I CSK 3693/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Maciej Kowalski
18 grudnia 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 18 grudnia 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa J.K.
przeciwko Bank w W.
o ustalenie,
na skutek skargi kasacyjnej Bank w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie
z 17 lipca 2024 r., I ACa 243/22,
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
(a.z.)
UZASADNIENIE
W skardze kasacyjnej wywiedzionej od wyroku Sądu Apelacyjnego
w Rzeszowie z 17 lipca 2024 r. pozwany Bank w W. wniósł o przyjęcie skargi do
rozpoznania na podstawie art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.
Zdaniem skarżącego w sprawie występuje następujące istotne zagadnienie
prawne: czy możliwe jest przesłankowe ustalenie nieważności umowy kredytu
indeksowanego do waluty obcej wskutek uznania przez sąd, że postanowienia
umowy kredytu dotyczące sposobu ustalania kursu waluty obcej przez odesłanie
do tabeli kursowej stosowanej przez bank są sprzeczne z ustawą, zasadami
I CSK 3693/24
2
współżycia społecznego lub abuzywne, jeżeli po ich usunięciu treść umowy
nie wykracza poza granice swobody umów w rozumieniu art. 3531 k.c.?
Ponadto pozwany wskazał na potrzebę wykładni art. 3531 w zw. z art. 58 § 1
k.c. w zakresie możliwości uznania umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej
za sprzeczną z zasadą swobody umów z uwagi na brak ścisłego określenia
wysokości zobowiązania?
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną
do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba
wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub
skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
Za istotne zagadnienie prawne w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.
uznaje się zagadnienie dotychczas nierozstrzygnięte w orzecznictwie, a zatem
takie, które cechuje się przymiotem nowości i którego wyjaśnienie może sprzyjać
rozwojowi prawa.
Problem przedstawiony przez skarżącego, na tle ustaleń faktycznych
poczynionych w przedmiotowej sprawie, nie spełnia powyższych wymagań,
ponieważ na obecnym etapie rozwoju orzecznictwa sądowego w sprawach
dotyczących konsumenckich kredytów hipotecznych denominowanych
lub indeksowanych do waluty obcej (w szczególności franka szwajcarskiego)
nie ma już on przymiotu nowości.
W uchwale całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r.,
III CZP 25/22 (OSNC 2024, nr 12, poz. 118), wyjaśniono m.in., że w razie uznania,
że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszące
się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie
umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć,
że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej
wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów. Sąd Najwyższy stwierdził ponadto,
że w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie
I CSK 3693/24
3
kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także
w pozostałym zakresie.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono także, że postanowienia
umowy (regulaminu), określające zarówno zasady przeliczenia kwoty udzielonego
kredytu na złotówki przy wypłacie kredytu, jak i spłacanych rat na walutę obcą,
pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej, mają charakter
niedozwolonych postanowień umownych. Ugruntowane jest także stanowisko,
według którego, jeżeli eliminacja niedozwolonego postanowienia umownego
doprowadzi do takiej deformacji regulacji umownej, że na podstawie pozostałej jej
treści nie da się odtworzyć treści praw i obowiązków stron, to nie można przyjąć,
iż strony pozostają związane pozostałą częścią umowy (zob. np. wyroki SN:
z 2 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21; z 27 lipca 2021 r., V CSKP 49/21; z 3 lutego
2022 r., II CSKP 459/22).
Wyeliminowanie z łączącej strony umowy abuzywnych postanowień
umownych wymaga dokonania oceny czy umowa w pozostałym zakresie jest
możliwa do utrzymania (zob. postanowienie SN z 27 marca 2025 r., I CSK 706/24).
Sąd Apelacyjny kwestię tę rozważył uznając, że obowiązywanie przedmiotowej
umowy po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków jest niemożliwe.
