I CSK 3851/23
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Dariusz Dończyk
na posiedzeniu niejawnym 29 maja 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa D.G.
przeciwko E.S.
o zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej D.G.
od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu
z 25 kwietnia 2023 r., XV Ca 1974/22,
29 maja 2025 r.
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. obciąża powódkę kosztami postępowania kasacyjnego,
pozostawiając ich wyliczenie referendarzowi sądowemu.
(J.C.)
UZASADNIENIE
Określone w art. 3984 § 2 k.p.c. wymaganie uzasadnienia w skardze
kasacyjnej wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania zostaje spełnione, jeśli skarżący
wykaże, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba
wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub
skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania przewidzianego
I CSK 3851/23
2
w art. 3984 § 2 k.p.c. może być zatem osiągnięty jedynie przez powołanie
i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które –
zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. – będą mogły stanowić podstawę oceny skargi
kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Na tych jedynie przesłankach
Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie w kwestii przyjęcia bądź odmowy
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, zawarty w skardze
wniesionej przez pełnomocnika powódki D.G. od wyroku Sądu Okręgowego w
Poznaniu z 25 kwietnia 2023 r. (sygn. akt XV Ca 1974/22), został oparty na
przesłankach określonych w art. 3989 § 1 pkt 2 (zdanie pierwsze) oraz pkt 1 k.p.c.,
tj. potrzebie wykładni przepisu prawa budzącego poważne wątpliwości oraz
istnieniu istotnego zagadnienia prawnego.
Przechodząc do analizy wyżej wskazanych w skardze kasacyjnej przesłanek
należy zauważyć, że uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania zostało przedstawione w sposób dwuczłonowy. W części wstępnej
pełnomocnik skarżącej wskazał na potrzebę wykładni przepisów prawa,
w szczególności art. 415 k.c., w kontekście obowiązku wierzyciela polegającego na
cofnięciu wniosku egzekucyjnego po utracie wykonalności tytułu wykonawczego.
W tym zakresie skarżąca sformułowała cztery pytania prawne, dotyczące m.in.
możliwości przypisania wierzycielowi winy, terminu cofnięcia wniosku
egzekucyjnego, związku przyczynowego ze szkodą oraz kwalifikacji zachowania
jako czynu bezprawnego. Pytania te zostały następnie powtórzone w dalszej części
uzasadnienia wniosku (w punkcie „2. Przyjęcie skargi do rozpoznania”), tym razem
jako wyraz istnienia istotnego zagadnienia prawnego, co miało stanowić realizację
przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.
Przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na potrzebę wykładni
przepisów prawa wymaga od skarżącego określenia, które przepisy wymagają
wykładni Sądu Najwyższego, ze wskazaniem, na czym polegają związane z tym
poważne wątpliwości lub z przedstawieniem rozbieżności w orzecznictwie sądów
(zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01).
Powołanie się na potrzebę wykładni przepisów prawnych budzących poważne
I CSK 3851/23
3
wątpliwości wymaga wykazania, że określony przepis prawa, mimo że budzi
poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia
wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie
w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych, które należy
przytoczyć (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 8 marca 2007 r., II CSK
84/07, z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, z 23 kwietnia 2015 r., I CSK 691/14,
z 30 listopada 2023 r., I CSK 6472/22). Konieczne jest opisanie tych wątpliwości lub
rozbieżności, wskazanie argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen
prawnych, a także przedstawienie własnej propozycji interpretacyjnej (zob. np.
postanowienie Sądu Najwyższego z 8 lipca 2009 r., I CSK 111/09). Skarżącego
obciąża obowiązek przedstawienia odrębnej i pogłębionej argumentacji prawnej
wskazującej na zaistnienie powołanej okoliczności uzasadniającej przyjęcie skargi
kasacyjnej do rozpoznania, zawierającej szczegółowy opis tego, na czym polegają
poważne wątpliwości interpretacyjne (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego
z 8 lipca 2009 r., I CSK 111/09, z 12 grudnia 2008 r., II PK 220/08 i z 11 czerwca
2019 r., V CSK 613/18). Wykonując ten obowiązek, skarżący powinien przedstawić
także, czy w odniesieniu do przepisów budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, były już wypowiedzi Sądu
Najwyższego oraz czy usunęły one wskazane przez skarżącego wątpliwości co do
wykładni tych przepisów, czy też również zawierają niejednolite stanowiska.
