I CSK 4006/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Monika Koba
30 marca 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 30 marca 2026 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa M.S.
przeciwko W. spółce z ograniczoną odpowiedzialnością we W.
o zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej W. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością we W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu
z 6 marca 2024 r., I AGa 260/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od pozwanej na rzecz powoda kwotę 5400 (pięć
tysięcy czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania
kasacyjnego z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za
opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia
pozwanej odpisu niniejszego postanowienia do dnia zapłaty.
[A.T.]
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 10 maja 2023 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu oddalił
powództwo M.S. skierowane przeciwko W. spółce z ograniczoną
I CSK 4006/24
2
odpowiedzialnością we W. o zapłatę kwoty 640 000 zł z ustawowymi odsetkami
tytułem zwrotu nieuiszczonych opłat rezerwacyjnych w podwójnej wysokości.
Wyrokiem z 6 marca 2024 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu zmienił
zaskarżony wyrok i zasądził od pozwanej na rzecz powoda kwotę 320 000 zł
z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 12 lutego 2022 r. do dnia zapłaty;
a w pozostałej części oddalił powództwo i apelację oraz orzekł o kosztach procesu
za obie instancje.
Orzeczenie to zostało zaskarżone skargą kasacyjną przez pozwaną.
Skarżąca we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powołała się na
przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 3 i 4 k.p.c.
Jego zdaniem w sprawie doszło do nieważności postępowania, o której
mowa w art. 379 pkt 5 k.p.c., w związku z oparciem orzeczenia przez Sąd
Apelacyjny na dowodzie nie przeprowadzonym w postępowaniu przed Sądami obu
instancji lub przeprowadzonym z naruszeniem art. 233, art. 235, art. 148, art. 149 §
2 i art. 150 k.p.c., poprzez brak zawiadomienia pozwanej o przeprowadzeniu
dowodu z przesłuchania świadka P.J., uniemożliwienie pozwanej wzięcia udziału w
czynnościach procesowych słuchania świadka, co skutkuje nieważnością
postępowania przez pozbawienie pozwanej możności obrony jej praw.
W ocenie skarżącej, skarga kasacyjna jest także oczywiście uzasadniona
z uwagi na naruszenie art. 387 § 21 pkt 1 i 2, art. 151 § 5, art. 233 k.p.c., które
miały istotny wpływ na wynik sprawy oraz art. 389 § 1, art. 390 § 3 k.c., art. 118
i art. 65 k.c., zasady formalizmu i zasady równości stron poprzez ich błędną
wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Oczywista zasadność skargi dotyczy
w szczególności wydania orzeczenia wbrew jednolitemu orzecznictwu w sprawie
kwalifikacji prawnej umów rezerwacyjnych będących w istocie umowami
przedwstępnymi i wpłaconego na ich podstawie zadatku.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną powód wniósł o odmowę przyjęcia jej do
rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
I CSK 4006/24
3
Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, którego
rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej
doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi
swoje źródło w interesie publicznym. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy
przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne
zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne
wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi
nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Sąd
Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze kasacyjnej
okoliczności uzasadniające jej przyjęcie do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne
i ich uzasadnienie. Cel wymagania określonego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być
osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze
publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej
pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją
sądową i nie jest jego rolą usuwanie błędów w zakresie wykładni i stosowania
prawa w każdej indywidualnej sprawie.
W orzecznictwie, na gruncie art. 379 pkt 5 k.p.c., zostało już wyjaśnione, że
pozbawienie możliwości obrony swych praw zachodzi, jeżeli z powodu wadliwości
procesowych sądu lub strony przeciwnej, będących skutkiem naruszenia
konkretnych przepisów kodeksu postępowania cywilnego, których nie można było
usunąć przed wydaniem orzeczenia w danej instancji, strona nie mogła - wbrew
swej woli - brać i nie brała udziału w postępowaniu lub jego istotnej części (zob.
m.in. wyroki Sądu Najwyższego: z 10 maja 1974 r., II CR 155/74, OSPiKA 1975 z.
