I CSK 399/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Tomasz Szanciło
10 kwietnia 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 10 kwietnia 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa K.J. i J.J.
przeciwko D.J.
o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym,
na skutek skargi kasacyjnej J.J.
od wyroku Sądu Okręgowego w Tarnowie
z 22 czerwca 2023 r., I Ca 632/22,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od J.J. na rzecz D.J. kwotę 2.700 zł (dwa tysiące
siedemset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania
kasacyjnego – wraz z odsetkami w wysokości odsetek
ustawowych za opóźnienie od dnia następnego po upływie
tygodnia od dnia doręczenia pozwanemu odpisu postanowienia
do dnia zapłaty.
[P.L.]
UZASADNIENIE
W związku ze skargą kasacyjną powoda J.J. od wyroku Sądu Okręgowego w
Tarnowie z 22 czerwca 2023 r. Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
I CSK 399/25
2
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną
do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Tylko na tych
przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
W judykaturze już wielokrotnie wypowiadano się na temat charakteru skargi
kasacyjnej (zob. np. postanowienia SN: z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18;
z 15 kwietnia 2021 r., I CSK 43/21; z 25 sierpnia 2021 r., II CSK 216/21; z 23 maja
2024 r., I CSK 364/24). Wskazano m.in., że skarga kasacyjna została
ukształtowana w przepisach kodeksu postępowania cywilnego jako nadzwyczajny
środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę interesu publicznego przez
zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni,
a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu
dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny
środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej
instancji sądowej.
Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja
tzw. przedsądu, ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy
dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem
Najwyższym jest ograniczony – co należy podkreślić – wyłącznie do zbadania
przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie zaś merytorycznej
oceny skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej jednej z tych przesłanek,
przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest usprawiedliwione.
Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący oparł
na przesłance uregulowanej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Przesłanka ta nie została
jednak spełniona.
Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest
zagadnienie nowe, nierozwiązane dotąd w orzecznictwie, którego rozstrzygnięcie
może przyczynić się do rozwoju prawa. Odwołanie się do tej przesłanki przyjęcia
I CSK 399/25
3
skargi kasacyjnej do rozpoznania wymaga – jak wynika z orzecznictwa Sądu
Najwyższego – sformułowania tego zagadnienia z przytoczeniem wiążących się
z nim konkretnych przepisów prawnych oraz przedstawienia argumentów
świadczących o rozbieżnych ocenach prawnych (zob. np. postanowienia SN:
z 7 czerwca 2005 r., V CSK 3/05; z 25 maja 2021 r., II CSK 96/21; z 20 sierpnia
2024 r., I CSK 981/24). Ponadto, w judykaturze Sądu Najwyższego utrwalił się
pogląd, że wskazanie przyczyny określonej w powołanym przepisie nakłada na
skarżącego obowiązek przedstawienia zagadnienia o charakterze abstrakcyjnym
wraz z argumentami prowadzącymi do rozbieżnych ocen prawnych, wykazania,
że nie zostało ono rozstrzygnięte w dotychczasowym orzecznictwie, a wyjaśnienie
go ma znaczenie nie tylko dla rozstrzygnięcia tej konkretnej sprawy, ale także
innych podobnych spraw, przyczyniając się do rozwoju prawa. Nie może mieć
charakteru kazuistycznego i służyć uzyskaniu przez skarżącego odpowiedzi
odnośnie do kwalifikacji prawnej szczegółowych elementów podstawy faktycznej
zaskarżonego orzeczenia (zob. m.in. postanowienia SN: z 11 stycznia 2002 r.,
III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz. 151; z 30 kwietnia 2015 r., V CSK 598/14;
z 15 kwietnia 2021 r., I CSK 720/20). Występowanie w sprawie istotnego
zagadnienia prawnego w zasadzie powinno spełniać wymagania stawiane
zapytaniu przedstawianego przez sąd drugiej instancji w razie powstania
poważnych wątpliwości (art. 390 § 1 k.p.c.), których nie można rozwiązać za
pomocą powszechnie przyjętych reguł wykładni prawa (zob. np. postanowienia SN:
z 24 października 2012 r., I PK 129/12; z 8 maja 2015 r., III CZP 16/15, Biul. SN
2015, nr 5). Zagadnienie to nie może być przy tym pozorne, czyli m.in. nie może
stanowić próby obejścia dokonanych przez sądy ustaleń faktycznych i oceny
dowodów (art. 3983 § 3 i art. 39813 § 2 k.p.c.).
