I CSK 378/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Beata Janiszewska
28 lutego 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 28 lutego 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa M.G.1 i M.G.2
przeciwko B. spółce akcyjnej w W.
o ustalenie i zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej B. spółki akcyjnej w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi
z 4 sierpnia 2023 r., I ACa 2535/22,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2. zasądza od B. spółki akcyjnej w W. na rzecz M.G.1 i M.G.2
5400 (pięć tysięcy czterysta) złotych z odsetkami w wysokości
odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia
pieniężnego, za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia
orzeczenia zobowiązanemu do dnia zapłaty, tytułem zwrotu
kosztów postępowania kasacyjnego.
I CSK 378/24
2
UZASADNIENIE
Pozwany B. S.A. w W. (dalej: bank) wniósł skargę kasacyjną od wyroku
Sądu Apelacyjnego w Łodzi oddalającego apelację skarżącego w sprawie o
ustalenie zapłatę z powództwa M.G.1 i M.G.2.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Jako pierwszą przyczynę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania
skarżący wskazał występowanie w sprawie istotnych zagadnień prawnych ujętych
w trzech pytaniach.
Pierwsze z nich dotyczyło wpływu wykształcenia konsumenta na zakres
ochrony przysługującej mu zgodnie z dyrektywą 93/13 i przepisów, które
implementują ją do prawa polskiego. Bank wyeksponował przy tym okoliczność, że
wykształcenie konsumenta in casu świadczy o tym, że znał on i akceptował
mechanizm indeksacji kredytu do waluty obcej w zawartej (kolejnej) umowie
kredytu.
Dwa pozostałe zagadnienia odnosiły się do tego, czy w przypadku kredytu
indeksowanego do waluty obcej stwierdzenie niedozwolonego charakteru
postanowień umowy dotyczących kursów walut (tzw. klauzuli kursowej) sąd
powinien był uzupełnić umowę stron innym źródłem danych wymaganych do
dalszego wykonywania umowy.
Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem orzecznictwa przywołanie przyczyny
kasacyjnej unormowanej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. wymaga poprawnego
zidentyfikowania problemu, w tym odniesienia go do konkretnych przepisów.
Konieczne jest także przedstawienie argumentów prowadzących do rozbieżnych
ocen danego zagadnienia (zob. postanowienie SN z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01).
Podniesiony problem musi również charakteryzować się nowością; zagadnienie,
które było już przedmiotem wypowiedzi Sądu Najwyższego, co do zasady traci ten
walor (zob. postanowienie SN z 19 marca 2012 r., II PK 294/11). Istotność
problemu prawnego wyraża się natomiast w tym, że ma on znaczenie
precedensowe dla rozstrzygania podobnych spraw lub rozwoju jurysprudencji (zob.
I CSK 378/24
3
postanowienie SN z 23 marca 2012 r., I CSK 496/11). Obowiązkiem wnoszącego
skargę jest wywiedzenie i uzasadnienie występującego w sprawie problemu
w sposób zbliżony do tego, jaki przewidziany jest przy przedstawianiu zagadnienia
prawnego przez sąd odwoławczy na podstawie art. 390 k.p.c. (zob. postanowienie
SN z 18 lutego 2015 r., II CSK 428/14).
Tylko we wskazanych wyżej okolicznościach może być realizowana
publicznoprawna funkcja skargi kasacyjnej. Jednocześnie przedstawiony Sądowi
Najwyższemu problem musi mieć konkretny związek z rozstrzygnięciem danej
sprawy, to jest z zarzutami skargi oraz podstawą prawną i faktyczną zaskarżonego
wyroku (zob. postanowienie SN z 21 maja 2013 r., IV CSK 53/13). Przyjęcie skargi
do rozpoznania ma bowiem na celu zarówno realizację interesu publicznego, jak
i ochronę praw prywatnych. Zagadnienie prawne powinno mieć więc taki wymiar
problemowy, aby udzielona przez Sąd odpowiedź miała znaczenie dla
rozstrzygnięcia o zasadności skargi kasacyjnej wniesionej w sprawie, w której
pytanie zostało zadane, a jednocześnie – dzięki uniwersalnemu ujęciu – odpowiedź
ta uzyskiwała walor aplikacyjny w rozstrzyganiu innych spraw.
Przedstawione przez bank pytania nie spełniają opisanych wyżej wymagań.
Pierwsze z zagadnień nie odnosi się do przepisów relewantnych dla
niniejszej sprawy. W stosownej części uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi
kasacyjnej do rozpoznania skarżący nie przywołał żadnego przepisu prawa, który
byłby stosowany przez Sąd Apelacyjny w odniesieniu do kwestii podniesionej
w zagadnieniu prawnym. W istocie przepisy dyrektywy 93/13 oraz Kodeksu
cywilnego nie przydają prawnej relewancji kwestii posiadania przez konsumenta
określonego wykształcenie – co wpływa na wynik oceny wystąpienia w sprawie
sformułowanego przez pozwanego istotnego zagadnienia prawnego w rozumieniu
art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Wniosku tego nie zmienia odwołanie się przez skarżącego
do art. 2 pkt 8 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym
praktykom rynkowym, skoro sprawa nie dotyczyła tzw. nieuczciwych praktyk
rynkowych, lecz postanowień niedozwolonych w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c.
Odnośnie do pozostałych zagadnień należy wskazać, że w uchwale Sądu
Najwyższego – Izby Cywilnej – z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, orzeczono
I CSK 378/24
4
m.in., iż w razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub
denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi
niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie
prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób
określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów (pkt 1).
W tej samej uchwale stwierdzono, że w razie niemożliwości ustalenia wiążącego
strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego
umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie (pkt 2).