3, poz. 66; z 6 marca 1998 r., III CKN 34/98, Prok. i Pr. 1999 nr 5, poz. 41 –
dodatek; z 28 listopada 2002 r., II CKN 399/01; z 22 maja 2014 r., IV CSK 545/13;
i z 20 lutego 2020 r., I PK 249/18, niepubl.).
Lektura uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia a także analiza akt sprawy
nie potwierdza stanowiska skarżącej, by uniemożliwiono jej wzięcie udziału
w czynnościach procesowych dotyczących przeprowadzenia dowodu z zeznań
świadka P.J. Otóż, nic takiego nie miało miejsca w sprawie ani przed Sądem I ani II
instancji, w szczególności nigdy nie był przesłuchiwany świadek P.J. Na rozprawie
w dniu 10 maja 2023 r. przed Sądem Okręgowym we Wrocławiu był natomiast
I CSK 4006/24
4
przeprowadzony dowód z zeznań stron (k. 83 – 85). Sama skarżąca wskazuje, że
podanie danych tego świadka pojawiło się jedynie w ustnych motywach
rozstrzygnięcia i było oczywistą omyłką.
Rozbieżności między ustnie wygłoszonymi motywami rozstrzygnięcia
a pisemnym uzasadnieniem wyroku nie świadczą natomiast o nieważności
postępowania ani nie stanowią co do zasady istotnego uchybienia procesowego,
które miałoby wpływ na wynik sprawy. Ustne motywy rozstrzygnięcia są szczególną
formą uzasadnienia stosowaną po ogłoszeniu wyroku, jeżeli przewodniczący nie
zarządził wygłoszenia uzasadnienia. Jeżeli strona - jak to miało miejsce
w rozpoznawanym przypadku – zażądała sporządzenia uzasadnienia na piśmie lub
sporządzono je z urzędu, jedyny walor jurysdykcyjny ma uzasadnienie pisemne
i ono jest podłożem do zarzutów odwoławczych. Ustne zasadnicze motywy
rozstrzygnięcia mają jedynie znaczenie archiwalne jako niewiążąca czynność
procesowa dokonana przez sąd po ogłoszeniu orzeczenia. Nie muszą one
obejmować wszystkich elementów przewidzianych dla uzasadnienia
sporządzanego w formie pisemnej oraz uzasadnienia wygłaszanego
(transkrybowanego). Z reguły więc mają one charakter ogólnikowy, mogą zawierać
luki i uproszczenia; nie ma to jednak co do zasady istotnego znaczenia gdyż nie są
one odniesieniem do kontroli zaskarżanego orzeczenia ( zob. m.in. postanowienie
Sądu Najwyższego z 18 września 1974 r., II PZ 43/73, OSPiKA 1975, nr 6, poz.
141 oraz wyroki Sądu Najwyższego z 17 kwietnia 2009 r., I UK 333/08, OSNP
2020, nr 23-24, poz. 292 i z 5 czerwca 2014 r., I PK 311/13, niepubl.).
W konsekwencji argumenty skarżącej przytoczone w uzasadnieniu wniosku
o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie pozwalają na stwierdzenie, że
w sprawie zachodzi nieważność postępowania, zarówno z przyczyn wskazanych
w skardze jak też z innych względów, które Sąd Najwyższy bierze pod rozwagę –
w granicach zaskarżenia - z urzędu (art. 39813 § 1 k.p.c.).
Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego przez oczywistą
zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) należy rozumieć sytuację,
w której skarga jest uzasadniona w sposób ewidentny, wskazując na rażące
i poważne uchybienia zaskarżonego orzeczenia, które są możliwe do stwierdzenia
I CSK 4006/24
5
bez konieczności prowadzenia bardziej złożonych rozumowań. Jedynie w takim
wypadku możliwa jest kontrola prawomocnego orzeczenia sądu drugiej instancji
w postępowaniu kasacyjnym. Obciążenie go oczywistą i istotną wadą wskazuje, że
usunięcie tego orzeczenia z obrotu leży w interesie publicznym – a tym samym, że
może dojść do realizacji celu skargi kasacyjnej, jako nadzwyczajnego środka
zaskarżenia (zob. m.in. Sąd Najwyższy w postanowieniach z 10 kwietnia 2013 r., III
CSK 67/13, niepubl. i z 29 września 2017 r., V CSK 162/17, niepubl.). Przesłanką
przyjęcia skargi kasacyjnej nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu
prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to
spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob. m.in.
postanowienie Sądu Najwyższego z 8 października 2015 r., IV CSK 189/15,
niepubl. i przywołane tam orzecznictwo).
