I CSK 4095/23
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Dariusz Pawłyszcze
23 lipca 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 23 lipca 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa S. D.
przeciwko M. D.
o zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej M. D.
od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 26 kwietnia 2023 r., I ACa 1313/22,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od M.D. na rzecz S. D. 2700 (dwa tysiące
siedemset) zł kosztów postępowania kasacyjnego.
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 26 kwietnia 2022 r., I C 1088/ 19, Sąd Okręgowy we Wrocławiu
zasądził od pozwanej na rzecz powódki 140 000 zł z ustawowymi odsetkami od
8 sierpnia 2019 r. oraz 31 620 euro z ustawowymi odsetkami od 8 sierpnia 2019 r.,
oddalając powództwo w pozostałym zakresie.
Wyrokiem z 26 kwietnia 2023 r., I ACa 970/21, Sąd Apelacyjny we
Wrocławiu zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddalił powództwo co do
sumy 31 620 euro.
Sąd podkreślił, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie wymagał
uzupełnienia. Nie ulegało wątpliwości, że strony pozostawały przez wiele lat
I CSK 4095/23
2
w zażyłych stosunkach wynikających z łączących je więzów powinowactwa.
Powódka darzyła pozwaną dużym zaufaniem, o czym świadczą chociażby
upoważnienia, którymi dysponowała pozwana, w tym pełnomocnictwo sporządzone
w formie aktu notarialnego w dniu 28 czerwca 2011 r. Na podstawie przywołanego
pełnomocnictwa pozwana zawarła 5 października 2011 r. umowę sprzedaży lokalu
mieszkalnego, będącego własnością powódki. Cena wynosiła 140 000 zł i
niesporne było, że pozwana otrzymała od kupującej wskazaną w umowie cenę.
Analizując stosunek łączący strony Sąd odwoławczy uznał, że w odniesieniu do
czynności zbycia mieszkania, należącego do powódki, strony łączyła umowa
zlecenia. W konsekwencji stosował się art. 740 zd. 2 k.c., zgodnie z którym
przyjmujący zlecenie powinien wydać zleceniodawcy wszystko, co przy wykonaniu
zlecenia dla niego uzyskał, chociażby w imieniu własnym. Brak wykonania
obowiązku zwrotu rodzić może odpowiedzialność kontraktową (art. 471 k.c.).
Pozwana, działając jako pełnomocnik powódki, dokonała w jej imieniu zbycia
nieruchomości uzyskując cenę sprzedaży. Tym samym na pozwanej spoczywał
ciężar wykazania, że uzyskaną cenę przekazała powódce. W ocenie Sądu
Apelacyjnego materiał dowodowy zaoferowany przez pozwaną w toku
postępowania pierwszoinstancyjnego nie dawał wystarczających podstaw by
przyjąć, że pozwana uzyskaną cenę sprzedaży przekazała na rzecz powódki.
Pozwana nie zaoferowała dowodów, które w sposób dostateczny i wiarygodny
wykazywałyby, że zwróciła powódce 140 000 zł pochodzących ze sprzedaży
mieszkania. W szczególności takiego dowodu nie stanowią przedstawione przez
pozwaną wyciągi bankowe, które są fragmentaryczne i dotyczą okresu
późniejszego. Na tej podstawie Sąd uznał, że powództwo w zakresie żądania
zapłaty 140 000 zł było zasadne na podstawie art. 740 zd. 2 k.c. Sąd Apelacyjny
nie podzielił stanowiska Sądu Okręgowo co do zasadności zastosowania art. 410 §
2 k.c. w zw. z art. 405 k.c. Instytucja bezpodstawnego wzbogacenia ma charakter
posiłkowy, pomocniczy, co oznacza, że znajdzie zastosowanie wyłącznie wtedy,
gdy brak jest innych źródeł roszczenia mającego doprowadzić do zniwelowania
skutków przesunięcia majątkowego. Tymczasem w sprawie skuteczną podstawą
dochodzenia kwoty 140 000 zł pozostawały przepisy kodeksu cywilnego o zleceniu.
I CSK 4095/23
3
Następnie Sąd Apelacyjny wskazał, że brak jest podstaw do uwzględnienia
żądania zapłaty 31 620 euro. Podkreślił, że wykazanie samego przesunięcia
majątkowego nie jest wystarczające do wykazania zasadności powództwa opartego
o konstrukcję nienależnego świadczenia. Powódka nie zdołała udowodnić, by
celem przekazywania środków była budowa i wykańczanie nieruchomości i że
powódka przekazywała te środki z zastrzeżeniem, że po powrocie do Polski na
stałe zamieszka wraz z pozwaną w przedmiotowej nieruchomości. Sąd Apelacyjny
uznał, że suma w euro została przekazane tytułem darowizny.
