I CSK 3796/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Monika Koba
29 czerwca 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 29 czerwca 2026 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa K.C.
przeciwko H.C.
o ustanowienie rozdzielności majątkowej małżeńskiej,
na skutek skargi kasacyjnej H.C.
od wyroku Sądu Okręgowego w Gliwicach
z 13 czerwca 2024 r., XIII Ca 106/24,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od pozwanej na rzecz powoda kwotę 360
(trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów
postępowania kasacyjnego z odsetkami w wysokości odsetek
ustawowych za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia
doręczenia pozwanej odpisu niniejszego postanowienia do dnia
zapłaty.
[A.T.]
UZASADNIENIE
I CSK 3796/24
2
Wyrokiem z 19 marca 2024 r. Sąd Rejonowy w Tarnowskich Górach
orzekając w sprawie z powództwa K.C. przeciwko H.C. o ustanowienie
rozdzielności majątkowej, oddalił powództwo.
Sąd Okręgowy w Gliwicach wyrokiem z 13 czerwca 2024 r.– orzekając na
skutek apelacji powoda - zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że ustanowił
rozdzielność majątkową pomiędzy stronami - z dniem 29 stycznia 2018 roku;
oddalił powództwo i apelację w pozostałym zakresie oraz orzekł o kosztach
postępowania za obie instancje.
Orzeczenie to zostało zaskarżone skargą kasacyjną przez pozwaną H.C.
Skarżąca we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powołała się na
przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.
Jej zdaniem skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona bowiem wyrok
Sądu drugiej instancji w sposób istotny oraz rażący narusza art. 52 § 1 i 2 k.r.o.
oraz art. 382 k.p.c., a także art. 387 § 21 k.p.c.
Powód w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o odmowę przyjęcia jej do
rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, którego
rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej
doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi
swoje źródło w interesie publicznym. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy
przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne
zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne
wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi
nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Sąd
Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze kasacyjnej
okoliczności uzasadniające jej przyjęcie do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne
i ich uzasadnienie. Cel wymagania określonego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być
osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze
publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej
pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją
I CSK 3796/24
3
sądową i nie jest jego rolą usuwanie błędów w zakresie wykładni i stosowania
prawa w każdej indywidualnej sprawie.
Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego przez oczywistą
zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) należy rozumieć sytuację,
w której skarga jest uzasadniona w sposób ewidentny, wskazując na rażące
i poważne uchybienia zaskarżonego orzeczenia, które są możliwe do stwierdzenia
bez konieczności prowadzenia bardziej złożonych rozumowań. Jedynie w takim
wypadku możliwa jest kontrola prawomocnego orzeczenia sądu drugiej instancji
w postępowaniu kasacyjnym. Obciążenie go oczywistą i istotną wadą wskazuje, że
usunięcie tego orzeczenia z obrotu leży w interesie publicznym – a tym samym, że
może dojść do realizacji celu skargi kasacyjnej, jako nadzwyczajnego środka
zaskarżenia (tak np. Sąd Najwyższy w postanowieniach z 10 kwietnia 2013 r.,
III CSK 67/13, niepubl. i z 29 września 2017 r., V CSK 162/17, niepubl.). Przesłanką
przyjęcia skargi kasacyjnej nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu
prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to
spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob. m.in.
postanowienie Sądu Najwyższego z 8 października 2015 r., IV CSK 189/15,
niepubl. i przywołane tam orzecznictwo).
Bliższa analiza wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie
pozwala przyjąć, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona w przyjętym
wyżej rozumieniu.
Skarżąca odniosła tę przyczynę kasacyjną do przytoczonych w podstawach
skargi zarzutów naruszenia prawa materialnego i procesowego, ale w uzasadnieniu
wniosku brak jest takich argumentów, które wskazywałyby na rażące naruszenie
prawa w ustalonym przez Sąd drugiej instancji i wiążącym Sąd Najwyższy stanie
faktycznym (art. 3983 § 3 i 39813 § 2 k.p.c.). Jego ujęcie wskazuje, że pozwana
traktuje skargę kasacyjną nie jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, a jako
instrument pozwalający jej na kwestionowanie niesatysfakcjonującego ją
rozstrzygnięcia w trzeciej instancji, któremu to celowi postępowanie kasacyjne nie
służy.
I CSK 3796/24
4
Uzasadnienie przedstawione przez Sąd Okręgowy nie pozwala przy tym
stwierdzić oczywistych i rażących uchybień, które mogłyby odpowiadać
analizowanej przesłance. Sąd Okręgowy przedstawił podstawę faktyczną i prawną
swojego rozstrzygnięcia i wyjaśnił przyczyny dla których orzekł o ustanowieniu
rozdzielności majątkowej między małżonkami z datą wniesienia przez powoda
pozwu o rozwód (29 stycznia 2018 r.). Wywód zawarty w uzasadnieniu wniosku
o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania sprowadzał się do polemiki
z zaskarżonym orzeczeniem, nie zaś wykazania, że popełnione przy jego ferowaniu
uchybienia w zakresie wykładni i stosowania prawa miały charakter kwalifikowany.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że orzeczeniu o zniesieniu
małżeńskiej wspólności ustawowej skutek wsteczny powinien być nadawany
w sytuacjach rzadkich i wyjątkowych. Zasadą jest bowiem orzekanie
o ustanowieniu rozdzielności majątkowej małżeńskiej ze skutkiem od dnia
wniesienia powództwa. Występująca w art. 52 § 2 k.r.o. klauzula "wyjątkowych
wypadków" ma charakter elastyczny i pozostawia sądowi meriti szeroki margines
swobody, wymagający subiektywnej i zindywidualizowanej oceny w każdej sprawie.