Z kolei przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na istnienie
istotnego zagadnienia prawnego, o którym mowa w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.,
zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Sądu Najwyższego, wymaga wykazania,
że jego rozstrzygnięcie ma znaczenie nie tylko dla konkretnej sprawy, lecz także
dla rozwoju prawa oraz zapewnienia jednolitości orzecznictwa. Zagadnienie to
powinno zostać wyraźnie sformułowane, poparte wskazaniem możliwych,
alternatywnych rozwiązań oraz uzasadnieniem, że nie zostało ono dotychczas
jednoznacznie rozstrzygnięte lub że zachodzi potrzeba zmiany dotychczasowej
wykładni (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 18 września 2012 r., II CSK
180/12, z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14 i z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16).
Zagadnienie powinno również cechować się analogiczną wagą, jak pytanie prawne
kierowane przez sąd drugiej instancji na podstawie art. 390 § 1 k.p.c., a więc
I CSK 3851/23
4
dotyczyć poważnych wątpliwości, których nie sposób rozwikłać przy zastosowaniu
powszechnie przyjętych reguł wykładni (zob. postanowienie Sądu Najwyższego
z 23 stycznia 2014 r., I UK 361/13, z 14 września 2012 r., I UK 218/12, z 8 maja
2015 r., III CZP 16/15 oraz z 24 października 2012 r., I PK 129/12). Wykonując
obowiązek wykazania istnienia istotnego zagadnienia prawnego, skarżący powinien
nie tylko sformułować pytanie prawne, lecz także wskazać przepisy prawa, na
których tle zagadnienie się wyłoniło, przedstawić argumentację jurydyczną
uzasadniającą możliwość rozbieżnych ocen prawnych oraz świadczącą o istotności
tego zagadnienia. Skarżący powinien przeprowadzić pogłębioną analizę
zagadnienia, wskazać rozbieżności występujące w orzecznictwie lub doktrynie oraz
przedstawić argumentację uzasadniającą potrzebę zajęcia stanowiska przez Sąd
Najwyższy (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 15 grudnia 2011 r., II PK
183/11, z 20 grudnia 2011 r., II PK 207/11, 9 stycznia 2017 r., II CSK 423/16, z 16
maja 2018 r., II CSK 12/18, z 10 maja 2018 r., I CSK 798/17, z 26 kwietnia 2018 r.,
IV CSK 585/17, oraz z 8 kwietnia 2018 r., V CSK 577/17).
Postępowanie kasacyjne – poza sytuacją określoną w art. 3989 § 1 pkt 4
k.p.c. – nie służy realizacji indywidualnego interesu strony, lecz ma na celu ochronę
interesu publicznego poprzez zapewnienie jednolitości wykładni prawa oraz wkład
w rozwój jurysprudencji. Tym samym, na etapie przedsądu brak jest podstaw do
poszukiwania przesłanek przyjęcia skargi wyłącznie w treści zarzutów kasacyjnych
– obowiązek ich wykazania ciąży na stronie skarżącej i nie może być przedmiotem
rekonstruowania przez Sąd Najwyższy (zob. postanowienie Sądu Najwyższego
z 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 147). Dlatego ocena
spełnienia wskazanych przesłanek ogranicza się do analizy argumentacji
przedstawionej w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi.
W pierwszej kolejności należy podkreślić, że w orzecznictwie Sądu
Najwyższego wyraźnie akcentuje się, iż obowiązek zawarcia w skardze kasacyjnej
uzasadnienia wniosku o jej przyjęcie do rozpoznania nawiązuje do instytucji
przesądu, uregulowanej w art. 3989 k.p.c., i stanowi jej integralne dopełnienie. Jest
to obowiązek skarżącego, polegający na przedstawieniu przekonujących
argumentów przemawiających za tym, aby skarga została rozpoznana przez Sąd
Najwyższy. Niezbędne jest zatem sformułowanie odpowiedniego wywodu
I CSK 3851/23
5
jurydycznego oraz wykazanie, że – w świetle ustawowych kryteriów – zachodzi
potrzeba podjęcia przez Sąd Najwyższy merytorycznego rozpoznania sprawy.