Należy w pierwszej kolejności spostrzec, że skarżący, pomimo iż wskazuje
na istnienie istotnych zagadnień prawnych, w rzeczywistości nie formułuje tych
zagadnień, co już samo w sobie powoduje, że skarga kasacyjna nie mogła zostać
przyjęta do rozpoznania. Nie jest bowiem rolą Sądu Najwyższego ustalanie, a tym
bardziej domyślanie się, jaka jest intencja skarżącego, jak również formułowanie
za niego zagadnień prawnych.
I CSK 399/25
4
Tym niemniej, pomimo nieprawidłowo sformułowanego wniosku o przyjęcie
skargi kasacyjnej do rozpoznania, Sąd Najwyższy odniósł się do problematyki
wskazanej przez skarżącego, dotyczącej potrzeby wykładni art. 248 § 1 i 2 oraz
art. 249 § 1 i 2 k.p.k. z 1969 r. (nieobowiązującego) w zw. z art. 747 k.p.c., a także
art. 101 § 3 k.r.o. i art. 3271 k.p.c., w kontekście prawidłowości dokonanej przez
Sąd drugiej instancji oceny dowodów.
Wskazać zatem należy, że powołanie się na przesłankę przedsądu
przewidzianą w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. wymaga wskazania przepisu prawa,
którego wykładnia budzi wątpliwości, określenia zakresu koniecznej wykładni,
wykazania, że wątpliwości interpretacyjne mają poważny charakter i wymagają
zajęcia stanowiska przez Sąd Najwyższy, a jeżeli podstawą wniosku w tym
zakresie jest twierdzenie o występujących w orzecznictwie sądowym
rozbieżnościach wynikających z dokonywania przez sądy różnej wykładni przepisu,
konieczne jest wskazanie rozbieżnych orzeczeń, dokonanie ich analizy i wykazanie,
że rozbieżność wynika z różnej wykładni przepisu (zob. np. postanowienia SN:
z 15 października 2002 r., II CZ 102/02; z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07;
z 12 grudnia 2008 r., II PK 220/08; z 24 lutego 2012 r., II PK 274/11; z 15 kwietnia
2021 r., IV CSK 617/20). Nie może stanowić przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej
do rozpoznania jedynie przekonanie skarżącej strony o „istotności” czy „ważności”
problemu, który pojawia się na tle konkretnego rozstrzygnięcia w postępowaniu
przed sądem drugiej instancji ani nie może sprowadzać się jedynie do polemiki
ze stanowiskiem co do wykładni prawa przyjętym przez ten sąd.
Po pierwsze, odnosząc się do problematyki zawartej w art. 248 § 1 i 2 oraz
art. 249 § 1 i 2 k.p.k. z 1969 r., w kontekście oceny możliwości przekazania
własności nieruchomości objętej zakazem zbywania w drodze darowizny,
zauważenia wymaga, że zgodnie z przeważającym stanowiskiem prezentowanym
w orzecznictwie zbycie nieruchomości wbrew zakazowi wynikającemu
z zarządzenia tymczasowego nie czyni tego zbycia nieważnym (zob. np. wyrok SN
z 22 grudnia 1970 r., II CR 517/70). Ponadto ujawnienie w księdze wieczystej
ostrzeżenia o zakazie zbywania nieruchomości lub wieczystego użytkowania nie
stanowi przeszkody do wpisu na podstawie art. 6268 i 6269 k.p.c. (zob.
postanowienie SN z 29 stycznia 2004 r., IV CK 347/02). Przeciwny pogląd, który
I CSK 399/25
5
zdaje się być reprezentowany w wyroku Sądu Najwyższego z 11 maja 2017 r.,
II CSK 187/16, należy uznać za odosobniony.
Kolejna kwestia wskazana przez skarżącego, a dotycząca potrzeby wykładni
art. 101 § 3 k.r.o., także została rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy, bowiem
z uchwały pełnego składu Izby Cywilnej – zasady prawnej z 30 kwietnia 1977 r.