W związku z powyższym należy wskazać, że, wobec braku podstaw do
podjęcia działań unormowanych w art. 88 § 1 u.s.n., przy rozpoznawaniu niniejszej
sprawy Sąd Najwyższy pozostaje, na mocy art. 87 § 1 u.s.n., związany
przytoczonym stanowiskiem. Tym samym zagadnienie ujęte w skardze kasacyjnej
jako drugie, podobnie jak związane z nim zagadnienie trzecie, należy uznać za
rozstrzygnięte.
Jako drugą przyczynę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący
wskazał potrzebę dokonania wykładni przepisów prawnych budzących poważne
wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów. Bank podniósł,
że wykładni wymagają art. 3851 § 1 w zw. z art. 65 § 1 i 2 k.c., gdyż wątpliwe jest,
jak należy rozumieć pojęcie „rażące naruszenie interesów konsumenta” oraz
określać zakres znaczeniowy zwrotu „postanowienie umowy”.
Odnośnie do pierwszego z ww. wątków bank wskazał, że oceniając
przytoczoną przesłankę uznania postanowienia umowy za abuzywne, być może
należy brać pod uwagę nie tylko nierównowagę praw i obowiązków stron
wynikających z danego kontraktu, lecz także szerszy kontekst ekonomicznego
wymiaru interesów konsumenta. Postawiono przy tym tezę o tym, że będąca
przedmiotem sporu umowa kredytu indeksowanego była generalnie korzystna dla
powodów. Co do drugiej kwestii skarżący wyjaśnił, że w jego ocenie należało
osobno badać postanowienie umowne wprowadzające do kontraktu stron ryzyko
walutowe oraz postanowienie przewidujące stosowanie w rozliczeniach stron tabeli
kursowej ustalanej jednostronnie przez pozwanego.
I CSK 378/24
5
Potrzeba, o której mowa w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., oznacza, że określony
przepis, istotny z punktu widzenia podstawy prawnej zaskarżonego orzeczenia,
może być rozumiany na różne sposoby, a orzecznictwo i nauka prawa albo nie
wypracowały w tym przedmiocie żadnego poglądu, albo prezentują rozbieżne
stanowiska. Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powinno
w takim wypadku zawierać wskazanie, które przepisy wymagają wykładni i na czym
polegają poważne wątpliwości związane z ich rozumieniem lub rozbieżnościami
w ich stosowaniu (zob. postanowienia SN z: 8 lipca 2009 r., I CSK 111/09 oraz
24 kwietnia 2018 r., II CSK 743/17).
Rozbieżność w orzecznictwie sądów powinna natomiast zostać wykazana
przez przywołanie judykatów, w których odmienne rozstrzygnięcia zapadły
w stanach faktycznych nieróżniących się od siebie w relewantny prawnie sposób
(zob. postanowienie SN z 7 czerwca 2015 r., III CSK 59/15). Brak spójności
orzecznictwa przestaje mieć znaczenie prawne wtedy, gdy po jego wystąpieniu
wydana zostanie w danym przedmiocie uchwała Sądu Najwyższego działającego
w poszerzonym składzie. Wykazanie rozbieżności w orzecznictwie powinno opierać
się na przedstawieniu wypowiedzi zawierających przede wszystkim aktualne
poglądy judykatury, a nie stanowiska wprawdzie wyrażane w przeszłości, lecz od
których już wcześniej odstąpiono w związku z rozwojem trendów wykładni
i stosowania prawa.
W sprawie nie zachodziła potrzeba wykładni przytoczonych przez
skarżącego przepisów. Na marginesie należy przy tym odnotować, że wątpliwości
banku dotyczyły w całości art. 3851 § 1 zd. 1 k.c., a nie także art. 65 § 1 i 2 k.c.
Co się tyczy pojęcia rażącego naruszenia interesów konsumenta, to
wątpliwości banku nie mają związku ze sprawą. Przedmiotem oceny z perspektywy
z art. 3851 § 1 k.c. są bowiem postanowienia faktycznie zawartej umowy, a nie
ocena możliwego kształtowania się interesów konsumenta w razie zawarcia innej,
hipotetycznej umowy kredytu. Postanowienia umowy rzeczywiście zawartej są
badane pod kątem czego, czy kształtują one prawa i obowiązki konsumenta
w sposób rażąco niekorzystny, czy nie. Okoliczność (nieustalona w sprawie), że
raty kredytu złotowego byłyby wyższe niż kredytu indeksowanego, nie ma więc
I CSK 378/24
6
znaczenia dla badania, czy niedozwolone jest określone postanowienie zawartej
umowy kredytu indeksowanego.
Co się z kolei tyczy kwestii pojęcia „postanowienie umowy”, to bank dąży
w istocie do stwierdzenia, że niedozwolony charakter tzw. klauzuli kursowej nie
powodował oceny, jako abuzywnej, również klauzuli ryzyka walutowego. Kwestia ta
ostatecznie nie ma jednak znaczenia dla sprawy, gdyż z przytoczonych wyżej tez
uchwały Sądu Najwyższego – Izby Cywilnej – z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22,
wynika, że już bez klauzuli kursowej sporna umowa nie nadaje się do wykonania.
Kierując się przedstawionymi względami, Sąd Najwyższy uznał, że
z motywów skargi kasacyjnej nie wynika, by zachodziły przyczyny określone
w art. 3989 § 1 k.p.c., co uzasadniało odmowę przyjęcia tej skargi do rozpoznania.
O kosztach rozstrzygnięto zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik sprawy,
ich wysokość ustalając na podstawie § 2 pkt 7 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie
opłat za czynności adwokackie.
Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 3989 § 1 k.p.c., orzeczono, jak
w sentencji postanowienia.
Beata Janiszewska
[J.T.]
[a.ł]