Odnosząc się do pierwszej z przesłanek, tj. potrzeby wykładni przepisów
prawa, należy zauważyć, że choć skarżąca wskazała art. 415 k.c. jako wymagający
interpretacji – w kontekście sytuacji, w której wierzyciel nie podejmuje działań po
utracie wykonalności tytułu wykonawczego – nie przedstawiła żadnych trudności
wykładniczych ani rozbieżności w orzecznictwie, które uzasadniałyby kolejną
wypowiedź Sądu Najwyższego w tym przedmiocie. Argumentacja sprowadza się do
ogólnego sformułowania pytań oraz przytoczenia dwóch akapitów dotyczących
obowiązków wierzyciela w postępowaniu egzekucyjnym, bez pogłębionej analizy
normatywnej ani odniesienia do rozbieżności w orzecznictwie. Przedstawione
pytania, choć odnoszą się do pojęć takich jak wina, bezprawność czy związek
przyczynowy i są osadzone w konkretnym stanie faktycznym sprawy, nie zostały
przedstawione w sposób abstrakcyjny wskazujący na istnienie szerszego problemu
interpretacyjnego wymagającego wykładni przepisów prawa przez Sąd Najwyższy.
Poza sformułowaniem pytań, argumentacja sprowadza się do deklaratywnego
wskazania potrzeby wykładni art. 415 k.c. w kontekście stanu faktycznego sprawy,
jednak bez pogłębionej analizy normatywnej ani odniesienia do rozbieżności
w orzecznictwie, co w istocie sprowadza się do postulatu dokonania kolejnej
instancyjnej kontroli prawidłowości jego zastosowania. Skarżąca powołała jedno
orzeczenie sądu okręgowego (sygn. akt XXIV C 1133/11), w którym przyznano
zadośćuczynienie za bezprawnie prowadzoną egzekucję, oraz fragment
komentarza prawniczego wskazujący na obowiązek wierzyciela do aktywnego
działania w sytuacji utraty wykonalności tytułu wykonawczego. Jednakże
przytoczone stanowiska nie odnoszą się do rozbieżności interpretacyjnych
w wykładni art. 415 k.c. ani nie wskazują na istnienie nierozstrzygniętych dotąd
zagadnień wymagających doprecyzowania. Wbrew wymogom wynikającym
z utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego, skarżąca nie wykazała, że
w praktyce stosowania art. 415 k.c. występują rozbieżności interpretacyjne, które
wymagałyby ujednolicenia przez Sąd Najwyższy. Nie przedstawiono również
trudności wykładniczych, które nie zostały dotychczas rozstrzygnięte
I CSK 3851/23
6
w orzecznictwie. W konsekwencji, przesłanka potrzeby wykładni przepisów prawa
nie została należycie wykazana.