(III CZP 73/76, OSNCP 1978, nr 2, poz. 19) wynika, że nabycie nieruchomości na
rzecz małoletniego następuje pod tytułem darmym w stanie wolnym od zobowiązań
wobec darczyńcy lub osób trzecich, to znaczy w sytuacji, gdy wskutek umowy
darowizny następuje na rzecz dziecka przysporzenie majątkowe nie pociągające
za sobą po stronie obdarowanego żadnych zobowiązań cywilnoprawnych wobec
darczyńcy lub osób trzecich. Ta szczególna sytuacja ma istotne znaczenie,
a ocena, czy czynność prawna dokonywana przez rodziców w imieniu dziecka
może z natury rzeczy godzić w dobro dziecka i jego interes majątkowy, powinna
uwzględniać swoistość konkretnej czynności prawnej. Należy mieć zwłaszcza
na uwadze, czy zgodnie z zasadami doświadczenia życiowego konkretna czynność
prawna w przeciętnych i typowych sytuacjach życiowych naraża dobro dziecka
i jego interes majątkowy czy też – przeciwnie – z reguły leży w jego interesie.
Zasady doświadczenia życiowego wskazują, że bezpłatne przysporzenie
majątkowe na rzecz dziecka zazwyczaj zgodne jest z jego dobrem.
Mając na względzie treść powyższej uchwały, należy uznać, że sąd
w każdym wypadku powinien kierować się przede wszystkim dobrem dziecka oraz
jego interesem. Uchwała w istocie wskazuje, iż sankcjonowane powinno być przede
wszystkim działanie niezgodne z interesem dziecka. Dokonane zaś przez Sąd
Okręgowy ustalenia faktyczne, istotne dla rozstrzygnięcia zaistniałego pomiędzy
stronami sporu, dają asumpt do uznania, że obdarowanie pozwanego w przeszłości
nie stanowiło w żadnym stopniu działania niezgodnego z jego ówczesnym
interesem. Nie sposób bowiem uznać, tak jak zresztą wskazuje również pozwany,
aby obciążenie nieruchomości służebnością m.in. przejazdu miało jakikolwiek
wpływ na naruszenie dobra małoletniego. Tego rodzaju służebność nie jest bowiem
zagrożeniem dla interesu obdarowanego, bowiem nie skutkuje ona istotnym
pomniejszeniem wartości przedmiotu darowizny i tym samym nie ma obawy
o umniejszenie aktywów obdarowanego małoletniego.
I CSK 399/25
6
Nie zasługuje także na uwzględnienie potrzeba wykładni art. 3271 k.p.c.
w kontekście dokonania przez Sąd drugiej instancji własnych ustaleń faktycznych.
Ugruntowany jest bowiem pogląd, że sąd odwoławczy może zmienić ustalenia
faktyczne stanowiące podstawę wydania wyroku sądu pierwszej instancji bez
przeprowadzenia postępowania dowodowego uzasadniającego odmienne
ustalenia, chyba że szczególne okoliczności wymagają ponowienia lub
uzupełnienia tego postępowania (zob. np. uchwałę SN z 23 marca 1999 r., III CZP
59/98, OSNC 1999, nr 7-8, poz. 124). Sąd Okręgowy był zatem władny uznać, na
podstawie swobodnej oceny zebranego materiału dowodowego, że darowizna
dokonana na rzecz pozwanego jest ważna. Sąd ten wskazał także na uchybienia
ze strony Sądu Rejonowego, w tym na nie dość wnikliwą ocenę zeznań wszystkich
świadków, wskazując przede wszystkim, iż powód przez wiele lat nie kwestionował
skutków prawnych dokonanej darowizny, a wręcz przeciwnie deklarował,
iż nieruchomość stanowi majątek synów.
Nie sposób przy tym pominąć, że w skardze kasacyjnej zostały zawarte w tej
materii tak naprawdę zarzuty dotyczące oceny materiału dowodowego (s. 3-4),
a więc tak naprawdę naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. (chociaż ten artykuł nie został
wprost powołany), który to przepis nie może być podstawą skargi kasacyjnej.
Z powyższych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy
odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, nie znajdując też okoliczności,
które w ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu.
O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie
art. 98 § 1, 11 i 3 w zw. z art. 391 § 1 w zw. z art. 39821 k.p.c. w zw. z § 2 pkt 7
w zw. § 5 pkt 8 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości
z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tekst
jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1964 ze zm.).
[P.L.]
[r.g.]
I CSK 399/25
7
