I CSK 383/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Paweł Grzegorczyk
8 stycznia 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 8 stycznia 2026 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa G. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w G.
przeciwko A. spółce akcyjnej w W.
o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym,
na skutek skargi kasacyjnej G. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością
w G.
od wyroku Sądu Okręgowego w Radomiu
z 18 lipca 2024 r., IV Ca 85/24,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. obciąża kosztami postępowania kasacyjnego powódkę,
pozostawiając ich wyliczenie referendarzowi sądowemu.
UZASADNIENIE
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Przepis ten
odpowiada charakterowi skargi kasacyjnej, będącej nadzwyczajnym środkiem
zaskarżenia, o dominującym publicznoprawnym charakterze, przysługującym od
orzeczeń wydanych po przeprowadzeniu dwuinstancyjnego postępowania
sądowego, w którym sąd pierwszej i drugiej instancji dysponuje pełną kognicją w
I CSK 383/25
2
zakresie faktów i dowodów. W powiązaniu z art. 3984 § 2 k.p.c. oznacza to, że w
skardze kasacyjnej nieodzowne jest powołanie i uzasadnienie okoliczności o
charakterze publicznoprawnym, które stanowią wyłączną podstawę oceny pod
kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (przyczyn kasacyjnych).
Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, skarżąca powódka
G. Sp. z o.o. w G. powołała się na istotne zagadnienie prawne, wyrażające się w
pytaniu, czy z uwagi na art. 65 ust. 1, art. 84 oraz art. 85 ust 1 u.k.w.h. właściciel
nieruchomości może w trakcie postępowania toczącego się na podstawie art. 10
ust. 1 u.k.w.h. wykazywać, że nieruchomość, na której została ustanowiona
hipoteka, wraz z przynależnościami i częściami składowymi faktycznie stanowi
zorganizowaną część przedsiębiorstwa i w związku z tym hipoteka została
ustanowiona w sposób nieskuteczny.
Powołanie się na istotne zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.)
wymaga sformułowania problemu prawnego i uzasadnienia, że ma on
precedensowy (nowy) charakter lub znaczenie dla rozwoju prawa. Problem ten
powinien odnosić się do konkretnych przepisów prawa i zostać ujęty w sposób
abstrakcyjny, a zarazem wiązać się z rozpoznawaną sprawą; konieczne jest przy
tym wskazanie argumentów, które prowadzą do jego rozbieżnych ocen (por.
postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002,
nr 1, poz. 11, z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz.
151, z dnia 13 lipca 2007 r., III CSK 180/07, z dnia 10 kwietnia 2014 r., IV CSK
623/13, z dnia 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, z dnia 9 kwietnia 2015 r., V CSK
547/14).
Zgodnie z art. 65 ust. 1 u.k.w.h. hipoteka może być ustanowiona m.in. na
nieruchomości, nie można jej natomiast ustanowić na przedsiębiorstwie lub jego
zorganizowanej części. W judykaturze wyjaśniono już jednak, że nieruchomość
gruntowa, jako część powierzchni ziemskiej stanowiąca odrębny przedmiot
własności, choćby wchodziła w skład przedsiębiorstwa, nie stanowi jego
zorganizowanej części, rozumianej jako zespół składników materialnych i
niematerialnych, wyodrębniony organizacyjnie i finansowo, umożliwiający realizację
określonej działalności gospodarczej (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16
I CSK 383/25
3
lutego 2005 r., IV CK 555/04, OSP 2005, nr 11, poz. 132). Składając oświadczenie
o ustanowieniu hipoteki na nieruchomości – taka zaś sytuacja, zgodnie z wiążącymi
Sąd Najwyższy ustaleniami faktycznymi (art. 39813 § 1 k.p.c.), miała miejsce w
okolicznościach sprawy – właściciel ustanawia hipotekę na konkretnej
nieruchomości jako części powierzchni ziemskiej, chociażby nieruchomość ta
stanowiła składnik majątkowy przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 551 k.c. Nawet
gdyby przyjąć, przy uwzględnieniu ustawowych granic obciążenia hipoteką
określonych w art. 84 i 85 u.k.w.h., że ogół obciążonych zabezpieczeniem
składników majątkowych można zakwalifikować w okolicznościach konkretnej
sprawy, przyjmując stosowne kryteria, jako zorganizowaną część przedsiębiorstwa,
nie oznaczałoby to pierwotnej niedopuszczalności wpisu hipoteki, ta bowiem
została ustanowiona na nieruchomości, a jedynie ex lege, z mocy art. 84 i n.
u.k.w.h., zakres wynikającego z niej obciążenia może rozciągać się na inne jeszcze
składniki majątkowe związane z nieruchomością; stan ten może zresztą ulegać
zmianie w czasie trwania obciążenia hipotecznego nieruchomości.
Wychodząc z tych założeń, nie można przyjąć, aby przedstawiona we
wniosku wątpliwość stanowiła zagadnienie prawne o istotnym charakterze,
wymagającym wykładni ze strony Sądu Najwyższego. Ubocznie tylko należało
dostrzec, że we wniosku, dążąc do zaakcentowania racji mogących przemawiać za
niedopuszczalnością ustanowienia hipoteki w okolicznościach sprawy, w której
zapadł zaskarżony wyrok, pominięto analizę konsekwencji, jakie miałaby
preferowana wykładnia dla dostępności kredytu bankowego dla przedsiębiorców w
ogólności, mając na względzie, że nieruchomość, stanowiąca podłoże
funkcjonowania przedsiębiorstwa, jest nierzadko jedynym przedmiotem, który może
służyć ustanowieniu hipoteki zabezpieczającej kredyt bankowy.
Należało tym samym odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2, art. 98 § 1-11, art. 108 § 1,
art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.
I CSK 383/25
4
Paweł Grzegorczyk
(M.M.)
[a.ł]