W ocenie Sądu Najwyższego, skarżąca nie wykazała również przesłanki
istotnego zagadnienia prawnego w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Przede
wszystkim nie wskazano żadnego konkretnego przepisu prawa, którego wykładnia
miałaby stanowić przedmiot rozstrzygnięcia. Choć pytania prawne odnoszą się do
odpowiedzialności wierzyciela za kontynuowanie egzekucji po utracie wykonalności
tytułu wykonawczego, nie zostały one jednoznacznie osadzone w konkretnej
normie prawnej, której interpretacja budziłaby rzeczywiste wątpliwości. Wskazanie
art. 415 k.c. jako ogólnej podstawy odpowiedzialności deliktowej pojawia się jedynie
w tle argumentacji, bez pogłębionej analizy jego zastosowania w kontekście
postępowania egzekucyjnego. Już pobieżna analiza wniosku i jego uzasadnienia
pozwala stwierdzić, że pełnomocnik skarżącej ograniczył się do sformułowania
czterech pytań dotyczących: (1) możliwości przypisania wierzycielowi winy za
kontynuowanie egzekucji po uchyleniu klauzuli wykonalności, (2) momentu,
w którym wierzyciel powinien cofnąć wniosek egzekucyjny, (3) istnienia związku
przyczynowego między prowadzoną egzekucją a szkodą zdrowotną powódki, (4)
kwalifikacji zachowania wierzyciela jako czynu bezprawnego. Na każde z tych
pytań udzielono jednozdaniowych odpowiedzi, bez jakiejkolwiek pogłębionej analizy
prawnej. Pytania mają charakter kazuistyczny, są osadzone w konkretnym stanie
faktycznym i nie zostały rozwinięte w sposób umożliwiający ich zakwalifikowanie
jako zagadnienia prawnego o charakterze systemowym. Wniosek nie zawiera
alternatywnych kierunków wykładni, odniesień do doktryny ani rozbieżności
w orzecznictwie, które uzasadniałyby potrzebę ingerencji Sądu Najwyższego w celu
zapewnienia jednolitości wykładni prawa. Tym samym nie wykazano, że
przedstawione w ramach zagadnienia prawnego pytania dotyczą trudności
interpretacyjnych, których nie da się rozwikłać przy zastosowaniu powszechnie
przyjętych reguł wykładni, ani że ich rozstrzygnięcie miałoby znaczenie dla
jednolitości orzecznictwa lub rozwoju prawa.
Jak trafnie wskazano w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 16 maja
2018 r., II CSK 12/18, „w celu spełnienia przesłanki przewidzianej w art. 3989 § 1
pkt 1 k.p.c. nie wystarczy samo sformułowanie pytania do Sądu Najwyższego.
I CSK 3851/23
7
Istotnego zagadnienia prawnego nie stanowi bowiem kwestia o charakterze
faktycznym lub wynikająca jedynie z twierdzonych przez skarżącego uchybień.
Istotne zagadnienie prawne stanowi problem powstały na tle konkretnego przepisu
prawa (materialnego, procesowego), mający charakter nowy i rzeczywisty w tym
znaczeniu, że jego rozstrzygnięcie stwarza realne i poważne trudności, których
wyjaśnienie ma wpływ nie tylko na rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy, ale także
na rozstrzygnięcia innych podobnych spraw.”. W niniejszej sprawie przedstawione
pytania nie spełniają tych kryteriów. Nie wykazano ich nowości ani znaczenia
systemowego, nie powiązano ich z konkretnym przepisem prawa, a ich treść
sprowadza się do prób uzyskania odpowiedzi na kwestie wynikające
z indywidualnych okoliczności sprawy. Taka konstrukcja wniosku nie spełnia
wymogów przewidzianych dla przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.
Dodatkowo należy zauważyć, że uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi
kasacyjnej do rozpoznania w znacznej mierze zmierza do zakwestionowania
ustaleń faktycznych dokonanych przez Sąd drugiej instancji stanowiących
podstawę zastosowania przepisów prawa materialnego, w tym ustalenia braku
związku przyczynowego pomiędzy działaniami pozwanego a rozstrojem zdrowia
powódki. W tym zakresie zagadnienie sformułowane w skardze kasacyjnej zostało
oparte na stanie faktycznym nieustalonym przez Sąd drugiej instancji, a wręcz
sprzecznym z jego ustaleniami. W szczególności, Sąd Okręgowy jednoznacznie
stwierdził, że wszczęcie postępowania egzekucyjnego wobec powódki nastąpiło na
podstawie tytułu wykonawczego, którym przeciwko niej dysponował wierzyciel.