Bliższa analiza uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania nie pozwala przyjąć, by skarga była – w powyższym rozumieniu –
oczywiście uzasadniona. Skarżąca odniosła tę przyczynę kasacyjną do zarzutów
naruszenia prawa materialnego i procesowego ujętych w ramach podstaw skargi
kasacyjnej, ale w uzasadnieniu wniosku brak jest takich argumentów, które
wskazywałyby na kwalifikowane naruszenie prawa w ustalonym przez Sąd drugiej
instancji i wiążącym Sąd Najwyższy stanie faktycznym. Sposób sformułowania
wniosku wskazuje, że skarżąca traktuje skargę kasacyjną nie jako nadzwyczajny
środek zaskarżenia, a jako instrument pozwalający jej na kwestionowanie
niesatysfakcjonującego ją rozstrzygnięcia w trzeciej instancji, któremu to celowi
postępowanie kasacyjne nie służy. Skonfrontowanie zaskarżonego orzeczenia
z uzasadnieniem wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie pozwala
natomiast na stwierdzenie, by spełniona została przesłanka oczywistej zasadności
skargi, o której mowa wyżej.
Skarżąca w lakonicznym uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi do
rozpoznania ograniczyła się do stwierdzenia, że zaskarżone orzeczenie zapadło
z ewidentnym naruszeniem przepisów prawa materialnego i procesowego,
odwołując się do podstaw skargi. Nie spełnia to przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 4
k.p.c., skarżąca nie może bowiem jedynie ogólnikowo powołać się na okoliczność,
że skarga jest oczywiście uzasadniona, ale jest zobligowana podać przekonujące
I CSK 4006/24
6
argumenty wykazujące, iż rzeczywiście skarga kasacyjna jest oczywiście
uzasadniona i w czym – w jej ocenie - wyraża się ta „ oczywistość”. Skarga
kasacyjna powinna być przy tym tak zredagowana i skonstruowana, by Sąd
Najwyższy nie musiał poszukiwać w jej podstawach lub ich uzasadnieniu
pozostałych elementów kreatywnych skargi. Na etapie analizy wniosku o przyjęcie
skargi do rozpoznania Sąd Najwyższy nie bada bowiem podstaw skargi i ich
uzasadnienia. Ograniczenie się tylko do stwierdzenia, że skarga kasacyjna jest
oczywiście uzasadniona z odwołaniem do podstaw skargi i ich uzasadnienia, nie
spełnia wymagania uzasadnienia wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania.
Jedynym wyszczególnionym lakonicznie w uzasadnieniu wniosku zarzutem
mającym świadczyć o rażącym naruszeniu przez Sąd Apelacyjny prawa
materialnego jest teza, że Sąd ten wydał orzeczenie wbrew jednolitemu
orzecznictwu w sprawie kwalifikacji umów rezerwacyjnych będących w ocenie
skarżącej umowami przedwstępnymi i wpłaconego na ich podstawie zadatku.
W zakresie kwalifikacji i wykładni umów rezerwacyjnych łączących strony działające
w obrocie obustronnie profesjonalnym, Sąd Apelacyjny podał szereg argumentów
dla których przyjął, że – w okolicznościach sprawy - nie stanowią one umów
przedwstępnych ale umowy rezerwacyjne, do których nie znajduje zastosowania
w zakresie terminu przedawnienia art. 390 § 3 k.c. lecz na zasadach ogólnych
termin trzech lat z uwzględnieniem, że dochodzone roszczenie dotyczy działalności
gospodarczej ( art. 118 k.c.).
Wbrew stanowisku skarżącej nie można stwierdzić, by dokonana przez Sąd
Apelacyjny wykładnia umów łączących strony była oczywiście sprzeczna
z przyjętymi w orzecznictwie Sądu Najwyższego kryteriami wykładni tego typu
umów. Rozważania Sądu dotyczące podniesienia przez pozwaną zarzutu
przedawnienia w warunkach nadużycia prawa podmiotowego ( art. 5 k.c.) zostały
natomiast poczynione wyłącznie na wypadek przyjęcia, że do umów łączących
strony należy stosować przepisy o umowach przedwstępnych.
