I CSK 4086/23
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Dariusz Pawłyszcze
21 maja 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 21 maja 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa A.R. i Z.R.
przeciwko B. S.A. w G.
o ustalenie i zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej A.R. i Z.R.
od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 22 czerwca 2023 r., I ACa 2031/22,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza solidarnie od A.R. i Z.R. na rzecz B. S.A. w G. 2700
(dwa tysiące siedemset) zł kosztów postępowania kasacyjnego z
odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie po
upływie tygodnia od dnia doręczenia niniejszego postanowienia
zobowiązanemu.
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 8 września 2022 r., I C 227/22, Sąd Okręgowy w Świdnicy
zasądził od pozwanego banku na rzecz powodowych kredytobiorców 11 936,02 zł
z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 9 listopada 2019 r. oraz oddalił
powództwo w pozostałym zakresie.
Wyrokiem z 22 czerwca 2023 r., I ACa 2031/22, Sąd Apelacyjny we
Wrocławiu oddalił apelację powodów. Sąd wskazał, że strony zawarły umowę
kredytu indeksowanego, która to umowa stanowi szczególny rodzaj umowy kredytu
I CSK 4086/23
2
bankowego, w której kredyt zostaje udzielony i wypłacony w walucie polskiej,
a rozliczany jest w walucie obcej. Z uwagi na regulacje z art. 69 Prawa bankowego
nie ulega wątpliwości, że wprowadzenie w umowie klauzul indeksacyjnych do obcej
waluty samo w sobie nie może być ocenione jako sprzeczne z prawem lub naturą
stosunku kredytowego. Brak było również podstaw do uznania nieważności tej
umowy z uwagi na jej sprzeczność z zasadami współżycia społecznego. Następnie
Sąd wskazał, że abuzywny charakter mają postanowienia umowy dotyczące
ustalenia kursów waluty, zawarte w § 1 ust. 1, § 7 ust. 2, 10 ust. 1 oraz § 17
umowy. Postanowienia te dawały bankowi prawo do samodzielnego ustalania kursu
kupna i sprzedaży CHF w stosunku do PLN, poprzez doliczenie do średniego kursu
NBP marży, o której wysokości, ani też o mechanizmie jej ustalenia powodowie nie
zostali poinformowani. Poza ich kontrolą pozostawał zarówno dopuszczalny stopień
odchylenia kursu waluty, jak też i kryteria stosowane przez bank przy jego
ustalaniu. Rażące naruszenie ich interesów ekonomicznych i prawnych, jako
konsumenta w niniejszej sprawie polegało na zawarciu w spornej umowie zapisów
umożliwiających stronie pozwanej dokonania jednostronnego określania wysokości
ich zobowiązania przy użyciu własnych tabel kursowych. Abuzywność postanowień
umowy kredytu w zakresie, w jakim bank ustalał kursy walut poprzez korygowanie
średniego kursu NBP o naliczane przez niego marże nie ma jednak wpływu na
istnienie umowy, która może być nadal wykonywana mimo niezwiązania powodów
niedozwolonymi klauzulami. Umowa po eliminacji klauzul abuzywnych „minus
marża” i „plus marża” nadal zawiera wszystkie elementy konieczne dla określenia
treści stosunku prawnego, a w szczególności kwotę kredytu w złotych, kurs franka
szwajcarskiego, po którym winno następować przeliczenie tak wypłaconej kwoty
kredytu i kurs franka obowiązujący w chwili spłat poszczególnych rat, tj. średni kurs
NBP, okres kredytowania i terminy spłaty oraz wysokość oprocentowania. Należne
pozwanemu raty, a także liczbę CHF, do której indeksowano kredyt zaciągnięty
w PLN w momencie zawarcia umowy, ustalić zatem można po wyeliminowaniu
powyższych niedozwolonych postanowień w oparciu o wskaźnik obiektywny,
niezależny od woli i wpływu żadnej ze stron. Biorąc pod uwagę zapisy umowy po
usunięciu z niej niedozwolonych zapisów „minus marża kupna” i „plus marża
sprzedaży”, wskaźnikiem tym jest kurs średni Narodowego Banku Polskiego. Sąd
I CSK 4086/23
3
podkreślił, że przyjęte stanowisko jest zgodne z orzecznictwem Trybunału
Sprawiedliwości, który przyjmuje, że pojęcie „warunku umowy” musi być rozumiane
jako mający znaczenie normatywne fragment oświadczenia, co obejmuje zdanie,
ale także fragment zdania o znaczeniu normatywnym. Przesądzającego znaczenia
nie ma więc forma postanowienia (a więc to czy zawarte ono jest w jednej, czy też
kilku jednostkach redakcyjnych umowy), lecz łączna interpretacja jednego lub
więcej zapisów umowy (które ponadto mogą być zawarte w różnych dokumentach,
np. regulaminie, załącznikach), w których określane są reguły postępowania, a więc
prawa i obowiązki stron umowy. W konsekwencji dopuszczalne jest stanowisko
zgodnie z którym postanowienie umowne dotyczące marży banku w odniesieniu do
ustalania kursu franka szwajcarskiego ma charakter samodzielny, co pozwala na
eliminację jedynie elementu odnoszącego się do modyfikacji średniego kursu NBP
marżą banku.
Powodowi kredytobiorcy zaskarżyli wyrok Sądu odwoławczego skargą
kasacyjną i wnieśli o jej przyjęcie do rozpoznania ze względu na potrzebę wykładni
art. 3851 § 2 k.c., który jest różnie postrzegany w orzecznictwie w odniesieniu do
klauzuli umownej zastosowanej w umowie w niniejszej sprawie.