Wszczęte wobec niej postępowanie egzekucyjne (na wniosek wierzyciela z 27
marca 2015 r.) zostało zawieszone (postanowieniem z 16 lipca 2015 r.),
a następnie – po prawomocnym oddaleniu wniosku wierzyciela o nadanie klauzuli
wykonalności przeciwko powódce (postanowieniem Sądu Okręgowego w Poznaniu
z 24 listopada 2015 r.) i cofnięciu przez wierzyciela wniosku o prowadzenie
egzekucji – umorzone (postanowieniem komornika z 23 lipca 2019 r.). Pozwany
o prawomocnym uchyleniu klauzuli wykonalności przeciwko powódce poinformował
komornika pismem z 13 kwietnia 2016 r., a pismem z 12 maja 2016 r. cofnął
wniosek o prowadzenie przeciwko niej egzekucji. Z dokonanych ustaleń istotne jest
to, że w okresie – formalnego zawieszenia postępowania egzekucyjnego -
I CSK 3851/23
8
komornik nie podejmował wobec powódki jakichkolwiek czynności świadczących
o tym, że traktuje ją nadal jako dłużnika. Ponadto, Sąd drugiej instancji ustalił, że
powódka nie przedstawiła wiarygodnych dowodów na rozstrój zdrowia w latach
2015 – 2019, co wyklucza istnienie związku przyczynowego pomiędzy działaniami
pozwanego a rzekomą szkodą. Tymczasem, zgodnie z art. 3983 § 1 k.p.c., skarga
kasacyjna nie może opierać się na zarzutach dotyczących ustaleń faktycznych ani
oceny dowodów. Wprawdzie w skardze kasacyjnej podniesiono zarzut naruszenia
art. 278 § 1 k.p.c., ale zarzut ten nie jest skuteczny, skoro dotyczy przepisu
mającego zastosowanie do postępowania przed sądem pierwszej instancji bez
powiązania tego przepisu z odpowiednimi przepisami regulującymi postępowanie
apelacyjne. Tymczasem przedmiotem kontroli w postępowaniu kasacyjnym jest
postępowanie apelacyjne i prawidłowość orzeczenia wydanego w tym
postępowaniu przez sąd drugiej instancji.
Wniosek o jej przyjęcie nie spełnia zatem wymogów przewidzianych dla
przesłanki istotnego zagadnienia prawnego w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.,
jeżeli opiera się na stanie faktycznym sprzecznym z ustaleniami sądu drugiej
instancji i nie wskazuje rzeczywistego problemu wykładniczego wynikającego
z konkretnego przepisu prawa, którego interpretacja wymaga ingerencji Sądu
Najwyższego. Podsumowując, skarga kasacyjna nie spełnia ustawowych
przesłanek przyjęcia do rozpoznania, których wykazanie – zgodnie z funkcją
przedsądu – spoczywa na skarżącym. Brak należytego uzasadnienia wniosku
stanowi mankament, który uniemożliwia jego uwzględnienie na tym etapie. Nie jest
rolą Sądu Najwyższego doszukiwanie się argumentów w treści podstaw
kasacyjnych, jeżeli strona nie powołała ich w odrębnej części wniosku.
Uzasadnienia przesłanek kwalifikujących przyjęcie skargi (z art. 3989 § 1 k.p.c.) nie
można wyprowadzać z uzasadnienia podstaw kasacyjnych (z art. 3983 § 1 k.p.c.,
stosownie do art. 3984 § 1 pkt 2 k.p.c.), ponieważ dotyczą one odmiennych metod
argumentacji (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 31 stycznia 2020 r., II
CSK 432/19, z 15 grudnia 2006 r., III CZ 93/06 i z 18 kwietnia 2012 r., I CSK
520/11). Oba te elementy – podstawy kasacyjne oraz przesłanki przyjęcia skargi –
muszą być wyraźnie wyodrębnione i należycie uzasadnione, czemu skarżąca nie
I CSK 3851/23
9
sprostała. Reasumując, brak wymaganej argumentacji skutkuje odmową przyjęcia
skargi kasacyjnej do rozpoznania na etapie przedsądu.
Wskazać należy również, że nie zachodzi nieważność postępowania, którą
Sąd Najwyższy bierze pod rozwagę – w granicach zaskarżenia – z urzędu (art.
39813 § 1 k.p.c.).
Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej
powoda do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).
O kosztach postępowania kasacyjnego – na stosowany wniosek zawarty
w odpowiedzi na skargę kasacyjną – orzeczono na podstawie art. 108 § 1 k.p.c.,
obciążając nimi na podstawie art. 98 § 1 w zw. z art. 99, art. 391 § 1 i art. 39821
k.p.c. stronę pozwaną, która przegrała sprawę w postępowaniu kasacyjnym.
(A.G.)
[SOP]
Dariusz Dończyk