Ponadto w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się konsekwentnie,
że naruszenie art. 387 § 21 pkt 2 k.p.c. może być zarzucane w skardze kasacyjnej
tylko wyjątkowo, gdy wady uzasadnienia uniemożliwiają dokonanie kontroli
I CSK 4006/24
7
kasacyjnej, z uwagi na jego sporządzenie w sposób nie pozwalający na
zorientowanie się w przyczynach natury faktycznej i prawnej, które legły u podstaw
rozstrzygnięcia (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 11 maja 2000 r., I CKN
272/00, niepubl.; z 14 listopada 2000 r., V CKN 1211/00, niepubl.; z 19 lutego 2002
r., IV CKN 718/00, niepubl.; z 20 lutego 2003 r., I CKN 65/01, niepubl.; z 18 lutego
2005 r., V CK 469/04, MoP 2009, nr 9, s. 501 oraz postanowienie Sądu
Najwyższego z 22 maja 2013 r.., III CSK 293/12, OSNC 2012, nr 12, poz. 148).
Uzasadnienie zaskarżonego rozstrzygnięcia nie potwierdza tezy o rażącej
wadliwości jego konstrukcji z perspektywy regulacji art. 387 § 21 pkt 2 k.p.c. Sąd ten
podzielił bowiem ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Okręgowy, dokonał
jednak odmiennej oceny dowodu z zeznań stron i oceny prawnej dochodzonego
przez powoda żądania do czego jako Sąd meriti był uprawniony i czego przyczyny
– wbrew stanowisku skarżącej - przedstawił w uzasadnieniu zaskarżonego
orzeczenia.
Skarżąca twierdząc, że Sąd Apelacyjny w sposób wadliwy skonstruował
podstawę faktyczną rozstrzygnięcia i błędnie ocenił zgromadzony w sprawie
materiał dowodowy wyprowadzając następnie błędne wnioski na gruncie prawa
materialnego – pominęła także, że skarga kasacyjna jest instrumentem
prawidłowości stosowania prawa przez sądy, a nie instrumentem kontroli ustaleń
faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego orzeczenia. Nie można zatem
przenosić do postępowania kasacyjnego sporów dotyczących stanu faktycznego,
gdyż jego ustalenie należy do sądów meriti, a Sąd Najwyższy nie ma w tym
zakresie żadnych, ustrojowych ani procesowych kompetencji (zob. m.in. wyrok
Sądu Najwyższego z 14 stycznia 2000 r., I CKN 1169/99, OSNC 1169/99, OSNC
2000, nr 7-8, poz. 139 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 18 lipca 2014 r.,
IV CSK 671/13, niepubl.).
Skarżąca zasad tych nie respektuje zarzucając w podstawie skargi
naruszenie art. 233 k.p.c., mimo że zgłaszanie tego rodzaju zarzutów
w postępowaniu kasacyjnym jest niedopuszczalne ( art. 3983 § 3 i 39813 § 2 k.p.c.).
O oczywistej zasadności skargi nie może zatem świadczyć dokonanie przez Sąd
Apelacyjny oceny zgromadzonych w sprawie dowodów w sposób, który skarżąca
I CSK 4006/24
8
uznaje za wadliwy, są to bowiem zagadnienia usuwające się spod kontroli Sądu
Najwyższego w postępowaniu kasacyjnym.
W konsekwencji wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania, w konfrontacji
z motywami zaskarżonego orzeczenia, nie wykazuje tezy, że przy jego ferowaniu
popełniono uchybienia w zakresie stosowania i wykładni prawa, które miały
charakter kwalifikowany i nie podlegały różnym ocenom.
Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.
odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, nie znajdując też okoliczności,
które w ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu.
O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie
art. 98 § 3, art. 98 § 11 k.p.c., art. 99 w zw. z art. 391 § 1 i w zw. z art. 39821 k.p.c.,
a także § 2 pkt 7 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości
z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych
(tekst. jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 1935, ze zm.).
Monika Koba
[A.T.]
[a.ł]