Sąd może w tym zakresie brać pod uwagę między innymi datę pozostawania
małżonków w długotrwałej separacji faktycznej, która uniemożliwia współdziałanie
majątkiem wspólnym, datę trwałego zerwania wszelkich stosunków majątkowych
i brak możliwości podejmowania wspólnych decyzji gospodarczych (zob. m.in.
wyroki Sądu Najwyższego z 3 lutego 1995 r., II CRN 162/94, OSNC 1995, nr 6,
poz. 100; z 13 maja 1997 r., III CKN 51/97, OSNC 1997, nr 12, poz. 194; z 20
czerwca 2000 r., III CKN 287/00; z 12 września 2000 r., III CKN 378/99; z 11
grudnia 2008 r., II CSK 371/08, OSNC 2009, nr 12, poz. 171; z 24 listopada 2017
r., I CSK 118/17, a także postanowienia Sądu Najwyższego z 18 grudnia 2019 r.,
I CSK 360/19 i z 22 grudnia 2020 r., III CSK 64/20).
Ponadto, ocena przesłanek z art. 52 § 1 i 2 k.r.o. musi mieć każdorazowo
charakter zindywidualizowany i jako taka jest determinowana okolicznościami
konkretnej sprawy, co zasadniczo pozostaje w kompetencjach Sądów meriti (zob.
m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 13 marca 2019 r., II CSK 476/18,
niepubl.). Należy przy tym uwzględnić, że termin „wyjątkowe wypadki”, podobnie
jak „ważne powody”, to zwrot niedookreślony, który zapewnić ma sądowi niezbędną
I CSK 3796/24
5
swobodę w kwalifikowaniu konkretnych stanów faktycznych. W judykaturze
i piśmiennictwie trafnie podkreśla się, że przesłanka „wyjątkowego wypadku”
wymaga całościowego rozważenia sytuacji danego małżeństwa, co stanowi
domenę sądów meriti. W tych okolicznościach Sąd Najwyższy w ramach nadzoru
judykacyjnego nad orzecznictwem sądów powszechnych mógłby interweniować
jedynie wyjątkowo w razie rażącego naruszenia prawa przez sąd odwoławczy, co
nie miało miejsca w okolicznościach niniejszej sprawy.
O oczywistej zasadności skargi nie przekonuje przyjęcie przez Sąd
Okręgowy, że w sprawie zaistniały ważne powody do orzeczenia rozdzielności
majątkowej (art. 52 § 1 k.r.o.) oraz wyjątkowy wypadek w rozumieniu art. 52 § 2
k.r.o. uzasadniający ustanowienie rozdzielności majątkowej z dniem wcześniejszym
niż dzień wytoczenia powództwa (29 stycznia 2018 r. – wniesienie przez powoda
pozwu o rozwód). Z wiążących Sąd Najwyższy w postępowaniu kasacyjnym
ustaleń faktycznych wynika bowiem, że separacja faktyczna między małżonkami
była długotrwała i definitywna na długo przed wniesieniem pozwu (wrzesień
2016 r.). Pozwana od października 2016 r. nie partycypuje w spłacie kredytu
hipotecznego zaciągniętego na zakup nieruchomości, a kontakt z nią z uwagi na
konflikt związany z rozpadem małżeństwa był utrudniony. Ponadto, małżonkowie od
tego czasu nie mogli porozumieć się w kwestii spłaty kredytu hipotecznego
i dalszych losów obciążonej nim nieruchomości.
Skarżąca prezentując stanowisko przeciwne i eksponując jedynie niektóre
elementy stanu faktycznego w zakresie zarządu przez małżonków majątkiem
wspólnym (zgoda na wycięcie drzewa i podpisanie wniosku o termomodernizację
domu) nie bierze pod uwagę, że o uwzględnieniu wniosku zdecydował całokształt
okoliczności sprawy. Kwestionując natomiast przeprowadzoną przez Sąd
Okręgowy ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego pomija, że
skarga kasacyjna jest instrumentem prawidłowości stosowania prawa przez sądy,
a nie służy do kontroli ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego
orzeczenia. Nie można zatem przenosić do postępowania kasacyjnego sporów
dotyczących stanu faktycznego, gdyż jego ustalenie należy do sądów meriti, a Sąd
Najwyższy nie ma w tym zakresie żadnych, ustrojowych ani procesowych
kompetencji (zob. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z 14 stycznia 2000 r., I CKN
I CSK 3796/24
6
1169/99, OSNC 1169/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 139 oraz postanowienie Sądu
Najwyższego z 18 lipca 2014 r., IV CSK 671/13, niepubl.). Podstawą przyjęcia
skargi kasacyjnej do rozpoznania nie mogą być zatem kwestie dotyczące błędnej -
w ocenie skarżącej - oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego są
to bowiem zagadnienia usuwające się od kontroli sądu kasacyjnego.
W konsekwencji wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania, w konfrontacji
z motywami zaskarżonego orzeczenia, nie wykazuje tezy, że przy jego ferowaniu
popełniono uchybienia w zakresie stosowania i wykładni prawa, które miały
charakter kwalifikowany i nie podlegały różnym ocenom.
Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.
odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie
art. 98 § 1 i 3 oraz art. 98 § 11 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 w zw. z art. 398²¹ k.p.c.
i § 4 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października
2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023, poz. 1964, ze
zm.).
[A.T.]
[SOP]
