I CSK 3729/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Roman Trzaskowski
18 grudnia 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 18 grudnia 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa G.S.
przeciwko W. spółce z ograniczoną odpowiedzialnością spółce komandytowej w K.
o zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej G.S.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie
z 4 grudnia 2023 r., I AGa 86/22,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. obciąża kosztami postępowania kasacyjnego powoda,
pozostawiając ich wyliczenie referendarzowi sądowemu.
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 4 grudnia 2023 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie, na skutek apelacji
pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z 15 lutego 2022 r., zmienił
zaskarżony wyrok i oddalił powództwo o zapłatę 340 693,83 zł.
W skardze kasacyjnej, w uzasadnieniu wniosku o jej przyjęcie do
rozpoznania, powód wskazał przyczynę kasacyjną określoną w art. 3989 § 1 pkt. 4
k.p.c.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Z art. 3981 § 1 k.p.c. wynika, że skarga kasacyjna przysługuje co do zasady
od prawomocnych orzeczeń sądów drugiej instancji, a więc orzeczeń wieńczących
I CSK 3729/24
2
dwuinstancyjne postępowanie sądowe, w którym sądy obu instancji dysponują
pełną kognicją w zakresie faktów i dowodów. Jednakże zgodnie z art. 3989 § 1
k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania tylko wtedy, gdy
w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni
przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub
skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W zamyśle ustawodawcy skarga
kasacyjna stanowi zatem nadzwyczajny środek zaskarżenia, którego rozpoznanie
przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości,
wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w
interesie publicznym, w szczególności przez zapewnienie jednolitej wykładni i
stosowania prawa. Wyłączną podstawą oceny pod kątem przyjęcia skargi
kasacyjnej do rozpoznania są wskazane w niej przyczyny kasacyjne wraz z
uzasadnieniem (art. 3984 § 2 k.p.c.).
Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, skarga kasacyjna
jest oczywiście uzasadniona w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., jeżeli zachodzi
niewątpliwa, widoczna na pierwszy rzut oka, tj. bez konieczności głębszej analizy,
sprzeczność orzeczenia z przepisami prawa nie podlegającymi różnej wykładni
(zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16,
niepubl.) i w wyniku takiego naruszenia prawa zapadło w drugiej instancji
orzeczenie oczywiście wadliwe. O przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania nie
decyduje samo oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub
procesowego przez sąd, który wydał zaskarżone orzeczenie, lecz sytuacja, w której
naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob.
np. postanowienia Sądu Najwyższego z 15 października 2015 r., III CSK 198/15,
niepubl.; z 13 kwietnia 2016 r., V CSK 622/15, niepubl.; z 2 czerwca 2016 r.,
III CSK 113/16, niepubl.; z 27 października 2016 r., III CSK 217/16, niepubl.;
z 29 września 2017 r., V CSK 162/17, niepubl.; z 7 marca 2018 r., I CSK 664/17,
niepubl.; z 18 kwietnia 2018 r., II CSK 726/17, niepubl.; z 5 października 2018 r.,
V CSK 168/18, niepubl.).
Skarżący nie wykazał, by zaskarżony wyrok był dotknięty tego rodzaju
nieprawidłowościami.
I CSK 3729/24
3
W uzasadnieniu wniosku skarżący zarzucił, że Sąd Apelacyjny nie odniósł
się do rzeczywistych motywów nieuwzględnienia przez Sąd Okręgowy zapisów
umowy o wynagrodzeniu ryczałtowym. Wbrew twierdzeniom skarżącego z
uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z 15 lutego 2022 r. wynika, że
Sąd ten stwierdził, iż wynagrodzenie zostało uzgodnione przez strony w umowie w
kwocie 300 000 zł plus 8% VAT, nazwanej ryczałtem, choć wynikało ze
skosztorysowania przez powoda ilości prac, jaką oszacował na podstawie projektu,
konieczną do osiągnięcia założonego rezultatu, a ponadto, że ewentualny błąd
wykonawcy, polegający na zaniżeniu szacunku, miał w świetle brzmienia kontraktu
pozbawiać go prawa do żądania podwyższenia należności. Zdaniem tego Sądu
„postanowienie dotyczące wynagrodzenia, zawarte w dokumencie umowy, nie
mieści się w granicach swobody kontraktowej zakreślonej wymienionymi
przepisami, co oznacza jego prawną bezskuteczność. W tej sytuacji znajduje
zastosowanie reguła interpretacyjna z art. 628 par. 1 zd. 2 kc, z której wynika, że
rzeczywistym zamiarem stron było uzgodnienie zwykłego wynagrodzenia za dzieło
tego rodzaju”.
Sąd Apelacyjny zasadnie zatem stwierdził, że Sąd Okręgowy podważył
ryczałtowy charakter ustalonego przez strony wynagrodzenia z tego względu, iż
jego wysokość oparta została na kosztorysie sporządzonym przez powoda na
potrzeby postępowania przetargowego. W orzecznictwie Sądu Najwyższego
wyjaśniono, że pisemne uzasadnienie orzeczenia nie powinno w zakresie
zasadniczych powodów rozstrzygnięcia odbiegać od uzasadnienia ustnego, jednak
ustne motywy rozstrzygnięcia pozostają bez wpływu na treść i wykładnię
pisemnego uzasadnienia (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 29 kwietnia
2015 r., II CSK 596/14, niepubl.). Utożsamianie przez skarżącego zasadniczych
powodów rozstrzygnięcia z jego uzasadnieniem pisemnym jest więc
nieuprawnione, a argumentacja wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania oparta na twierdzeniach dotyczących treści ustnych motywów
wyrażonych przez Sąd Okręgowy, zamiast ujawnionych w uzasadnieniu pisemnym,
pozbawione oczywistego charakteru.
