostać podjęte do czasu wyczerpania trybu określonego
w Prawie upadłościowym (szerzej zob. uchwałę SN z 9 grudnia 2021 r., III CZP
96/20).
Skoro powództwo wytoczone w niniejszej sprawie przez kredytobiorców
przeciwko bankowi, wobec którego toczy się upadłość, nie jest sprawą
o wierzytelność podlegającą zgłoszeniu do masy upadłości w myśl art. 145 ust. 1
pr. up., to należało zastosować zasadę z art. 180 § 1 pkt 4 lit. b k.p.c. i podjąć
postępowanie z udziałem syndyka, z chwilą ustalenia jego osoby.
Podsumowując, w dacie orzekania o przyjęciu niniejszej skargi kasacyjnej do
rozpoznania nie występują już zagadnienia prawne ani nie istnieje potrzeba
dokonania wykładni przepisów prawa, wskazanych w skardze. Sąd Najwyższy nie
stwierdził też kwalifikowanego naruszenia prawa, uzasadniającego ze względów
publicznoprawnych przyjęcie skargi do rozpoznania.
Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).
I CSK 4109/24
7
[SOP]
[r.g.]
[dr]