Pozwana zaskarżyła wyrok Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną i wniosła
o jej przyjęcie do rozpoznania ze względu na następujące zagadnienia prawne:
1) Czy w sytuacji, gdy z okoliczności sprawy wynika w sposób oczywisty, iż
zobowiązanie pierwotne, wynikające z art. 740 zd. 2 k.c., przekształciło się w
umowę darowizny z poleceniem z art. 893 k.c., darczyńca (powódka w niniejszej
sprawie) może dochodzić od dłużnika (pozwanej w niniejszej sprawie) przemiennie
i wg swojego wyboru wydania korzyści uzyskanych w ramach działania w imieniu
darczyńcy jako pełnomocnik (umowa zlecenia) i/lub zwrotu świadczenia darowizny,
przy zachowaniu warunków odwołania tej darowizny, czy też może dochodzić
zwrotu świadczenia wyłącznie wg przepisów o zwrocie darowizny.
2) Czy w sytuacji, gdy z okoliczności sprawy wynika, że pomiędzy stronami
pierwotnego stosunku zobowiązaniowego, opartego na art. 740 k.c., doszło do
nowacji tego stosunku (art. 506 § 1 k.c.), Sąd orzekający może bez wyjaśnienia
charakteru tej nowacji (czy jest to nowacja ze zmianą podstawy prawnej stosunku
zobowiązaniowego, czy bez zmiany tej podstawy, ewentualnie czy nie zachodzi
sytuacja, opisana dyspozycją przepisu z art. 453 k.c.) poprzestać na zastosowaniu
rygoru odpowiedzialności ze stosunku podstawowego, który jest niezaprzeczalny w
niniejszej sprawie, czy też jest zobowiązany pomimo tego ustalić charakter nowacji,
aby zastosowany reżym odpowiedzialności kontraktowej był zgodny z zaistniałym
stanem faktycznym, którego umowa zlecenia była tylko jednym z elementów.
Skarżąca wskazała ponadto na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej,
albowiem dokonana przez Sąd Apelacyjny subsumcja ustalonego w sprawie stanu
faktycznego doprowadziła go do wniosku, że pozwana powinna zwrócić powódce
I CSK 4095/23
4
kwotę 140 000 zł. z uwagi na istniejący pomiędzy nimi stosunek obligacyjny
zlecenia, podczas gdy stosunek ten przekształcił się w stosunek darowizny z
poleceniem (art. 893 k.c., przy uwzględnieniu dyspozycji art. 506 § 1 k.c.).
Powódka złożyła odpowiedź na skargę kasacyjną, w której wniosła o
odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ewentualnie o oddalenie
skargi kasacyjnej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania został wadliwie sporządzony.
Znalazły się w nim założenia, które nie są zgodne z ustaleniami faktycznymi
poczynionymi w sprawie przez sądy obu instancji.
Uzasadniając podstawy wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania, w
skardze kasacyjnej wskazano, że „pierwotne zobowiązanie przekształciło się w
umowę darowizny z poleceniem”, oraz że z „okoliczności sprawy wynika, że
pomiędzy stronami pierwotnego stosunku doszło do nowacji tego stosunku (art. 506
§ 1 k.c.)”. Tymczasem trzeba podkreślić, że tego typu ustalenia nie zostały
poczynione w sprawie. Sąd Apelacyjny nie przyjął, że pierwotne zobowiązanie
uległo przekształceniu czy też, że nastąpiło jego odnowienie. Wręcz przeciwnie,
Sąd ustalił wyraźnie, że w zakresie żądania zapłaty 140 000 zł, strony łączył
wyłącznie stosunek zlecenia i na tej podstawie uwzględnił jedno z żądań pozwu.
Należy przypomnieć, że zgodnie z art. 3983 § 3 k.p.c. podstawą skargi
kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów.
Ponadto, Sąd Najwyższy jest związany dokonanymi przez sądy meriti ustaleniami
faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia (art. 39813 § 2
k.p.c.). Oznacza to niedopuszczalność powoływania się w skardze kasacyjnej na
wadliwość wyroku sądu drugiej instancji, polegającą na ustaleniu faktów lub
niewłaściwie przeprowadzonej ocenie dowodów również we wniosku o przyjęcie
skargi kasacyjnej do rozpoznania.
Strona może kwestionować ocenę prawną faktów, na których zostało oparte
rozstrzygnięcie Sądu drugiej instancji. Zatem pozwana mogła oprzeć skargę
I CSK 4095/23
5
kasacyjną na tezie, że Sąd odwoławczy błędnie ocenił, że ustalone zachowania
stron nie stanowią nowacji. Jednak nie na tym polegają zarzuty skargi. Nie zostało
także zarzucone bezpodstawne pominięcie okoliczności świadczących o nowacji.
W konsekwencji należy uznać, że brak jest podstaw do uwzględnienia
wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania, skoro przedstawione we wniosku
zagadnienia prawne nie mają związku ze sprawą i poczynionymi w sprawie
ustaleniami. Z tym samych względów nie można przyjąć, że skarga kasacyjna jest
oczywiście uzasadniona.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c.
oddalił wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania.
Na podstawie art. 99 k.p.c. powódce przysługuje od skarżącej zwrot kosztów
sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki minimalnej
określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Min.
Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.
[a.ł]
[wr]
