I CSK 3823/24

I CSK 3823/24 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Marcin Krajewski 10 sierpnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym 10 sierpnia 2026 r. w Warszawie w sprawie z powództwa H.N. i E.N. przeciwko Bankowi spółce akcyjnej w W. o zapłatę i ustalenie, na skutek skargi kasacyjnej Banku spółki akcyjnej w W. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 27 października 2023 r., I ACa 1768/22, 1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2) zasądza od Banku spółki akcyjnej w W. na rzecz H.N. i E.N. po 2717 zł zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego z odsetkami ustawowymi za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia orzeczenia zobowiązanemu do dnia zapłaty. UZASADNIENIE Wyrokiem z 27 października 2023 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku oddalił apelację pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku z 1 lipca 2022 r., w którym Sąd ustalił, że nie istnieje stosunek prawny wynikający z umowy kredytu zawartej między powodami i pozwanym, a także zasądził zwrot świadczenia spełnionego w wykonaniu tej umowy. I CSK 3823/24 2 Pozwany wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego, zaskarżając ten wyrok w całości. Skarżący wskazał, że w sprawie zachodzi nieważność postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.) spowodowana tym, że pełnomocnik powodów nie posiadał należytego umocowania do reprezentowania powodów, gdyż dokumenty pełnomocnictwa nie zostały podpisane imieniem i nazwiskiem. Skarżący powołał się również na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.), mającą przejawiać się, po pierwsze, błędnym ustaleniem nieważności umowy na skutek uznania za abuzywne określonych postanowień umownych, podczas gdy postanowienia umożliwiające pozwanemu ustalenie kursów kupna i sprzedaży walut na zasadach rynkowych nie mogą być uznane za abuzywne, gdyż stanowi to nadmierne ograniczenie swobody działalności gospodarczej banku. Po drugie, o oczywistej zasadności skargi kasacyjnej ma przesądzać – zdaniem skarżącego – błędne rozstrzygnięcie Sądów meriti, które zasądziły na rzecz powodów odsetki ustawowe za opóźnienie od 29 kwietnia 2021 r., czyli od dnia po upływie 30 dni od dnia doręczenia pozwanemu reklamacji. Ponadto skarżący wskazał, że w sprawie występują istotne zagadnienia prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), w ramach których pytał, po pierwsze, czy można wydzielić z klauzuli wyznaczającej wysokość zobowiązania kredytowego oraz zobowiązań z tytułu spłaty poszczególnych rat część odnoszącą się do tabeli kursu banku, czyli część abuzywną, co umożliwiałoby utrzymanie umowy w mocy. Po drugie, skarżący zapytał, czy skuteczne jest podniesienie w ramach kaskadowej linii obrony procesowego zarzutu potrącenia na wypadek ustalenia przez sąd nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu bez konieczności składania jakiegokolwiek dodatkowego oświadczenia o charakterze materialnoprawnym, w tym oświadczenia o postawieniu wierzytelności w stan wymagalności. W odpowiedzi na skargę kasacyjną powodowie wnieśli m.in. o odmowę przyjęcia skargi do rozpoznania oraz zasądzenie od pozwanego na ich rzecz kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego i opłat skarbowych od udzielonych pełnomocnictw. I CSK 3823/24 3 Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). W pierwszej kolejności należało wskazać, że w sprawie nie zachodzi nieważność postępowania. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że podpis mocodawcy powinien pozwalać na jego jednoznaczną identyfikację, powinien jednak zawierać co najmniej nazwisko, choć nie musi być ono przedstawione w sposób czytelny (postanowienie SN z 17 sierpnia 2000 r., II CKN 894/00; zob. też wyrok SN z 24 czerwca 2015 r., II CSK 532/14). Zdaniem Sądu Najwyższego podpisy złożone na dokumentach pełnomocnictw (k. 19 i 20) spełniają te kryteria. Jedynie na marginesie można wskazać, że skarżący zarzuca nieprawidłowości związane z podpisami dokumentów pełnomocnictw złożonych już z pozwem, a mimo to podobny zarzut nie był przez niego podnoszony na wcześniejszym etapie postępowania, w szczególności w apelacji. Sami Ppwodowie, którzy brali osobisty udział w niektórych etapach postępowania, nigdy nie kwestionowali autentyczności udzielonych pełnomocnictw. W dalszej kolejności należało odnieść się do podnoszonej przez skarżącego oczywistej zasadności skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.). Skargę kasacyjną można uznać za oczywiście uzasadnioną wówczas, gdy zasadność zarzutów podniesionych w skardze jest dostrzegalna prima facie, bez głębszej analizy prawnej. Dotyczy to więc jedynie uchybień sądu drugiej instancji o charakterze elementarnym, polegających w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną w orzecznictwie i nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już nie obowiązywał, względnie na oczywiście błędnym zastosowaniu określonego przepisu w ustalonym stanie faktycznym (zob. postanowienia SN: z 29 listopada 2022 r., I CSK 4912/22; z 30 listopada 2022 r., I CSK 3823/24 4 I CSK 2735/22; z 20 października 2023 r., I CSK 1612/23; z 26 października 2023 r., I CSK 76/23, i z 31 października 2023 r., I CSK 4805/22). Mając to na względzie, skargi nie sposób uznać za oczywiście uzasadnioną. Jest ona raczej oczywiście bezzasadna, gdyż – po pierwsze – za utrwalony należy uznać pogląd, zgodnie z którym postanowienia uprawniające bank do jednostronnego określania kursu waluty wiążącego drugą stronę umowy kredytu, są nietransparentne, ponieważ pozostawiają pole do arbitralnego działania banku, a równocześnie obarczają kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem. W konsekwencji, jeżeli zostały one zamieszczone w umowie zawartej z konsumentem, mają charakter niedozwolonych postanowień umownych i nie wiążą konsumenta (zob. uchwałę pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, OSNC 2024, nr 12, poz. 118, i przywołane tam orzecznictwo). Nie ma przy tym znaczenia, czy kurs był wyznaczany przez bank z uwzględnieniem praktyk rynkowych. Po drugie, nie budzi obecnie wątpliwości, że nienależne świadczenie w postaci sumy spłaconych przez kredytobiorcę rat powinno być zwrócone niezwłocznie po wezwaniu skierowanym przez zubożonego (art. 455 k.c.). W tym przypadku przyjmuje się, że konsument musi uprzednio wyrazić wolę braku związania niedozwolonym postanowieniem umownym. W praktyce taka wola konsumenta jest wyrażana przede wszystkim w sposób dorozumiany w okolicznościach, w których konsument dąży do realizacji swoich uprawnień wynikających z abuzywności klauzuli i – ewentualnie – z nieważności umowy, jeżeli nieważność taka jest skutkiem abuzywności klauzuli. Może to nastąpić np. przez wystosowanie do banku wezwania do zwrotu kwot uiszczonych tytułem spłaty rat kredytu, ale także w każdy inny sposób, z którego będzie wynikała wola konsumenta powołania się na niedozwolony charakter postanowień (zob. m.in. uchwałę SN z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, oraz wyroki SN z 5 czerwca 2025 r., II CSKP 1147/23, i z 18 lutego 2026 r., II CSKP 106/25). Za wezwanie takie może też zostać uznana reklamacja, w której z powołaniem się na abuzywność klauzul przeliczeniowych powodowie zażądali zwrotu nienależnie pobranych, bliżej określonych w reklamacji kwot. Mając na uwadze powyższe założenia, trzeba I CSK 3823/24 5 uznać, że Sąd drugiej instancji prawidłowo określił datę początkową naliczania odsetek ustawowych za opóźnienie w zwrocie nienależnego świadczenia. Powołanie się na istotne zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) wymaga sformułowania problemu prawnego i wykazania, że ma on precedensowy charakter oraz znaczenie dla rozwoju prawa. Problem ten powinien odnosić się do konkretnych przepisów prawa i zostać ujęty w sposób abstrakcyjny, a zarazem wiązać się z rozpoznawaną sprawą. Konieczne jest przy tym wskazanie argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen (zob. postanowienia SN: z 13 lipca 2007 r., III CSK 180/07; z 10 kwietnia 2014 r., IV CSK 623/13; z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14; z 9 kwietnia 2015 r., V CSK 547/14, i z 6 lutego 2026 r., I CSK 719/25). Odnosząc się do pierwszego ze sformułowanych zagadnień, należy wskazać, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego rozstrzygnięto już, że między klauzulami ryzyka walutowego i spreadu walutowego występuje ścisłe powiązanie (zob. m.in. wyroki SN: z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22; z 7 lutego 2024 r., II CSKP 1045/22, i z 6 marca 2024 r., II CSKP 2223/22). Jeżeli z umowy usunięte zostałyby postanowienia określające sposób ustalenia kursu waluty, do zastosowania tzw. klauzuli ryzyka (zastosowania mechanizmu indeksacji) konieczne byłoby zastąpienie takich postanowień innym sposobem określenia kursu. Taki zabieg jest zaś niedopuszczalny w świetle punktu pierwszego uchwały pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 (OSNC 2024, nr 12, poz. 118), w którym Sąd Najwyższy wskazał, że w razie uznania, iż postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów. Na podstawie art. 87 § 1 ustawy o Sądzie Najwyższym uchwała ta ma moc zasady prawnej i wiąże Sąd Najwyższy w niniejszej sprawie. Drugie z zagadnień zostało sformułowane w sposób nieodpowiadający opisanym wyżej wymogom konstrukcyjnym istotnego zagadnienia prawnego. W szczególności nie jest jasne, jakiego konkretnego problemu dotyczącego zarzutu I CSK 3823/24 6 przedawnienia dotyczy pytanie postawione przez pozwanego, oprócz tego, że chce on rozstrzygnąć wątpliwość, czy złożone w niniejszej sprawie oświadczenie o potrąceniu było skuteczne. Zestawiając treść przedstawionego zagadnienia z treścią odpowiedniego zarzutu kasacyjnego, należy wskazać, że ewentualnej analizie mógłby zostać poddany wyłącznie zarzut potrącenia sformułowany w odpowiedzi na pozew, gdyż tylko jego dotyczy zarzut kasacyjny. Odnosząc się do tej kwestii, Sąd drugiej instancji dopuścił sformułowanie zarzutu potrącenia jako zarzutu ewentualnego podniesionego na wypadek nieuwzględniania innych zarzutów pozwanego. W związku z tym obszerny wywód pozwanego dotyczący do tej kwestii jest oczywiście bezprzedmiotowy. Sąd Apelacyjny nie znalazł również przeszkód co do potrącenia wierzytelności w treści art. 2031 § 1 k.p.c., gdyż uznał wierzytelność pozwanego za niesporną w rozumieniu tego przepisu. Odmowa uznania skuteczności zarzutu potrącenia wynikała z tego, że – w ocenie Sądu – treść oświadczenia dotarła jedynie do pełnomocnika powodów, a nie do samych powodów, a ponadto w chwili złożenia oświadczenia roszczenie banku nie było wymagalne. O ile pierwsza kwestia może podlegać odmiennej ocenie (zob. uchwałę SN z 2 lipca 2024 r., III CZP 2/24, OSNC 2025, nr 3, poz. 27), to nie ulega wątpliwości, że podniesienie zarzutu potrącenia w sytuacji przedstawienia do potrącenia niewymagalnej wierzytelności jest bezskuteczne (zob. wyroki SN z 16 grudnia 2015 r., IV CSK 141/15, i z 30 kwietnia 2024 r., II CSKP 1451/22, oraz postanowienie SN z 26 czerwca 2025 r., I CSK 3089/24). Nie ulega wątpliwości, że z tym ostatnim przypadkiem mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Przed złożeniem odpowiedzi na pozew pozwany nie wezwał powodów do zwrotu nienależnego świadczenia (kwoty odpowiadającej wysokością wypłaconej kwocie kredytu), a zatem jego roszczenie nie zostało postawione w stan wymagalności. Z tych przyczyn należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.). O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1, 11, 3 i 4 oraz art. 99 k.p.c. w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2, § 2 pkt 7 oraz § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, uwzględniając opłaty skarbowe od I CSK 3823/24 7 pełnomocnictw. Suma zwrotu została rozdzielona na powodów w częściach równych (zob. uchwałę SN z 16 listopada 2023 r., III CZP 54/23, OSNC 2024, nr 6, poz. 57). (E.M.) [SOP]