Pozwany bank złożył odpowiedź na skargę kasacyjną, w której wniósł
o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ewentualnie o oddalenie
skargi kasacyjnej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
W sprawie nie zachodzi potrzeba wykładni art. 3851 § 2 k.c. O możliwości
wyodrębnienia z tekstu umowy poszczególnych postanowień decyduje normatywna
treść umowy, a nie jej redakcja. Poza zakresem sprawy pozostaje zagadnienie, czy
licząc się z przyszłą oceną jakichś postanowień umowy za niedozwolone, strony
mogą postanowić, że brak mocy wiążącej danego postanowienia umowy pociąga
za sobą nieskuteczność określonych innych postanowień umowy, a nawet
nieważność umowy w całości. Redakcja § 17 umowy nie wskazuje na zamiar stron,
aby obowiązywał on w całości albo wcale. Teza skarżących uczyniłaby nieistotnym
wprowadzenie kursu średniego NBP do umowy jako podstawy przeliczeń
walutowych na potrzeby indeksacji. W świetle tez skargi kasacyjnej treść
normatywna § 17 umowy byłaby równoważna indeksacji, która odwoływałaby się
I CSK 4086/23
4
tylko do kursów ustalanych jednostronnie przez bank. Tymczasem § 17 umowy
przewiduje indeksację kursem średnim NBP, jedynie korygowanym marżą banku.
Określenie kursu przeliczenia jako kursu średniego NBP skorygowanego
o marżę umożliwia usunięcie samej marży. Interes konsumenta jest zabezpieczony
przez możliwość zatwierdzenia nieuczciwego warunku, co gwarantuje
konsumentowi, że na skutek pominięcia nieuczciwego warunku przy wykonywaniu
umowy nie znajdzie się w sytuacji gorszej niż w przypadku mocy wiążącej tego
warunku. Ustanowienie w umowie kursu średniego NBP jako punktu wyjścia
umożliwia wykonywanie umowy po usunięciu abuzywnego prawa banku do
ustalania marży. Tym właśnie umowa stron różni się od umów, których dotyczy
uchwała składu całej Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22.
Przedmiotem uchwały były umowy, w których po usunięciu postanowień
abuzywnych w ogóle nie były określone kursy niezbędne do indeksacji, a SN uznał,
że niedopuszczalne jest określenie źródła kursu na podstawie zwyczajów lub
analogii z przepisami regulującymi inne sytuacje.
Sankcja nieważności umowy nie służy przywróceniu równowagi interesów
stron, zakłóconej nieuczciwym postanowieniem uprawniającym bank do
jednostronnego określania kursów. Sankcja nieważności umowy istnieje w interesie
publicznym. Jest wyrazem stanowiska ustawodawcy, że określone umowy nie
powinny być zawierane, a system prawny państwa nie będzie udzielał ochrony
prawom ustanowionym w takiej umowie. Przy tym uznanie uchwałą z 25 kwietnia
2024 r. za nieważne umów indeksowanych pozbawionych przeliczników kursowych
nastąpiło nie z powodu naruszenia interesów konsumenta, lecz z powodu
obiektywnej niemożliwości stosowania indeksacji, a dopiero nieważność indeksacji
w świetle uchwały powoduje nieważność umowy (uchwała jest oparta na założeniu,
że umowy kredytu indeksowanego stanowią wyodrębniony rodzaj umowy kredytu).
Przywróceniu równowagi interesów stron służą takie przepisy jak art. 3571 lub 3581
§ 3 k.c.
W przypadku umowy stron, po usunięciu marży indeksacja może być
stosowana z użyciem określonego w umowie kursu średniego NBP. Nie jest
możliwe, aby usunięcie marży pogorszyło sytuację kredytobiorcy, ponieważ marża
działała tylko na korzyść banku – zwiększała wyrażoną w CHF sumę wypłaconego
I CSK 4086/23
5
kredytu i zmniejszała wyrażone w CHF spłacone raty. Ponadto konsument może
porównać swoją sytuację w przypadku umowy z niedozwolonym postanowieniem
oraz bez tego postanowienia i do konsumenta należy decyzja o ewentualnym
zatwierdzeniu niedozwolonego postanowienia.
Samodzielna ocena tylko postanowień o marży, wprowadzających tzw.
spread (widełki) do przeliczeń dokonywanych kursem średnim NBP, była podstawą
wielu orzeczeń Sądu Najwyższego: wyroki z 1 czerwca 2022 r., II CSKP 364/22,
z 30 października 2024 r., II CSKP 1939/22, z 22 lutego 2024 r., II CSKP 1468/22
i II CSKP 11/23, i z 20 czerwca 2023 r., II CSKP 1476/22, oraz postanowienia
o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania z 20 czerwca 2024 r.,
I CSK 2997/23, z 6 listopada 2024 r., I CSK 3948/23, z 7 września 2023 r.,
I CSK 6562/22, z 27 września 2023 r., I CSK 16/23, z 25 września 2023 r.,
I CSK 862/23, i z 26 marca 2024 r., I CSK 6980/22.
Artykuł 3851 § 2 k.c., stanowiący implementację art. 6 ust. 1 dyrektywy
93/13, stanowi o dalszym obowiązywaniu umowy, jeżeli tylko inne przepisy iuris
cogens nie stoją temu na przeszkodzie.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c.
oddalił wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania.
Na podstawie art. 98 k.p.c. pozwanemu przysługuje od skarżących zwrot
kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki
minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia
Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności adwokackie.
[SOP]
[a.ł]
I CSK 4086/23
6