Należy także zauważyć, że jak wielokrotnie wskazywał Sąd Najwyższy,
przepisy dyrektywy Rady 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych
warunków w umowach konsumenckich gwarantują konsumentom ochronę
ukierunkowaną na zniechęcanie przedsiębiorców do wykorzystywania
w zawieranych umowach nieuczciwych postanowień umownych. Nieważność
umowy mieści się w zakresie sankcji, jaką dyrektywa przewiduje w związku
z wykorzystywaniem przez przedsiębiorcę nieuczciwych postanowień umownych
(zob. np. postanowienie SN z 27 listopada 2023 r., I CSK 4821/22). W wyroku
z 26 marca 2019 r. (C-70/17 i C-179/17, Abanca Corporación Bancaria SA i Bankia
SA) TSUE wykluczył, aby sąd krajowy mógł zmieniać treść nieuczciwych warunków
zawartych w umowach. W świetle orzecznictwa TSUE, w razie stwierdzenia
abuzywności klauzuli ryzyka walutowego utrzymanie umowy „nie wydaje się
możliwe z prawnego punktu widzenia”, co dotyczy także klauzul przeliczeniowych
I CSK 3693/24
4
przewidujących spread walutowy (zob. wyroki TSUE: z 14 marca 2019 r.,
Zsuzsanna Dunai przeciwko ERSTE Bank Hungary Zrt., C-118/17; z 5 czerwca
2019 r., GT przeciwko HS, C-38/17).
Powołanie się na potrzebę wykładni przepisów budzących poważne
wątpliwości (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) wymaga wykazania, że określony przepis
prawa, mimo że budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni
albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego
rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów
faktycznych, które należy przytoczyć.
Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w postanowieniu z 20 września 2023 r., I CSK
5136/22, potrzeba, o której mowa w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. oznacza, że określony
przepis, istotny z punktu widzenia podstawy prawnej zaskarżonego orzeczenia,
może być rozumiany na różne sposoby, a orzecznictwo i nauka prawa albo nie
wypracowały w tym przedmiocie żadnego poglądu, albo prezentują rozbieżne
stanowiska. W konsekwencji przyjąć należy, że nie istnieje potrzeba wykładni
przepisów prawa, podobnie jak nie występuje w sprawie istotne zagadnienie
prawne, jeżeli Sąd Najwyższy co do podnoszonych kwestii wyraził już swój pogląd
we wcześniejszym orzecznictwie, a nie zachodzą okoliczności uzasadniające
zmianę przyjętego stanowiska (zob. m.in. postanowienia SN: z 23 kwietnia 2015 r.,
I CSK 691/14; z 30 listopada 2023 r., I CSK 6472/22).
Wywody skarżącego nie czynią zadość wskazanym wymaganiom; przepisy
przywołane przez pozwanego zostały już bowiem wielokrotnie omówione przez Sąd
Najwyższy.
Obecnie nie budzi już wątpliwości, że art. 3851 i n. k.c. wprowadzają
instrument wzmocnionej względem zasad ogólnych, w tym wynikających z art. 3531
k.c., kontroli postanowień narzuconych przez przedsiębiorcę konsumentom,
uzupełniony szczególną sankcją mającą niwelować niekorzystne skutki
zastosowania klauzul abuzywnych. Z tych względów przepisy te mają
pierwszeństwo względem przepisów regulujących naruszenia ograniczeń swobody
umów wynikające z zasad współżycia społecznego (art. 58 § 2 k.c.) i właściwości
(natury) stosunku prawnego (art. 3531 k.c.) oraz konsekwencje tych naruszeń,
I CSK 3693/24
5
co nie oznacza, że skutkiem stwierdzenia abuzywności postanowienia umownego
nie może być nieważność umowy (zob. wyrok SN z 12 kwietnia 2023 r., II CNPP
11/22, i orzecznictwo powołane w jego uzasadnieniu).
Wyjaśniono już także, że nie jest wyłączone uznanie abuzywnego
postanowienia umownego jako sprzecznego z zasadami współżycia społecznego
lub sprzecznego z naturą stosunku prawnego, jednakże samo postanowienie
umowne przyznające bankowi uprawnienie do posługiwania się tabelą określająca
kurs waluty, nie pozostaje w sprzeczności z zasadą swobody umów, nie narusza
zasad współżycia społecznego i nie jest sprzeczne z naturą zobowiązania
wynikającego z zawarcia umowy kredytowej (art. 3531 k.c.). Podobnie należy
ocenić zamieszczenie w umowie kredytowej klauzuli przeliczeniowej służącej
określeniu wysokości zobowiązania kredytobiorcy przy wykorzystaniu kursu takiej
waluty jak CHF (zob. wyrok SN z 10 czerwca 2025 r., II CSKP 665/23).
W sprawie nie zachodzi także nieważność postępowania, którą Sąd
Najwyższy bierze pod rozwagę - w granicach zaskarżenia - z urzędu (art. 39813 § 1
k.p.c.).
Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł,
jak w sentencji.
Maciej Kowalski
(a.z.)
[SOP]