Argumentacja wniosku zmierzająca do podważenia stanowiska Sądu
Apelacyjnego, że strony ustaliły w umowie wynagrodzenie ryczałtowe, jest
I CSK 3729/24
4
nieczytelna i wewnętrznie sprzeczna, zważywszy, iż skarżący z jednej strony
zarzuca w tym zakresie Sądowi Apelacyjnemu błędną wykładnię umowy, a
jednocześnie podnosi, że wynagrodzenie ustalone przez strony było
wynagrodzeniem ryczałtowym, by następnie wskazywać, że było ono ryczałtowe
z możliwością modyfikacji, a następnie powoływać się na nieważność umowy, jak
i nieważność postanowień umownych ustalających wynagrodzenie z tego względu,
że umowa przyznawała wyłącznie pozwanemu prawo do obniżenia wynagrodzenia
ryczałtowego w przypadku jego zawyżenia, ale nie przyznawała powodowi
analogicznego prawa do jego podwyższenia w przypadku zaniżenia wyceny
kontraktu. Skarżący nie przedstawił jednak żadnej argumentacji przemawiającej za
przyjęciem, że ewentualne naruszenie zasady swobody kontraktowej przez
postanowienie przyznające uprawnienie do modyfikacji wynagrodzenia wyłącznie
pozwanemu i na jego korzyść skutkować powinno nieważnością całej umowy czy
też postanowienia przewidującego wynagrodzenie ryczałtowe a nie, stosownie do
art. 58 § 3 k.c., ograniczać się w swych skutkach do postanowienia
przewidującego uprawnienie pozwanego do obniżenia wynagrodzenia w przypadku
zawyżenia szacunku robót. Brak jest istotny, zważywszy, że stosownie do art. 632
§ 1 k.c. zasadą jest to, że przyjmujący zamówienie nie może żądać podwyższenia
wynagrodzenia, choćby w czasie zawarcia umowy nie można było przewidzieć
rozmiaru lub kosztów prac, a ryzyko nieuwzględnienia wszystkich prac
wymaganych dla realizacji całości przedmiotu zamówienia, zgodnie z opisem tego
przedmiotu dokonanym przez zamawiającego w formie dokumentacji projektowej,
specyfikacji technicznej wykonania i odbioru robót oraz przedmiarów, spoczywa na
wykonawcy (zob. np. wyrok Sądu Najwyższego z 8 marca 2018 r., II CSK 325/17,
niepubl.). Ponadto, w powołanym przez skarżącego załączniku nr 2 do Umowy
przewidziane zostało, że nieważność (zmiana/wyłącznie) poszczególnych jego
postanowień nie ma wpływu na ważność pozostałych i postanowienia nieważne
zostaną zastąpione warunkami odpowiadającymi celowi zawarcia tej umowy i
zamiarowi stron w chwili jej zawierania, zaś zgodnie z powołanym przez
skarżącego Załącznikiem nr 2 GW (generalny wykonawca, tak też oznaczony był w
umowie stron pozwany) miał prawo do zmiany zakresu prac, zlecenia robót
dodatkowych lub zamiennych oraz zastrzeżone zostało na jego rzecz prawo
I CSK 3729/24
5
weryfikacji wyceny Prac Dodatkowych, Zamiennych i Zaniechanych w oparciu o
obmiar powykonawczy, a w przypadku rozbieżności przynależna PW
(podwykonawcy, tak też oznaczony był w umowie stron powód) kwota
wynagrodzenia będzie iloczynem zaakceptowanych cen jednostkowych i obmiaru
powykonawczego. Podstawą faktyczną pozwu nie zostało uczynione twierdzenie,
że doszło do zmiany w zakresie wysokości wynagrodzenia należnego skarżącemu
w jakiejkolwiek dopuszczalnej formie ani że powód wykonał roboty nieobjęte
pisemną umową stron lub konsensusem stron co do ich wykonania i wpływu na
wartość ustalonego w pisemnej umowie ryczałtu.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że konstrukcja
wynagrodzenia ryczałtowego nie wyklucza żądania przez przyjmującego
zamówienie wynagrodzenia za prace nieobjęte umową, zatem w wypadku
wykonania stanowiących korzyść majątkową dla zamawiającego prac
dodatkowych, bez dokonania przez strony stosownej zmiany umowy, dopuszczalne
jest żądanie przez przyjmującego zamówienie zapłaty za wykonane roboty na
podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu (wyrok Sądu Najwyższego z
9 października 2014 r., I CSK 568/13, niepubl.). Ponadto, stosownie do art. 632 § 2
k.c. w wypadku, gdy wykonanie dzieła groziłoby przyjmującemu zamówienie
rażącą stratą, czyli stratą niweczącą przeprowadzoną przez wykonawcę kalkulację,
sąd może podwyższyć wynagrodzenie w takim wymiarze, w którym dochodzi do
przekroczenia tego ryzyka (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 24 maja 2019 r., I CSK
218/18, OSNC 2020, nr 5, poz. 4). Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Apelacyjnego
żądanie powoda nie obejmowały jednak żądania zapłaty za roboty dodatkowe ani
zapłaty sumy podwyższonego ryczałtu mającego pokryć powodowi rażącą stratę na
podstawie art. 632 § 2 k.c. Skarżący nie postawił odpowiednich zarzutów
podważających powyższą ocenę, oczywiście zasadne nie mogą być w
konsekwencji zarzuty naruszenia art. 632 § 2 oraz art. 405 w zw. art. 3571 k.c.
poprzez ich niezastosowanie.
Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł,
jak w sentencji.
I CSK 3729/24
6
Roman Trzaskowski
(M.M.)
[a.ł]
