I CSK 4020/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Kamil Zaradkiewicz
30 kwietnia 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 30 kwietnia 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa A.W.
przeciwko Syndykowi masy upadłości Bank S.A. w upadłości w W.
o ustalenie,
na skutek skargi kasacyjnej Syndyka masy upadłości Bank S.A. w upadłości w W.
od wyroku częściowego Sądu Apelacyjnego w Białymstoku
z 28 lutego 2024 r., I ACa 122/24,
1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2) zasądza od pozwanego Syndyka masy upadłości Bank S.A.
w upadłości w W. na rzecz A.W. kwotę 4050 (cztery tysiące
pięćdziesiąt) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania
kasacyjnego wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych
za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po
upływie tygodnia od dnia doręczenia niniejszego postanowienia
pozwanemu do dnia zapłaty.
[M.O.]
UZASADNIENIE
Wyrokiem częściowym z 28 lutego 2024 r. Sąd Apelacyjny w Białymstoku
w sprawie z powództwa A.W. przeciwko Syndykowi Masy Upadłości Bank S.A. w
upadłości w W. o ustalenie, na skutek apelacji obu stron od wyroku Sądu
Okręgowego w Olsztynie z 7 lipca 2022 r., I C 542/21, zmienił zaskarżony wyrok w
I CSK 4020/24
2
ten sposób, że ustalił nieważność umowy kredytu hipotecznego o numerze […]
indeksowanego do CHF zawartej w dniu 19 marca 2007 r. pomiędzy powódką A.W.
(wcześniej K.) a Bankiem S.A. w K. – […] Oddziałem w Ł.
Pozwana wniosła skargę kasacyjną od wyroku Sądu II instancji, zaskarżając
to orzeczenie w całości i wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości
i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez uwzględnienie apelacji pozwanej
w całości, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie
sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w Białymstoku lub
innemu sądowi równorzędnemu. Pozwana wniosła ponadto o zasądzenie od
powódki na swoją rzecz kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów
zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
skarżąca wskazała, że w sprawie:
1) występuje istotne zagadnienie prawne, które pozwana sformułowała w formie
następującego pytania: czy postępowanie sądowe z powództwa kredytobiorcy
o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego z umowy kredytu waloryzowanego
(indeksowanego albo denominowanego) do waluty obcej, wytoczone przeciwko
upadłemu bankowi (kredytodawcy), jest sprawą „o wierzytelność, która podlega
zgłoszeniu do masy upadłości" w rozumieniu art. 145 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego
2003 r. - Prawo upadłościowe (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r., poz. 794; dalej jako: „pr.
upad.”) i tym samym podlega zawieszeniu na podstawie art. 174 § 1 pkt 4 lub art.
177 § 1 pkt 1 k.p.c. w zw. z art. 144 ust. 1 i w zw. z art. 145 ust. 1 pr. upad. do
czasu rozpoznania zgłoszenia wierzytelności na liście wierzytelności lub,
odpowiednio, odmowy uwzględnienia wierzytelności na liście i wyczerpania trybu
określonego ustawą?;
2) występuje potrzeba wykładni przepisów prawnych wywołujących poważne
wątpliwości i rozbieżności w orzecznictwie sądów, tj. art. 174 § 1 pkt 4 k.p.c. w zw.
z art. 144 ust. 1 i art. 145 ust. 1 pr. upad. oraz art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. w zw. z art.
144 ust. 1 i art. 145 ust. 1 pr. upad.
Powódka złożyła odpowiedź na skargę kasacyjną pozwanej, wnosząc
o odmowę przyjęcia skargi do rozpoznania, ewentualnie o jej oddalenie oraz
I CSK 4020/24
3
o zasądzenie od pozwanego na swoją rzecz kosztów procesu, w tym kosztów
zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej
merytorycznego rozpoznania.
Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, a zarazem
kwalifikowanym pismem procesowym o ściśle określonej przez ustawę treści. Sąd
Najwyższy, rozpoznając ten nadzwyczajny środek zaskarżenia, nie jest trzecią
instancją sądową, lecz działa w interesie publicznym (postanowienie SN
z 27 stycznia 2009 r., V CSK 358/08), na rzecz państwa jako dobra wspólnego
(postanowienie SN z 11 lutego 2009 r., V CSK 388/08), jakkolwiek oczywiście nie
oznacza to braku indywidualnego interesu skarżącego w rozpoznaniu
nadzwyczajnego środka zaskarżenia, a w konsekwencji także weryfikacji tego
interesu (gravamen). Jednak przede wszystkim skarga kasacyjna ma służyć
ochronie prawidłowego wykonywania prawa oraz jego jednolitej wykładni. Interes
prywatny uwzględnia zaś tylko na tyle, na ile może się on stać podłożem
zaspokojenia interesu ogólnego (zob. aktualne wciąż uwagi w postanowieniu SN
z 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99).
Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy przewidziana
w art. 3989 k.p.c. instytucja tzw. przedsądu, w ramach której Sąd Najwyższy
dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem
Najwyższym jest ograniczony - co należy podkreślić - wyłącznie do zbadania
przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie zaś merytorycznej
oceny skargi kasacyjnej (postanowienie SN z 12 marca 2024 r., I CSK 254/23).
Na etapie przedsądu Sąd Najwyższy ocenia wyłącznie wniosek o przyjęcie
skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz jego uzasadnienie. Wniosek ten stanowi
element konstrukcyjny skargi odrębny od podstaw skargi i ich uzasadnienia, które
są oceniane dopiero, gdy skarga kasacyjna zostanie przyjęta do rozpoznania.
Jako pierwszą przyczynę kasacyjną pozwana wskazała występowanie
w sprawie istotnego zagadnienia prawnego.
I CSK 4020/24
4
Na tej przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania przyjmuje się,
że istotne zagadnienie prawne powinno być zagadnieniem nowym, nierozwiązanym
dotąd w orzecznictwie a jego rozstrzygnięcie może przyczynić się do rozwoju prawa
(postanowienia SN: z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11;
z 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz. 151; z 11 lutego
2009 r., V CSK 388/08).
Problem prawny przedstawiony przez skarżącego nie spełnia powyższych
wymagań, ponieważ został już rozstrzygnięty w uchwale Sądu Najwyższego
z 19 września 2024 r., III CZP 5/24. W uchwale stwierdzono, iż postępowanie
sądowe z powództwa kredytobiorcy będącego konsumentem o ustalenie
nieistnienia stosunku prawnego z umowy kredytu, prowadzone przeciwko bankowi,
co do którego w toku postępowania ogłoszono upadłość, nie jest sprawą „o
wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy upadłości” w rozumieniu art. 145
ust. 1 pr. upad., a tym samym może być podjęte z chwilą ustalenia osoby pełniącej
funkcję syndyka.
Jako drugą przyczynę kasacyjną pozwana wskazała potrzebę wykładni
przepisów wywołujących poważne wątpliwości i rozbieżności w orzecznictwie
sądów.
W przypadku tej przesłanki przedsądu w orzecznictwie Sądu Najwyższego
przyjmuje się, że konieczne jest wskazanie przepisu prawa, którego wykładnia
budzi wątpliwości, określenie zakresu koniecznej wykładni, wykazanie, że
wątpliwości interpretacyjne mają poważny charakter i wymagają zajęcia stanowiska
przez Sąd Najwyższy, a jeżeli podstawą wniosku w tym zakresie jest twierdzenie
o występujących w orzecznictwie sądowym rozbieżnościach wynikających
z dokonywania przez sądy różnej wykładni przepisu, konieczne jest wskazanie
rozbieżnych orzeczeń, dokonanie ich analizy i wykazanie, że rozbieżność wynika
z różnej wykładni przepisu (zob. np. postanowienia SN: z 15 października 2002 r.,
II CZ 102/02; z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07; z 15 kwietnia 2021 r., IV CSK
617/20).
Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie
spełnia powyższych wymagań. Przede wszystkim skarżąca nie przywołała
I CSK 4020/24
5
orzeczeń, w których wyrażono stanowisko, że sprawa o ustalenie nieistnienia
stosunku prawnego jest sprawą o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy
upadłości lecz przywołał orzeczenia, w których wyrażono pogląd o braku interesu
prawnego w rozumieniu art. 189 k.p.c., kiedy stan niepewności prawnej może być
usunięty w drodze dalej idącego powództwa, np. o świadczenie. Pogląd o
nieprzysługiwaniu interesu prawnego we wskazanej wyżej sytuacji, w świetle
orzecznictwa Sądu Najwyższego, nie jawi się jako kontrowersyjny. Nie wynika
jednak z niego, że sprawa o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego jest sprawą o
wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy upadłości.
Co również istotne, skarżący potraktował zamiennie dwie przesłanki
przedsądu zawarte w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. (w ramach uzasadnienia obu
przyczyn kasacyjnych pozwany przedstawił w istocie dokładnie ten sam problem
prawny), do czego nie ma podstaw.
Z powyższych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy
odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Z uwagi na to, że skarga
została wniesiona od wyroku Sądu II instancji, który miał charakter wyroku
częściowego, Sąd Najwyższy nie orzekł o kosztach postępowania kasacyjnego, o
których rozstrzyga Sąd właściwy w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie
(art. 108 § 1 k.p.c.).
SSN Kamil Zaradkiewicz
[M.O.]
[r.g.]
